شواهد نشان می دهد که بسیاری از تحلیلگران ترکیه، حتی در رسانه هایی که همواره با سوگیری منفی علیه ایران مطلب نوشته اند، در مقطع کنونی، به خوبی از سناریوهای آمریکا و رژیم اسرائیل مطلع بودند و نگرشی واقعبینانه داشتند.
به گزارش تسنیم،مرور مواضع و اظهارات مقامات دولت اردوغان و حزب عدالت و توسعه، نشان دهنده این است که مقامات آنکارا درک روشنی از میزان قدرت و جایگاه ایران دارند و تهدید علیه این کشور مهم منطقه را به ضرر ثبات و امنیت ترکیه و دیگر کشورهای منطقه می دانند.
به عبارتی روشن، بدون تردید، بخشی از اعلام حمایت مقامات ترکیه از ایران، ریشه در روابط دوستانه تهران – آنکارا دارد و در تماس تلفنی مسعود پزشکیان و رجب طیب اردوغان روسای جمهور ایران و ترکیه، این حس دوستی به روشنی نمایان شد. اما نمی توان از کنار این واقعیت به سادگی گذشت که ترکیه، در هر حال، به موازات تلاش برای حفظ روابط دوستانه، به خوبی از نقش حیاتی ایران در حفظ ثبات و امنیت منطقه آگاه است و به درستی می داند که بازی با امنیت کشورمان، به خطر انداختن ثبات در کل منطقه است.
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه، هاکان فیدان وزیر امور خارجه، عمر چلیک سخنگوی حزب حاکم و نعمان کورتولموش رئیس پارلمان ترکیه، از مقاماتی بودند که در این مدت، بر ضرورت حفظ ثبات و امنیت ایران، تاکید کردند.
اردوغان بر این مساله تاکید کرد که ترکیه، هرگونه مداخله خارجی (نظامی یا تحریمی) در ایران را نمیپذیرد و با آن مخالف است. در همین حال، وزارت امور خارجه ترکیه در بیانیه ای اعلام کرد که تحولات مربوط به ایران را از نزدیک زیر نظر دارد و این وضعیت را خطری برای ثبات منطقهای می داند.
هاکان فیدان وزیر امور خارجه نیز در چند مصاحبه اعلام کرد: «مشکلات ایران باید از طریق پویایی داخلی خود این کشور حل شود و ترکیه مخالف هرگونه مداخله نظامی است.
فیدان، به روشنی مخالفت خود را با مداخله نظامی کرده و اعلام کرد: اولویت ترکیه جلوگیری از بیثباتسازی ایران است. هرگونه مداخله نظامی میتواند بحرانهای منطقهای را ایجاد کند. به باور ما، اسرائیل به طور خاص به دنبال فرصتی برای حمله به ایران است. این نگاه اسرائیل، خطری برای ثبات منطقه است. همچنین عمر چلیک سخنگوی حزب عدالت و توسعه، نیز هشدار داد که مداخلات خارجی منجر به عواقب بدتری خواهد شد.
نگاهِ تحلیلگران
مجموعه رسانه ای دولتی تی.آر.تی ترکیه، در سالیان اخیر، یک مرکز مطالعات سیاسی بین المللی به نام (TRT World Research Centre) تاسیس کرده که در این مدت، بارها به زبان های انگلیسی و ترکی، گزارش های تحلیلی در مورد ایران منتشر کرد.
این موسسه تحقیقاتی اعلام کرده: «ترکیه نسبت به هرگونه استفاده از بحرانها برای تسویه حساب ژئوپلیتیکی محتاط است و هدف، حفظ نظم و جلوگیری از تشدید تنش است».
مهمت کلیچ از تحلیلگران نزدیک به وزارت امور خارجه ترکیه نیز می گوید: «ترکیه به دقت تحولات ایران را از منظر ثبات منطقهای و امنیت مرزی دنبال میکند. استراتژی آنکارا بر پرهیز از مداخله خارجی و دوری از سوء استفاده و بهرهبرداری از بحرانها است و دعوت به تغییر نظام دیگر کشورها را جایز نمی داند. ترکیه همچنین هشدار داده که دخالت خارجی میتواند به افزایش تنش و بیثباتی منجر شود».
این تحلیل جزئیات برداشت رسمی و غیررسمی سیاست خارجی ترکیه را در چارچوب کلی حفظ ثبات و جلوگیری از تبعات منفی ناشی از بیثباتی ایران مطرح میکند.
دکتر گلریز شن از تحلیلگران و دانشگاهیان ترکیه، از معدود نویسندگانی است که در تحلیل شرایط اخیر در ایران، به مواضع فرزند شاه مخلوع پهلوی نیز اشاره کرده و او را به عنوان یک جاه طلب قلمداد کرده است.
گلریز شن می گوید: «جاهطلبی رضا پهلوی همچنان ادامه دارد. او در مقاطع قبلی نیز، در دو برهه یعنی پس از جریان موسوم به اعتراضات مهسا امینی و جنگ دوازده روزه بین اسرائیل و ایران، بارها اظهارنظر کرد. اما این بار اشتیاق بیشتری برای رهبری اعتراضات از خود نشان داد. شواهد نشان می دهد که اقدامات مداخله گرانه اسرائیل و آمریکا، به رضا پهلوی، انگیزه و جسارت بخشیده است. اگر نه او در جامعه ایران و به ویژه نزد ترکها و کردهای ایران، جایگاهی ندارد».
بسیاری از تحلیلگران، رسانه ها و اندیشکده های بین المللی نیز در روزهای اخیر، به نگرش خاص مقامات ترکیه به امنیت ایران اشاره کردند و از این موضوع خبر دادند که آنکارا با دقت تمام تحولات ایران را رصد می کند و از ثبات و امنیت منطقه نگران است.
بنا به تحلیل خبرگزاری رویترز: «ترکیه در مواجهه با چالشهای ایران بازیگری محتاط است و می خواهد همه چیز را با دقت بسنجد».
مرکز اروپایی مطالعات خاورمیانه هم به این اشاره کرده که آنکارا نه از برخی اعتراضات داخلی در ایران حمایت میکند و نه خواهان تضعیف یا تغییر ساختار نظام سیاسی ایران است. در واقع نگرانی اصلی در ترکیه، ترس از بیثباتی گسترده در منطقه، پیامدهای امنیتی و اعمال نفوذ بازیگران خارجی است.
در تحلیل مفصل موسسه بین المللی (Middle East Forum) نیز آمده «ترکیه، اعتراضات و بیثباتی را یک تهدید امنیتی مستقیم میبیند و از دخالت خارجی به نفع اعتراضات یا تغییر نظام حمایت نمیکند. در عین حال، تلاش میکند از گفتوگو و دیپلماسی به عنوان ابزار اصلی حل مناقشه بهره ببرد. بنابراین، دولت اردوغان، ترجیح میدهد روابط با تهران حفظ شود تا از تبعات منفی بزرگتر و تشدید تنشها جلوگیری شود.
بخشی از تحلیلگران خارجی متخصص مطالعات ایران و ترکیه، در بررسی مواضع آنکارا درباه تحولات اخیر، به مفهوم رقابت و نقش آن در روابط دوسویه اشاره کرده اند.
دوریان جونز از تحلیلگران غربی درباره این موضوع گفته است: «آنکارا ایران را رقیب میداند. با این وجود، روابط پویاتر شده و در شرایط فعلی هم، آنکارا نمیخواهد جنگی رخ دهد یا تغییر نظام ایجاد شود، بلکه میخواهد در محیط جدید منطقهای موقعیت خود را تقویت کند».
همچنین سونر چاغپاتای از پژوهشگران ترک تبار انستیتوی واشنگتن می گوید: «اگرچه ترکیه با برنامه هستهای ایران مخالف است، اما علاقهای به فروپاشی جمهوری اسلامی ندارد. زیرا از بین رفتن ثبات ایران، میتواند نظم منطقهای را به هم بریزد و به منافع امنیتی ترکیه ضربه بزند».
در یک ارزیابی و جمعبندی کلی باید گفت: از نگاه تحلیلگران ترکیه و بسیاری از اندیشکده های بین المللی، آنکارا و تهران رقبای ژئوپلیتیکی هستند و منافعشان در عرصههای متعددی در خاورمیانه همپوشانی و اختلاف دارد. با این حال، این رقابت بیشتر بر اساس پارامترهای نفوذ منطقهای، قدرت نرم و نقش در بحرانهاست و نه مسیری برای تضعیف و تهدید بقای همدیگر.
بهطور مثال، اندیشکده ECFR اشاره میکند که ارتباط بین آنکارا و تهران «رقابت و گاه همکاری» است و ترکیه حاضر نیست به ائتلاف ضدایرانی با مشارکت نیروهای خارجی و مداخله نظامی بپیوندد، زیرا چنین کاری برای منافع ملی ترکیه فاجعهآمیز است.
