جوان آنلاین: اغلب کاربران تصور میکنند استفاده از شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و یوتیوب صرفاً تجربهای سرگرمکننده است، اما اینجا واقعیت بسیار پیچیدهتری وجود دارد. هر لایک، بازدید و دقیقهای که کاربران صرف مشاهده محتوا میکنند، برای مالکان این پلتفرمها منبع درآمد مستقیم محسوب میشود.
یوتیوب و اینستاگرام با بهرهگیری از الگوریتمهای هوشمند، توجه کاربران را به خود جلب میکنند و آنها را در چرخهای مداوم نگه میدارند. در این فرآیند، دادههای رفتاری، علایق و زمان صرف شده توسط کاربران به منابع مالی قابل توجه تبدیل میشوند. به بیان دیگر، کاربرانی که از این خدمات بهرهمند میشوند، در حقیقت بخشی از محصول اقتصادی پلتفرمها هستند.
یوتیوب: کارخانه تبلیغات و اشتراک
یوتیوب بهعنوان یکی از بزرگترین پلتفرمهای ویدئویی جهان، عمده درآمد خود را از تبلیغات هدفمند کسب میکند. تبلیغات قبل و حین ویدئو، بنرها و پیشنهادات ویژه به برندها امکان میدهد پیام خود را به میلیونها مخاطب منتقل کنند و یوتیوب بخشی از این درآمد را با تولیدکنندگان محتوا شریک میشود. علاوه بر تبلیغات، یوتیوب با خدمات اشتراکی پولی مانند یوتیوب پریمیوم نیز درآمد دارد؛ این سرویس امکان مشاهده محتوا بدون تبلیغ و دسترسی به امکانات ویژه را فراهم میکند و بخشی از درآمد آن بین پلتفرم و تولیدکنندگان تقسیم میشود.
تولیدکنندگان محتوا همچنین از ابزارهایی مانند عضویت کانال و فروش کالا بهرهمند میشوند که هم برای آنها درآمد ایجاد میکند و هم سهم یوتیوب را افزایش میدهد. در نهایت، یوتیوب با تحلیل دادههای رفتاری کاربران، محتواهایی را پیشنهاد میکند که بیشترین تعامل و تماشای طولانیمدت را جذب میکنند و این چرخه توجه کاربران به منبع اصلی درآمد پلتفرم تبدیل میشود.
اینستاگرام: پادشاه تبلیغات بصری و فروش مستقیم
اینستاگرام بخش عمده درآمد خود را از تبلیغات هدفمند کسب میکند. برندها برای نمایش تبلیغات در فید، استوری وریلز هزینه میپردازند و الگوریتم پلتفرم تبلیغات را به مخاطبان هدف منتقل میکند. در سال ۲۰۲۵، اینستاگرام بیش از نیمی از درآمد تبلیغاتی متا در ایالات متحده را تأمین کرد و سهم جهانی آن نیز حدود ۳۸درصد برآورد شده است. علاوه بر تبلیغات، اینستاگرام با فروش مستقیم محصولات درونبرنامهای از طریق اینستاگرام شاپینگ نیز درآمد دارد و از هر معامله کارمزد دریافت میکند.
ابزارهای درآمدزایی برای تولیدکنندگان محتوا مانند اشتراکها و هدایا، تعامل کاربران را افزایش میدهد و توجه کاربران را به منبع اصلی ارزش اقتصادی پلتفرم تبدیل میکند. یوتیوب و اینستاگرام، هرچند خدماتی رایگان به کاربران ارائه میدهند، اما در حقیقت توجه، زمان و دادههای کاربران را به منابع اقتصادی تبدیل میکنند. یوتیوب از طریق تبلیغات هدفمند، اشتراکهای پولی و ابزارهای درآمدزایی تولیدکنندگان محتوا و اینستاگرام با تبلیغات هدفمند، تجارت درونبرنامهای و امکانات مالی برای سازندگان محتوا، چرخهای از درآمد پایدار ایجاد کردهاند. در این مدل، کاربران معمولاً منفعت مالی مستقیم دریافت نمیکنند، اما فعالیت روزمره آنها موتور اصلی درآمد پلتفرمها محسوب میشود. هر لایک، بازدید و دقیقه صرف شده، به تبلیغدهندگان ارزش میدهد و به مالکان پلتفرم سود میرساند. به عبارت دیگر، کاربران خود به بخشی از محصول اقتصادی تبدیل میشوند.
کاربران بدون آنکه متوجه باشند، نقش مهمی در اقتصاد دیجیتال شبکههای اجتماعی ایفا میکنند. آگاهی از این سازوکارها میتواند به کاربران کمک کند با بینش و کنترل بیشتری از این پلتفرمها استفاده کنند و به جای مصرف صرف، نقش فعالتری در مدیریت زمان و توجه خود داشته باشند.
