جوان آنلاین: سودان در حالی وارد سال ۲۰۲۶ شده است که یکی از شکنندهترین لحظات تاریخی خود از زمان استقلال را پشت سر میگذارد. درگیری داخلی که از ۱۵ آوریل ۲۰۲۳ آغاز شده است، دیگر صرفاً یک جنگ قدرت بین دو جریان مسلح نیست، بلکه به یک بحران بینالمللی فراگیر تبدیل شده است که در آن منافع داخلی با محاسبات منطقهای و فشارهای بینالملل تلاقی پیدا کرده است.
به گزارش مهر، سازمان ملل متحد تحولات سودان را «بزرگترین فاجعه انسانی در جهان» توصیف کرده است. طی دو سال گذشته، جنگ سودان از یک درگیری نظامی محدود در پایتخت به یک نزاع چند جبههای در شمال دارفور و کردفان و … تبدیل شده و با فروپاشی تقریباً کامل نهادهای دولتی، بیش از ۱۰ میلیون نفر در داخل و خارج از این کشور آواره شده اند.
در راستای برخی تلاشها برای توقف بحران در سودان شکل گرفته است که به نظر نمیرسد جدی باشد. از جمله آنها نقشه راه کمیته چهارگانه بینالمللی متشکل از آمریکا، عربستان سعودی، امارات و مصر است که در ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۵ با هدف تلاش برای حل تدریجی بحران تصویب شد. این در حالی است که برخی از این کشورها همچنان به نقش مخرب خود برای تداوم بحران ادامه میدهند.
در این فضای پیچیده عبدالفتاح البرهان فرمانده ارتش تلاش میکند خود را به عنوان یک شریک مشروط در هرگونه توافق آتش بس معرفی کند. او در سخنان خود بر اصول ثابتی تأکید میکند که آنها را غیرقابل مذاکره میداند. این اصول عبارتند از: وحدت سودان، حفظ نهادهای دولتی و جلوگیری از تجزیه ارتش.
سفر البرهان به ریاض را نمیتوان جدا از این عرصه دانست. عربستان سعودی، سودان را بخشی از امنیت دریای سرخ میداند و هرج و مرج گسترده در آن را تهدیدی مستقیم برای منافع استراتژیک به شمار میآورد.
آمریکا نیز ضمن مشارکت با ریاض در این پرونده به دنبال گسترش اهرمهای فشار خود است. مصر نیز حمایت کامل خود را از دیدگاه واشنگتن برای توقف جنگ اعلام کرده، اما در عین حال خطوط قرمزی را ترسیم کرد که عبور از آن را نمیپذیرد.
جنایتهای نیروهای واکنش سریع
در طرف مقابل نیروهای واکنش سریع قرار دارند که به علت جنایات زیادی که در سودان انجام داده اند، تحت فشارهای بینالمللی قرار دارند. تجاوزها و جنایات گستردهای که در گزارشهای حقوق بشری در شهر فاشر پس از کنترل نیروهای واکنش سریع بر آن در روز ۲۶ اکتبر گذشته مستند شده، گروههای حقوق بشر را به سمت طرح موضوع در شورای حقوق بشر و سازمان ملل متحد سوق داده است.
سناریوهای فراروی سودان در ۲۰۲۶
در سایه شرایط کنونی و با توجه به ماهیت بازیگران داخلی و منطقهای این بحران؛ سناریوهای پیش روی سودان در سال ۲۰۲۶ را میتوان در ۳ مورد بررسی کرد:
اول: آتش بس تحمیلی: سناریوی اول که محتملترین سناریو به شمار میرود، موفقیت گروههای بینالمللی در تحمیل آتشبس بشردوستانه در اوایل سال ۲۰۲۶ و به دنبال آن مذاکرات دشوار برای آتشبس دائمی است. این سناریو جنگ را به سرعت پایان نمیدهد اما راه را برای حل و فصل سیاسی بحران باز میکند.
دوم: مدیریت بحران: آتشبس شکننده و متناوب، که برای کاهش فشارهای بشردوستانه بدون پرداختن به ریشههای درگیری استفاده میشود و ممکن است با ادامه درگیریها در جبهههای متعدد و باقی ماندن سودان در وضعیت فرسایش طولانی مدت همراه باشد.
سوم: بدبینانه ترین سناریو: شکست فشارهای بینالمللی به دلیل تفاوت مواضع متحدان محلی که طرفها را به تحمیل وضعیت موجود با قدرت سلاح سوق میدهد و سناریوی تجزیه واقعی کشور را مطرح میکند.
