دولت فرانسه در مواجهه با کودتای جدید در یکی از مستعمرات سابق خود، با احتیاط گام برداشته است. اولیویه وران، سخنگوی دولت در روز چهارشنبه ۳۰ آگوست، چند ساعت پس از مداخله نیروهای مسلح در تلویزیون گابن که رئیسجمهور علی بونگو را برکنار کرد، اعلام کرد: «فرانسه کودتای نظامی در حال انجام در گابن را محکوم میکند.» نماینده قوه مجریه در نشست خبری پایانی شورای وزیران ادامه داد: دیپلماسی فرانسه بر آرزوی خود تأکید میکند که نتیجه انتخابات در صورت اعلام قابل احترام باشد.
فرانسه نه انتخاب ادریس دبی در سال ۲۰۲۱ در چاد را محکوم کرده بود و نه انتخاب الحسن اوتارا در ساحلعاج را که برای سومین دوره بحثبرانگیز در سال ۲۰۲۰ مجدداً انتخاب شد، اما امروز پاریس همچنان به محکوم کردن کودتاها پایبند است. به نظر میرسد جهان شاهد تغییر دوران در روابط میان فرانسه و مستعمرات سابق خود است. این کشور که به دلایل متعدد متهم به دخالت سیاسی، اقتصادی و امنیتی در کشورهای ساحل و غرب آفریقا شده، اکنون مراقب است با جانبداری بیش از این، احساسات ضدفرانسوی را در مستعمرات سابق خود مانند نیجر و گابن برنینگیزد.
در موج کودتاها و تحولات اخیر در غرب آفریقا و منطقه ساحل، فرانسه در رابطه با گابن تنها به عنوان یک ناظر ساده ظاهر شده است. به نظر میرسد این کشور هنوز امیدوار است اگر گابنیها تقاضا کنند، نقش میانجی را ایفا کند. این در حالی است که استراتژی مکرون در نیجر این بوده است که موضعی قاطعانه در محکوم کردن کودتای نظامی اتخاذ کند و خواستار بازگشت به نظم قانون اساسی شود. فرانسه همچنین اعلام کرد از جامعه کشورهای غرب آفریقا (اکواس) که از ۲۶ جولای طرح مداخله نظامی در نیجر را بررسی کرده است، حمایت میکند.
مواضع احزاب سیاسی فرانسه
احزاب سیاسی فرانسه به سرعت به کودتا در گابن، واکنش نشان دادند. ژان لوک ملانشون از حزب چپ فرانسه تسلیمناپذیر، در حساب خود در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) از رئیسجمهور فعلی گابن به عنوان «عروسک خیمهشببازی» یاد کرد. او در انتقاد از رویکرد مکرون نوشت: اکنون گابن تنها با مداخله ارتش خود توانسته است از شر عروسک خیمهشببازی ریاست جمهوری خود خلاص شود. مکرون بار دیگر با حمایت همهجانبه از غیرقابل تحمل، فرانسه را به خطر انداخت... کریستین کامبون، رئیس حزب جمهوریخواهان و رئیس کمیته روابط خارجی سنا نیز در واکنش به این کودتا گفت: این برای نفوذ فرانسه در منطقه مایه تأسف است.
فرانسوا اولاند، رئیسجمهور سابق فرانسه نیز در مصاحبهای گفت که هنگام وقوع اولین کودتا در سال ۲۰۲۰ در مالی، هیچ واکنش روشنی از سوی جامعه بینالمللی از جمله فرانسه وجود نداشت. ارزیابی اولاند این است که این کودتای اول به نوعی مورد پذیرش واقع و این امر باعث جسورشدن سربازان شد. رئیسجمهور سابق همچنین به تأثیر خارجی احتمالی روسیه یا چین برای بیثبات کردن این کشورها و کاهش نفوذ غرب اشاره کرد و لازم دانست قبل از برانگیختن احساس ضدفرانسوی که به ویژه در منطقه ساحل گسترش مییابد، باید به آن پاسخ داد. مارین لوپن از حزب راست افراطی تجمع ملی نیز به نوبه خود مجموعهای از سؤالات را در خطاب به وزیر امور خارجه کاترین کولونا مطرح کرد. او پرسید: خانم وزیر! آیا میتوانید به ما بگویید که دکترین فرانسه در روابطش با این کشور دوست تاریخی چیست؟
اپیدمی کودتاها
سیاست دیپلماتیک فرانسه در قاره آفریقا را سناتور آلن ژویانده، وزیر خارجه سابق در زمان نیکلا سارکوزی نیز مورد انتقاد قرار داد. او در مصاحبهای گفت: ما واقعاً دیپلماسی فرانسه را در آفریقا درک نمیکنیم. واقعاً مرجعی در دولت برای مخاطبان آفریقایی ما وجود ندارد. موضع فرانسه نه باید مداخله باشد و نه بیتفاوتی. به قدری از ما به خاطر دخالتها انتقاد شده است که بیم آن میرود تا چند سال دیگر در بیتفاوتی کامل فرورفته باشیم. همچنین چند تن از نمایندگان مجلس سفلی از حزب جمهوریخواهان، طی نامهای که در هفتم آگوست در مجله لوفیگارو منتشر کردند، از رئیسجمهور فرانسه خواستند سیاست فرانسه را در آفریقا بازنگری کند.
فرانسه تا حد زیادی نفوذ خود را در گابن از دست داده است. عمر تبانی فرانسوا میتران و ژاک شیراک با عُمَر بونگو به پایان رسیده و به قدرت رسیدن پسرش علی، به تدریج و به وضوح پاریس و لیبرویل را از هم دور کرده است، با این حال این کشور هنوز در دید سران فرانسه با نیجر قابل مقایسه نیست. گابن در آفریقایمرکزی و نیجر در غرب آفریقا واقع شده است. تحلیلگران فرانسوی معتقدند دولت گابن با یک بحران سیاسی مواجه است و نه یک بحران امنیتی چندبعدی، همچنین حضور نظامی فرانسه در گابن به لحاظ تاریخی قدیمیتر از نیجر است. علاوه بر این به نظر میرسد در گابن در مقایسه با نیجر، احساسات ضدفرانسوی کمتری وجود دارد. اپوزیسیون در گابن در جریان کودتا، فرانسه را به دلیل حمایت از خاندان بونگو سرزنش میکنند، اما مانند نیجر یا مالی، تاکنون هیچ نارضایتی خاصی از فرانسه ابراز نکردهاند.
در نهایت، برخلاف اظهار نظر صریح رئیسجمهور فرانسه، آفریقا با اپیدمی کودتا مواجه نیست، بلکه این اتفاقات نشان از روند و جریانی عمومی دارد. حمایت مردمی از کودتاهای نظامی به رهبری ارتش، گواهی بر پایان دوران ترویج نظم لیبرالدموکراسی است که در پایان دهه ۱۹۹۰ با پیروزی غرب بر شرق حاکم شد. دموکراسیای که به برگزاری تشریفاتی انتخابات تقلیلیافته در چشم مردم آفریقا بسیار بیارزش جلوه میکند.
