دسترسی به منابع نفت، قرارگیری در یک منطقه استراتژیک و دسترسی به بازارهای مصرف از جمله فرصتهای جمهوری اسلامی ایران برای دوری از خام فروشی و آغاز نهضت پتروپالایشگاهسازی است. از همینرو سیاست قطع وابستگی بودجه به نفت خام و پرهیز از خامفروشی جزو کلان برنامهها و سیاستهای نظام نظیر برنامه پنجم و ششم توسعه و سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی بوده است. در این راستا مجلس شورای اسلامی «قانون حمایت از توسعه صنایع پایین دستی نفت خام و میعانات گازی با استفاده از سرمایهگذاری مردمی» را در سال ۱۳۹۸ با اذن مقام معظم رهبری برای اعطای تنفس خوراک به پتروپالایشگاهها از سهم صندوق توسعه ملی و با هدف هموار کردن مسیر توسعه ظرفیت پتروپالایشی تصویب کرد. پس از ابلاغ آییننامه و قرارگیری هشت طرح احداث پتروپالایشگاه جدید و ۱۲ طرح ارتقای پالایشگاههای موجود طی بررسیهای انجام شده برخی از طرحها با جدیت در حال پیشرفت هستند.
در زمینه اهمیت توسعه ظرفیت پتروپالایشگاهی و حرکت به سمت توسعه زنجیره ارزش صنعت نفت خام، علاوه بر بحث اشتغالزایی باید به مبحث ارزش افزوده بالای محصولات پتروپالایشگاهی نیز اشاره کرد. جلوگیری از خامفروشی نفت خام و تمرکز بر توسعه زنجیره ارزش نفت خام میتواند مزایای قابل توجهی داشته باشد. با توسعه یک پتروپالایشگاه و افزودن ارزش به نفت خام، کشورها میتوانند درآمد بیشتری ایجاد کنند، شغل بیشتری ایجاد کنند و توسعه پایدار را ارتقا دهند.
فروش نفت خام عموماً نابهینه است و میتواند منجربه زیان درآمد قابل توجهی برای کشورها شود. کشورها با صادرات نفت خام، فرصت کسب درآمد بیشتر از طریق افزودن ارزش به نفت خام و تبدیل آن به محصولات دیگر را از دست میدهند و همچنین به دلیل وابستگی شدید درآمدهای نفتی کشور به مسئله خامفروشی نفت خام، علاوه بر اینکه امکان گرفتاری کشور در تله بیماری هلندی وجود خواهد داشت، مسئله تحریمپذیری اقتصاد نیز پیش خواهد آمد و درآمدهای نفتی به شدت شرطی خواهد شد و به مسئله تحریمهای غرب نیز وابسته خواهد شد. با تمرکز بر توسعه زنجیره ارزش نفت خام، ایران میتواند با تولید محصولات گسترده شیمیایی علاوه بر خنثی کردن تحریمها به سمت کاهش وابستگی خود به خامفروشی نفت خام برود.
توسعه پتروپالایشگاهها یکی از راههای مهم و کلیدی در زمینه توسعه زنجیره ارزش و ایجاد ارزش افزوده نفت خام است. پتروپالایشگاه تأسیساتی است که نفت خام را به طیف وسیعی از محصولات شیمیایی تبدیل میکند. با تبدیل نفت خام به این فرآوردهها، کشورها میتوانند درآمد بیشتری داشته باشند و شغل و فعالیت اقتصادی بیشتری در سایر بخشهای اقتصاد ایجاد کنند.
علاوه بر این، توسعه یک پتروپالایشگاه میتواند به توسعه سایر صنایع مرتبط مانند تولید مواد اولیه موردنیاز پارکهای شیمیایی و سپس توسعه ظرفیت تولید در زمینه صنایع مختلف شیمیایی و پلاستیکز نیز منجر شود و ایران نیز بهطور به خصوص باید بر توسعه زنجیرههای ارزش در بخش پتروشیمی نیز تمرکز کنند و این رویکرد به تنوع بخشیدن به اقتصاد و کاهش وابستگی به صادرات نفت خام کمک خواهد کرد. علاوه بر این، توسعه ظرفیت پتروپالایشگاهی کشور بر ارتقای نوآوری و فناوری در بخش پتروشیمی تمرکز کنند. این رویکرد به کشور ما کمک میکند تا در بازار جهانی محصولات شیمیایی به شکل رقابتی باقی بمانند و توسعه پایدار را ارتقا دهند.
