بازار تهران و محدوده آن، کلاف پرپیچ و خمی است که وقوع یک حادثه در آن میتواند به راحتی به فاجعهای انسانی تبدیل شود. همه کسانی که در بازار و محدوده آن آمد و شد دارند با یک نگاه سطحی به اطرافشان به خوبی متوجه میشوند که بخت با ما یار بوده که چنین فاجعهای در چنین گذرهای خطرناکی رقم نخورده است. صبح روز گذشته وقتی خبر رسید یکی از ساختمانهای تولید چسب بازار سیدولی دچار آتشسوزی شده، آتشنشانان از ۱۱ ایستگاه در محل حاضر شدند و تلاش برای مهار آتش را شروع کردند. تردیدی وجود ندارد که اگر تلاشهای مجاهدانه آتشنشانان برای مهار گسترده آتش نبود، امکان سرایت حریق به ساختمانهای اطراف که عمدتاً مملو از چسب، تینر و مواد تولید کفش است، وجود داشت. عکسها و فیلمهای منتشر شده به خوبی نشان میدهد آتشنشانان، چگونه با فداکاری برای مهار آتش همه توان خود را تا پای جان بهکار گرفتند و درحالیکه آتش به مناطقی از پاساژهای اطراف هم سرایت کرده بود بدون تلفات جانی موفق به مهارش شدند. محل حادثه ساختمانی سه طبقه در مجموع به مساحت هزار متر، تشکیل شده از مغازههای بسیار و مملو از چسب، تینر و مواد آتشزا بود. آنگونه که جلال ملکی، سخنگوی آتشنشانی اعلام کرده، ساختمان مورد نظر از ساختمانهای ناایمنی بوده که قبلاً پنج بار اخطار ناایمنی دریافت کرده بود، اما مالکان به اخطارها توجه نکرده بودند.
بیتوجهی به هشدارها
بیتوجهی مالکان ساختمانهای ناایمن در بازار تهران به اخطارهای داده شده از سوی شهرداری و آتشنشانی امری رایج است و با توجه به بافت فرسوده آن، کمتر بنایی وجود دارد که از این اخطارها دریافت نکرده باشد. آنهایی هم که اخطار را دریافت کردهاند، مثل همین ساختمان حادثهدیده یا انباری که ۳۰ اردیبهشت در میدان رازی در آتش سوخت، اخطار را در کشوی میزهایشان گذاشتهاند! عمده این ساختمانها دارای مالکیتهای متعدد اشخاص حقیقی و حقوقی هستند که تعدد مالکیتها دشواری مضاعفی را برای ساختار قانونی ایجاد کرده است. تعدد دستگاههای نظارتی بر بازار تهران از جمله شهرداری، میراث فرهنگی و اوقاف هم از معضلاتی است که سبب شده ایمنسازی این مناطق با معضلات بیشتری مواجه شود. معضلاتی که به دلیل تعدد دستگاههای مسئول و نبود یک حوزه واحد برای تصمیمگیری مقابل متخلفان، هر روز بر دامنه تخلفهای صورت گرفته آن اضافه میشود.
انبارهای ناایمن
خانههای قدیمی این مناطق همگی ساختمانهای فرسوده یا متروکهای هستند که به انبار کالا تبدیل شدهاند و کالاها به صورت ناایمن در ساختمانهایی که از ایمنی حداقلی هم برخوردار نیستند، انبار شدهاند. انشعاب آب، برق و گاز در بازار و محدوده آن از معضلات بزرگی است که عدم رعایت نکات اصولی نسبت به آن امکان بروز حوادث را سرعت بخشیده است.
تجربه وقوع حوادث ناگوار در محدوده بازار تهران روشن کرده است به دلیل گذرگاههای باریکی که به لانه موریانه شباهت دارد و معضلات ترافیکی که در این محدوده همواره شاهد آن هستیم، امکان امداد و نجات در صورت بروز حوادث بزرگتر با دشواریهای مضاعفی مواجه خواهد بود.
یکبار برای همیشه
ساختار قانونی کشور با بررسی تجربههای صورت گرفته هنوز به این نتیجه نرسیده که دادن اخطار به متخلفان نمیتواند منجر به ایمنسازی ساختمانها شود. کسبهای هم که در این محلها مشغول کسب و کارند به دلیل معضلاتی که درباره تعدد مالکان وجود دارد، نیازمند حمایتهای قانونی برای ایمنسازی محل کسب و کارشان هستند که جان خودشان هم در این حوادث ایمن بماند. ساختار قانونی کشور از جمله دادستان کلکشور و مجلس باید یکبار برای همیشه به آسیبهایی که در بستر بازار تهران وجود دارد ورود و از حوادثی که هر لحظه امکان بروز دارند جلوگیری کنند.
