با حمیدرضا طیبی رئیس سابق جهاد دانشگاهی گفتوگویی در این زمینه داشتهایم.
* اتمام آزمایشهای استاندارد قطار ملی مترو در سال جدید
فارس: عملکرد کشور در تمام حوزهها به خصوص حوزه دانشگاه را چطور ارزیابی میکنید؟
طیبی: اظهارنظر در این زمینه سخت است زمانی شما میتوانید درباره عملکردها قضاوت کنید که ابزار عملکرد دربست فراهم باشد به عنوان مثال وقتی شما احزاب قوی ندارید که در این احزاب هم برنامهریزی هم تربیت مدیران سیاسی و اجرایی قوی صورت پذیرد تا دولتهای مقتدر و قوی در انتخابات و گردشهای سیاسی شکل بگیرد یا زمانی که به دلایل مختلف پیشرفت و تحقق اقتصاد دانشبنیان به مسأله اول کشور تبدیل نشده است و اجماعی بین سیاسیونی که در گردشهای سیاسی اداره امور کشور را به دست میگیرند درباره روش پیشرفت دانشبنیانی کشور وجود ندارد و همچنین کشور تحت تحریمهای فلجکننده است و مرتب با افزایش قیمت ارز و کاهش ارزش ریال مواجه هستیم یا برنامههای درازمدت مورد قبول برای پیشرفت کشور توسط سیاسیون نداریم و در هر گردش سیاسی و تشکیل دولت جدید تمام مدیران تغییر کرده و برنامهها صفر میشود چگونه میتوان درباره عملکردها قضاوت کرد.
در نقطه مقابل با این شرایط علاقه مردم به ایران، انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران نکته مثبت و ارزشمندی است که خود را در راهپیمایی ۲۲ بهمن نشان داد ولی نکته بسیار نگرانکننده این است که حضور مردم به معنای رضایت از وضعیت موجود تلقی شود و اقدامی برای اصلاح امور صورت نگیرد.
در مورد مسائل سازمانی نیز باید بگویم که با وجود تلاشهای بسیار ارزنده صورت گرفته در توسعه فعالیتهای فناورانه در جهاد دانشگاهی و این که در آستانه دستیابی به نتایج بسیار ارزنده از دستاوردها برای حل مشکلات کشور بودیم سه بار تغییر رئیس جهاددانشگاهی در یک سال سبب شده آن نتایج مورد انتظار از اجرای این پروژهها گرفته نشود که امیدواریم در سال ۱۴۰۲ این نتایج حاصل شود.
اما اتمام آزمایشهای استاندارد قطار ملی مترو زیر نظر دو شرکت معتبر خارجی و مسافرگیری آن در سال ۱۴۰۲ و شروع قرارداد تولید انبوه آن در سال جدید از اقدامات بسیار خوب و ارزشمند است که جای تقدیر و تشکر از تمام دستاندرکاران پروژه در جهاد دانشگاهی، شهرداری تهران، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و سایر سازندگان دارد.
* اقتصاد کشور باید اقتصاد دانشبنیان متکی بر تولید ملی باشد
فارس: چه کنیم که سال ۱۴۰۲ بهتر رقم بخورد؟
طیبی: مشکل اصلی ما وضعیت بد اقتصادی است این مشکل زمانی حل میشود که اقتصاد ما به یک اقتصاد دانشبنیان متکی بر تولید ملی اتکا کند و بتواند ضمن تأمین نیازهای ملی سهمی نیز در صادرات محصولات به سایر کشورها یا حداقل به جوامع هدف جمهوری اسلامی ایران داشته باشد.
این سهم زمانی رخ میدهد که اقدامات ویژهای در این زمینه صورت پذیرد، پیشرفت دانشبنیان باید به مسأله اول کشور تبدیل شود و تمام تصمیمات ذیل این اهداف صورت پذیرد.
پیشرفت اقتصادی متکی بر تولید پیشرفته ملی هدف اصلی کوتاهمدت و میانمدت پیشرفت کشور باید باشد و برای آن برنامهریزی شفاف و مشخص داشته باشیم.
تحریمهای اقتصادی و بانکی مشکلاتی ایجاد کرده است، برداشته شدن تحریم به معنای باز کردن درب کشور به روی محصولات آماده یا تولید پیچ و مهرهای یا شبهتولید به جای تولید مولد داخلی نباشد.
ایجاد وفاق ملی در سطحی گستردهتر در ادامه اقدام ارزنده مقام معظم رهبری در عفو بسیاری از زندانیان سیاسی، تفکیک مدیریت سیاسی از مدیریت اجرایی و گذاشتن شاخصهای کارآمدی و کاربلدی در انتخاب مدیران اجرایی و حتی سیاسی، تهیه برنامه هفتم توسعه بر مبنای کلان پروژهمحور بودن در حل مشکلات اصلی اقتصادی کشور و تعریف مأموریت برای تحقق اهداف برنامه بر اساس کارآمدی سازمانها، نهادها و استفاده از منابع مالی غیردولتی برای تأمین پروژههای در حال اجرا، باور به توان ملی در انجام پروژههای بزرگ ملی در اجرای برنامه هفتم و سایر پروژهها از اقداماتی است که برای رسیدن به هدف باید انجام شود.
البته باید توجه شود حتی اگر تمام موارد فوق به دقت اجرا شود، بدان معنی نیست که مشکلات کشور در یک سال حل شود ولی اگر مردم اجرای این اقدامات و برنامهریزی متفاوت و حسابشده برای حل مشکلات را ببینند فشارهای روانی از روی آنها برداشته شده و امید به آینده در آنها تقویت میشود و همین موضوع بسیاری از مشکلات حاصل از نگرانی نسبت به آینده به ویژه کاهش قیمت ارز و تقویت پول ملی را کاهش میدهد.
* ضرورت اتکاء هوشمندانه بر توان ملی برای حل مشکلات کشور
فارس: به نظر شما برای سال ۱۴۰۲ چه باید بکنیم که از نظر علم، پژوهش و آموزش بهتر شویم؟
طیبی: عرض کردم اتکاء هوشمندانه و آگاهانه بر توان ملی در حل مشکلات کشور.
مشکلی در توسعه علمی و فناورانه نداریم، تقاضا کم است
ما واقعا مشکلی در توسعه علمی و فناورانه نداریم و عرضه در این زمینه زیاد است، تقاضا برای علم و فناوری ما نیست یا کم است به قول مولانا: آب کم جو، تشنگی آور به دست، تا بجوشد آب از بالا و پست.
فارس: شما خودتان چه اهداف بزرگی داشتید که موفق به انجام آن نشدید؟
طیبی: یکی از اهداف بزرگ من تجمیع فناوریهای تولید شده در جهاد دانشگاهی و تشکیل سه مجموعه بزرگ فناورانه و تولید در حوزههای فنی و مهندسی، پزشکی و کشاورزی و امثالهم بود که به برندهای بسیار بزرگ در سطح ملی و بینالمللی تبدیل شوند که هم فناور باشند و هم تولید محصولات پیشرفته و باکیفیت داشته باشند.
انجام این مهم مستلزم حمایت دولتها است، تفاهمنامه خوبی هم با سازمان توسعه صنعتی ایران ایدرو بسته شد ولی در عمل اتفاق خاصی نیفتاد، در حال حاضر هم در تلاش هستم که در حوزه فنی و مهندسی بتوانم از طریق جهاددانشگاهی، علم و صنعت و همکاری شرکتهای سرمایهگذاری این کار را شروع کنم.
* وضعیت کشور از نظر تولید فناوری موردنیاز مطلوب است
فارس: وضعیت کشور را از نظر علم و پژوهش در چه میزانی میدانید؟
طیبی: کشور هیچ مشکلی در تولید علم به ویژه تولید فناوریهای مورد نیاز ندارد و بسیار مطلوب است.
فارس: اگر بخواهید یک اولویت برای بهبود کشور عنوان کنید، چیست؟
طیبی: پیشرفت متکی بر تولید ملی دانشبنیان، اولویت کشور شود.
دقت شود منظور از دانشبنیان شدن تنها در فناوریهای نوظهور مانند بیو و نانو نیست بلکه در تمام زمینهها است که محصولات ما متکی بر فناوری پیشرفته ایرانی باشد که بتواند به صورت پیوسته کارآمدی و رقابتپذیری خود را در کیفیت و قیمت حفظ کند.
فارس: چقدر به تولید ایرانی اعتقاد دارید؟
طیبی: در حوزه خودرو به محصولات ایرانی واقعی با وجود حمایت از تولید آنها اعتقاد آنچنانی ندارم، اما در بخش لوازم خانگی از محصولات باکیفیت ایرانی استفاده میکنیم همانطور که گفتم محصولات ما باید دانشبنیان شود البته یک مشکل بزرگ و اساسی در تولیداتی مانند خودرو، دارو، آهن و فولاد داریم که آن بحث اقتصاد مقیاس است.
ما هنوز درگیر این موضوع هستیم که صنایع بزرگ زیبا هستند یا کوچک، صنایع ما باید بزرگمقیاس بوده و دارای واحد طراحی و تحقیقات قوی باشد و با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی ارتباط خوب برای نسلهای آینده فناوری داشته باشد.
فارس: سرعت پیشرفت کشور در سال جدید را چطور ارزیابی میکنید؟
طیبی: ما آمادگی کامل برای سرعت بخشیدن به پیشرفت و توسعه کشور را داریم باید موانعی را که به آن اشاره کردم رفع کنیم که جهشی در پیشرفت کشور داشته باشیم.
فارس: در این روزهای پایانی سال دلتنگ چه کسی هستید؟
طیبی: پدرم که با وجود گذشتن ۴۱ سال از وفات او(در سن ۴۸ سالگی فوت کردند) هنوز در سن ۶۴ سالگیام غم از دست دادنش را فراموش نکردم.
فارس: آرزوی علمی و دانشگاهی شما برای ایران در سال ۱۴۰۲ چیست؟
طیبی: خداوند این خودباوری و شناخت را به مسؤولان ما بدهد که از ظرفیت واقعی علمی و فناورانه کشور در حل مشکلات استفاده کنیم.
* شرمنده مردم ایران هستیم
فارس: صحبت پایانی شما مرتبط با سال ۱۴۰۲.
طیبی: بسیار شرمنده مردم عزیزمان برای شرایط فعلی کشورمان هستیم؛ نمیتوانیم اهداف متناقض را برای کشور انتخاب کرده و در شرایط فعلی دنیا که قطعا آن را ستمگرانه میدانیم ولی واقعیت هستند توقع داشته باشیم این اهداف واقعیت پیدا کند.
این شرایط را ژاپن، کره، چین و هند متوجه شده و سالها قبل توسعه و پیشرفت دانشپایه و شکوفایی اقتصادی متکی بر توان پیشرفته ملی را به عنوان هدف و اولویت اول خود انتخاب و شرایط تحقق آن را فراهم کردند ضمن اینکه اصول خود را هم حفظ کردند ما به عنوان انقلاب اسلامی مدعی ارائه روشی فارغ از شرق و غرب برای اداره کشور باید این مدل را ابتدا برای مردم خودمان اجرا کرده و سپس آن را به دنیا ارائه کنیم کدام کشور تا به حال توانسته است بدون قدرت قوی اقتصادی دارای قدرت سیاسی تأثیرگذار در دنیا باشد.
