اختصاصی جوان آنلاین: روند خشک شدن دریاچه ارومیه از سه دهه پیش آغاز شد و این بحران در چند سال اخیر به نگرانی بزرگ برای دولت، کارشناسان و مردم تبدیل شد. در دولت یازدهم و دوازدهم اگرچه برنامه ریزیهای متعددی در این زمینه صورت گرفت، اما بسیاری از آنها به دلیل نبود اولویت در تخصیص منابع به صورت کامل محقق نشد. در شرایطی که کار اتمام تونل انتقال آب به سمت دریاچه ارومیه ۱۸ ماه زمان نیاز داشت، ولی در کمتر از هفت ماه انجام شد. با توجه به افتتاح زودهنگام طرح کانی سیب و طبق گزارشهای اعلامی در دولت سیزدهم نزدیک به ۱۰۰ درصد اعتبارات مصوب طرحهای سخت افزاری تخصیص داده شده است.
رئیس جمهور امروز در افتتاح این پروژه احیای دریاچه ارومیه را «دغدغهای ملی» دانست و گفت: طرحی که امروز افتتاح شد، یک طرح ملی است که اگر چه در ارومیه احداث شده است، اما منافع آن صرفاً مربوط به این استان و آذربایجان شرقی نیست بلکه مربوط به منطقه و سراسر کشور بوده و نشاندهنده اهمیتی است که جمهوری اسلامی و دولت مردمی برای حیات دریاچه ارومیه و حفاظت از محیط زیست قائل است.
ابراهیم رئیسی با بیان اینکه حقآبه کشاورزان و حق احدی در اجرای این پروژه ضایع نخواهد شد وعده داد که با همت و پشتکار و روحیه همکاری میان دولت، مجلس و دستگاهها، همه پروژههای نیمه تمام به سرانجام خواهد رسید.
احیای دریاچه ارومیه روی دور تند
محمدصادق معتمدیان، دبیر کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه نیز در این باره گفت: در نظر داریم هر سه ماه یک بار، یکی از طرحهای نیمه تمام در حوزه سخت افزاری احیای دریاچه را به اتمام برسانیم.
وی با بیان اینکه برنامه ۱۸ ماهه برای اتمام برنامههای سخت افزاری نیمه تمام تدارک دیده شده است، افزود: طرح انتقال آب از سد کانی سیب به سمت دریاچه ارومیه (احداث تونل)، ساخت تصفیه خانهها و لولههای انتقال پساب تصفیه شده از ۲ شهر ارومیه و تبریز به سمت دریاچه ارومیه، انتقال بخشی از آب سد سیلوه به سمت دریاچه از جمله طرحهای سخت افزاری است که با اعتبارات قابل توجه اجرایی شده و در مراحل مختلف قرار دارد.
معتمدیان اضافه کرد: تا سه ماه آینده طرح انتقال آب از سد سیلوه به چپرآباد و از این طریق به دریاچه ارومیه به بهره برداری میرسد که البته برای اجرای کامل این طرح، ۱۵۰ میلیارد تومان اعتبار از سوی دولت تخصیص داده شده است.
دبیر کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه ادامه داد: تصفیه خانههای ارومیه و تبریز و خطوط انتقال آنها به سمت دریاچه هم پیشرفتهای خوبی دارد که در ماههای آتی از آنها نیز بهرهبرداری میشود که از این ۲ تصفیه خانه در مجموع ۲۰۷ میلیون مترمکعب آب به سمت دریاچه ارومیه سرازیر خواهد شد.
وی یادآور شد: البته تصمیمات خوبی برای استفاده از آب رودخانههای اقماری گرفته شده و قرار است تا قبل از شروع فصل زراعی، ۶۰۰ میلیون مترمکعب آب نیز از این طریق به دریاچه وارد شود.
استاندار آذربایجان غربی گفت: در روز عید مبعث آب اندازی آزمایشی در تونل زاب و خط انتقال انجام شد که البته این آب پس از گذر از ۳۶ کیلومتر تونل، ۱۱ کیلومتر کانال و ۲۸ کیلومتر مسیر رودخانه گدار وارد دریاچه ارومیه میشود. فاز دوم این طرح هم طبق برنامهریزیها، دهه فجر سال آینده افتتاح میشود. آبی که منتقل میشود، مازاد حوضه بوده و زمان رهاسازی آن هم در ایام غیر زراعی تمهید شده است البته در فصول زراعی هم با حفاظت از سوی نهادهای مسوول، آب به سمت دریاچه ارومیه روان خواهد بود.
علیاکبر محرابیان، وزیر نیرو هم امروز در آیین افتتاح سامانه انتقال آب به دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه اجرای طرح انتقال آب به دریاچه ارومیه از جمله بزرگترین طرحهای احیای این دریاچه است، گفت: این پروژه سرآغازی برای احیای کامل دریاچه ارومیه است.
وی افزود: البته این روند احیا با اجرای ۲۶ طرح تمهید شده و میتواند به سرانجام برسد و در این راستا نیازمند بارشهای خوب در منطقه و مشارکت مردم هستیم که البته امسال بارشها ۳۷ درصد کمتر از سال گذشته است.
محرابیان با اشاره به دیگر برنامههای احیای دریاچه ارومیه ادامه داد: انتقال پساب بهداشتی از شهرهای منطقه از جمله تبریز و ارومیه از دیگر اقدامات در این بخش است که امیدواریم حداکثر تا خرداد آینده به بهره برداری برسد.
مسدودسازی ۱۰ هزار حلقه چاه
در کل حوضه دریاچه ارومیه ۱۱۵ هزار حلقه چاه حفر شده که از این تعداد ۷۵ هزار حلقه غیرمجاز بوده و تاکنون تنها ۱۰ هزار حلقه آن مسدود شده است.
همچنین تغییراتی در الگوی کشت در حوضه دریاچه ارومیه ایجاد شده است. آذربایجان غربی در تولید چغندر و سیب رتبه اول را در کشور دارد که هر دوی آنها محصولات پر آب بر بوده و همین امر میزان مصرف آب در بخش کشاورزی را بالا برده است. بر این اساس برای رفع بخشی از این مشکل، ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار کشت پسته در منطقه صورت گرفته که با این امر، ضمن افزایش درآمد کشاورزان، شاهد کاهش مصرف آب حداقل به میزان ۴۰ درصد پیش بینی شده است.
از سویی دیگر توسعه کشت گلخانهای در منطقه نیز در دستور کار قرار گرفته و برنامه ریزی برای اجرای ۲ هزار هکتاری این طرح در آذربایجان غربی است البته مکانیزه کردن آبیاری اراضی و توسعه سیستمهای نوین آبیاری هم از برنامه ریزیهای احیایی است.
شرط بازگرداندن دریاچه به شرایط ایدهآل؟
انتقال آب به دریاچه ارومیه گام مهمی در راستای احیای این دریاچه است، اما نباید فراموش کرد که نیاز آبی دریاچه ۳ هزار و ۵۰۰ میلیارد متر مکعب آب است و برای احیای دریاچه باید هر ۲۶ راهکار احیا دریاچه انجام شود.
کارشناسان محیط زیست میگویند برای اینکه از خشک شدن جلوگیری شود لازم است که ۶۰۰ میلیون مترمکعب آب هم از سدهای استان آذربایجان غربی به سمت دریاچه رهاسازی شود. البته این رهاسازی باید در اسفند و فروردین ماه انجام شود چرا که در این زمان کشت در منطقه انجام نمیشود و حق آبه رها شده توسط کشاورزان برداشت نخواهد شد.
همچنین به گفته آنها انتقال آب به دریاچه از محل تصفیهخانههای تبریز و ارومیه نیز ضروری است. از سویی دیگر کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب در بخش آبیاری در حوضه دریاچه ارومیه نیز هنوز انجام نشده و حتی مصرف بیشتر شده است. کاهش مصرف آب در بخش آبیاری کمک شایانی به احیای دریاچه خواهد کرد.
خشک شدن دریاچه ارومیه، تبعات زیست محیطی قابل توجهی در سالهای گذشته داشته است. طوفانهای نمکی، مشکلات در حوزه کشاورزی، دامداری و دامپروری و ایجاد مانع برای توسعه منطقه از مهمترین این پیامدها بوده که امید میرود با اقدامات انجام شده در راستای احیای دریاچه این چالشها کمرنگ شود.
