چند روز پیش سردار سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مراسم یادبود سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی از پهپاد ایرانی برد بلند با قابلیت اصابت به شناورهای دشمن بر اساس هوش مصنوعی سخن به میان آورد. پیش از این در خصوص برد پهپادهای ایرانی به اعداد چند هزار کیلومتر هم اشاره شده بود که بهخودیخود نشان از بالاتر رفتن توان متخصصان در طراحی و ساخت پهپادهای عملیاتی با قابلیت اطمینان بالاتر و بهینه بودن بیشتر است، اما هوش مصنوعی در ترکیب با پهپاد چه مزیتهایی میتواند داشته باشد؟
در سالهای اخیر از برخی دستاوردهای بهکارگیری هوش مصنوعی در حوزه دفاعی پرده برداشته شده است. این در وهله اول نشان از یک سابقه تحقیق و پژوهش چندین ساله بهعنوان پشتوانه رسیدن به قابلیتهای عملیاتی دارد.
استفاده از هوش مصنوعی در هدایت گروهی پهپادها در حملات فوجی، استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل انبوه دادههای مربوط به تهاجم هوایی پرتعداد دشمن در مراکز فرماندهی و کنترل پدافند دو نمونه مطرح شده از قابلیتهای هوش مصنوعی در عرصه دفاعی به دست متخصصان سپاه است.
اما برای انهدام هدفی در مسافتهای بسیار دور که دیدهبانی بر آن نظارت ندارد و اینکه برای کنترل سطح آسیب، به چه نقطهای از هدف آسیب زده شود، از جنبههایی است که هوش مصنوعی بهعنوان مجموعهای از الگوریتمها برای تصمیمگیری بهموقع و صدور دستور مناسب در آن به کار میآید.
در مرحله اول پهپاد با دریافت مختصات یک منطقه برای پرواز گشتزنی در آن حاضر میشود و در دو صورت اقدام به حمله میکند؛ اول دریافت مختصات یا خط سیر هدف انتخاب شده از سوی فرماندهی و رفتن به سمت آن، که در این حالت پهپاد معمولاً با جستوجوگر تصویری شروع به کاوش منطقه مشخصی اطراف مختصات یا خط سیر میکند و پس از یافتن هدف، با تطبیق تصویر آن با پایگاه داده خود و تأیید شدن هدف به سمت آن یورش میبرد. در حالت دیگر پهپاد در شرایط گشتزنی با الگوریتم خاصی به جستوجوی منطقه تحت پوشش میپردازد و با دیدن هر هدفی آن را پایگاه داده خود مقایسه میکند. در صورت تأیید متخاصم بودن هدف بر اساس نتیجه این تطبیق، پهپاد رأساً اقدام به حمله به اولین هدف میکند. در این دو حالت هوش مصنوعی در شناخت و تأیید هدف بر اساس تطابق با دادههای قبلی مبادرت کرده است.
اما یک جنبه پیچیدهتر، یافتن چندین هدف متخاصم در فواصلی است که ارتباطی هم با پایگاه مبدأ وجود ندارد. در این حالت هوش مصنوعی بر اساس منطقهای گنجاندهشده در برنامه عملیاتی خود یا در واقع منطقهای تصمیمگیری خود، اهداف را اولویتبندی میکند و به مهمترین آنها یورش میبرد. این مثالی ساده از همان نحوه کمک هوش مصنوعی به تصمیمگیری بهینه و سریع در تفکیک و تمایز اهداف است که در بحث پدافند هوایی هم با منطقهای خاص آن نوع عملیات اجرایی میشود.
اینکه متخصصان دفاعی کشور در حوزه هوش مصنوعی و پردازش سریع داده به حدی از عمق علمی و فنی رسیدهاند که چنین قابلیتهایی را روی پهپادهای انتحاری پیادهسازی کنند، نمود واقعی از رشد کشور در یکی از بهروزترین زمینههای دانشی در جهان است. امروزه هوش مصنوعی بهعنوان یکی از اولویتهای سرمایهگذاری کشورها در نقشه راه توسعه علمی خود مورد توجه است و کشورمان ایران در سه دهه گذشته نشان داده است که با رصد دقیق مرزهای علم اقدام به سرمایهگذاری در این زمینهها میکند. البته که بیتدبیری برخی دولتها در گذشته سبب کمتوجهی مقطعی به برخی حوزهها میشود، اما ارکان دفاعی کشور و خصوصاً سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با درک صحیحی از روندهای آتی توسعه علم برنامههای خود را بهپیش میبرد و حصول یک دستاورد بسیار خاص در حوزه هوش مصنوعی و سپردن تصمیم به پهپاد در تهاجم به هدف نشاندهنده طی شدن مسیر علمی لازم در سکوت خبری و بهدوراز هیاهو در سالهای گذشته است. همانطور که سپاه در حوزههای دیگری مانند فضایی هم در حال طی کردن مسیر لازم است و دستاوردهای آن بهزودی بهصورت عملیاتی در معرض دید مردم قرار میگیرد.
