گام عادلانه بنزینی
مهدی اسماعیلی نماینده مردم میانه در مجلس شورای اسلامی سال گذشته در توئیتی نوشته بود «تخصیص سهمیه بنزین به افراد به جای خودروها گام مثبتی در راستای عدالت اجتماعی بوده که یارانه دولتی را از دهکهای برخوردار به سمت دهکهای نیازمند هدایت میکند. میتوان با ابتکاراتی از این دست بدون ایجاد بار مالی هدفمندی یارانهها را محقق کرد». غالباً مسئولان مختلف در فضای رسانهای و مخصوصاً در شبکه فیلتر شده توئیتر حرفهای مطبوع و قشنگ زیاد میزنند به طوری که در نگاه اول به نظر میرسد مخاطب این حرفها دیگران هستند ولی واقعیت غیر از این است و مخاطب چنین «باید»هایی خودشان هستند و «باید» به جای نسخهپیچی در فضای مجازی، در فضای حقیقی از ظرفیت اندیشکدهها و مراکز پژوهشی برای عملی کردن طرحهای عدالت محور بهره ببرند.
بیتوجهی به نظرات علمی
مالک شریعتی نیاسر نماینده مردم تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس در مجلس شورای اسلامی پیشتر درباره طرح «سهمیهبندی بنزین سرانه خانوار» گفته بود «براساس این طرح و در پی آخرین تغییرات اعمال شده به صورت مشترک با مرکز پژوهشها، سهمیه بنزین به جای هر خودرو، به هر خانوار تعلق میگیرد، بنابراین هر خانوار در صورت داشتن خوردو، از بنزین سهمیهای استفاده میکند و در غیر این صورت میتواند با سهمیه خود کالا خریداری کنند
(۲۴/ ۶/ ۱۳۹۹ خانه ملت). مرکز پژوهشها به عنوان بازوی علمی و مشورتی مجلس شورای اسلامی گویا جایگاه چندانی در بین نمایندگان ندارد و نمایندگان هم گویا زیاد اعتقادی به کارهای علمی و پژوهشی ندارد. این مرکز اثر تورمی طرح یاد شده را در دهکهای بالا چهاردرصد دانسته بود و در دهکهای پایین معتقد به بهبود ضریب جینی شده بود، اما نمایندگان توجه به آن ندارند.
سهم بالای دهکهای بالا!
طبق بررسیهای سال ۱۳۹۷ مرکز آمار ایران ۲/ ۵۳ درصد از خانوارهای شهری و ۳/ ۳۲ درصد خانوارهای روستایی دارای خودرو و همچنین
۱/ ۱۴درصد از خانوارهای شهری و ۴/ ۲۸درصد از خانوارهای روستایی دارای موتورسیکلت بودهاند. با این آمار مشخص بود که بخشی از خانوارهای ایرانی از یارانه پرداخت شده روی بنزین بهرهای نمیبرند. همچنین براساس یک گزارش سازمان برنامه و بودجه در سال ۱۳۹۷ اعلام کرد که دولت حدود ۱۲۳ هزار میلیارد تومان یارانه پنهان به بنزین اختصاص میداد که از این میزان، حدود ۱۱ هزار میلیارد تومان سهم سه دهک پایین (کم درآمد) و حدود ۶۷ هزار میلیارد تومان سهم سه دهک بالا (پردرآمد) بود؛ یعنی سه دهک بالا حدود شش برابر بیشتر از سه دهک پایین از یارانههای بنزین نفع میبردند. به نظر میرسد اگر متغیرهای خارج از عرف اجازه دهند عملی شدن طرحهای عدالت محور دور از نظر نخواهد بود، اما ظاهراً بعید به نظر میرسد.
۱۹ ماه بلاتکلیفی
تارنمای مجلس شورای اسلامی ۱۰ خرداد سال گذشته با عنوان آنچه «کارنامه یکساله کمیسیون انرژی مجلس» مطرح کرد، نوشته بود: «طرح سهمیه بندی بنزین سرانه خانوار از جمله طرحهای مهم در حال رسیدگی در این کمیسیون است. در ماههای اخیر رئیس مجلس شورای اسلامی تصریح کرد که از مواردی که در اصلاح ساختار بودجه باید مورد توجه قرار گیرد، موضوع اصلاح سهمیهبندی بنزین به منظور تحقق عدالت اجتماعی و فردی است چراکه با طرح کنونی تنها افراد دارای خودرو از یارانه بنزین بهرهمند میشوند. بر همین اساس کمیسیون انرژی طرح سهمیهبندی بنزین سرانه خانوار را در دستور رسیدگی قرار داده است. با گذشت ۱۹ ماه هنوز خبری از تعیین تکلیف «اصلاح سهمیهبندی بنزین به منظور تحقق عدالت اجتماعی و فردی» نیست و ظاهراً مجلس فعلی هم در شعار دهی جا پای اسلاف خود گذاشته است. البته لایحه برنامه هفتم و بودجه سال ۱۴۰۲ فرصت خوبی برای وفای به عهد است.
