شاید بتوان به طرح پزشک خانواده عنوان قدیمیترین طرح در نظام مدیریتی سلامت را داد؛ طرحی که از دولت اصلاحات کلید خورد و در دولت دهم و در دوره وزارت مرضیه وحید دستجردی کانون تمرکز قرار گرفت و اجرای آزمایشی آن در دو استان فارس و مازندران اجرا شد. حالا پس از چند سال توقف این طرح به واسطه اجرای طرح تحول سلامت و سپس هم پیدایش بحران کرونا، دولت سیزدهم قصد دارد این طرح قدیمی را دوباره احیا کند. بر این اساس معاون بهداشت وزارت بهداشت از اجرای برنامه پزشک خانواده تا نیمه دوم سال به صورت سراسری خبر میدهد. پیش از این مجلس هم حمایت خود را از اجرای طرح پزشک خانواده اعلام کردهبود. به گفته سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس اجرای پزشک خانواده مطالبه جدی مجلس و دولت است و ۱۷ نشست برای پخته شدن طرح و رفع نواقص آن برگزار و در این طرح مشوقهای کافی برای پزشکان دیده شده است.
پزشک خانواده و استقرار نظام ارجاع و سطحبندی خدمات درمان یکی از قدیمیترین نسخههای بهداشت و درمان است که از زمان مسعود پزشکیان، وزیر بهداشت دولت اصلاحات مطرح و در دوره وزارت مرضیه وحید دستجردی نخستین و البته تنها وزیر زن در دوران بعد از انقلاب پیگیری شد، اما با پیدا شدن سر و کله طرح تحول سلامت، این نسخه مدیریت نظام سلامت که بیشتر مبتنی بر پیشگیری است جای خودش را به طرح تحول سلامت درمان محور داد و در نهایت با وجود هزینههای سرسامآور، قطار طرح تحول سلامت در دولت دوازدهم از ریل خارج شد.
بعد از آن هم در سال پایانی دولت دوازدهم با ظهور بحران تازهای همهگیری کرونا، تمام تدبیر دولت صرف مهار ویروس تازه وارد در دنیا و تبعات سهمگین هجوم آن به کشور شد و اینگونه بود که طرح پزشک خانواده به بایگانی رفت و تنها در دو استان مازندران و فارس در قالب اجرای آزمایشی باقی ماند. حالا با تحت کنترل در آمدن ویروس کرونا در کشور و مدیریت نسبی بیماری فرصت خوبی است تا دوباره طرح پزشک خانواده به عنوان یکی از قدیمیترین طرحهای مدیریت منابع سلامت و سطحبندی خدمات روی میز بیاید و شاید به اجرایی شدن نزدیکتر شود.
پزشک خانواده طرحی با درصد متفاوتی از موفقیت در دنیا
در طرح پزشک خانواده و استقرار نظام ارجاع جمعیت مشخصی تحت نظارت یک پزشک عمومی یا پزشک خانواده قرار میگیرند و اینگونه نیست که فردی با داشتن یک سردرد ساده به سراغ پزشک متخصص و فوق تخصص برود. در چنین مواردی فرد ابتدا به پزشک خانواده مراجعه میکند و در صورت لزوم و تشخیص پزشک خانواده به سطوح بالاتر ارجاع داده میشود. این فرم از مدیریت نظام سلامت سالهاست در انگلیس اجرایی میشود و جواب دادهاست،، اما از نگاه بهرام عیناللهی، وزیر بهداشت اجرای پزشک خانواده در برخی از کشورها موفق بودهاست، اما در برخی کشورهای دیگر از جمله امریکا مورد استقبال واقع نشدهاست. وی در عین حال تأکید میکند: «با این حال به اجرای پزشک خانواده اعتقاد داریم و آن را اجرایی خواهیم کرد.» به گفته آقای وزیر ۱۸ سال است که این طرح قرار است اجرایی شود. پزشک خانواده در حال حاضر در مازندران و فارس به صورت آزمایشی در حال اجرا است.
بازطراحی با درس گرفتن از ناکامی
عیناللهی یکی از دلایل ناکامی پزشک خانواده را برخورد دولتی و اجباری میداند. از نگاه وی چنین برخوردی سبب شده تا مردم از این طرح رانده شوند. وزیر بهداشت میافزاید: «به عنوان نمونه در پایتخت اگر فرزند من و شما بیمار شود در اولین اقدام تمایل داریم به پزشک متخصص مراجعه کنیم، در حالی که این اقدام مغایر اهداف پزشک خانواده است، چراکه در صورت اجرای پزشک خانواده شما ابتدا باید به پزشک خانواده مراجعه کنید و پزشک شما در صورت نیاز شما را به سطح بالاتر ارجاع دهد. چنین وضعیتی باعث شده که مردم استقبال نکنند.»
عیناللهی با بیان اینکه طراحی جدیدی برای اجرای پزشک خانواده در دستور کار وزارت بهداشت است، درباره این طرح تازه اینگونه توضیح میدهد: «در شکل جدید، استفاده از پزشک خانواده اختیاری خواهد شد و کسانی که از پزشک خانواده استفاده کنند و پزشکان مشارکتکننده در این طرح مزایایی را دریافت خواهند کرد.»
به گفته وی طراحی جدید اجرای پزشک خانواده طی یکی دو ماه آینده نهایی خواهد شد. با نهایی شدن طرح جدید، پزشک خانواده به صورت کامل در کل کشور اجرایی خواهد شد و از حالت آزمایشی خارج میشود.
اجرای پزشک خانواده در نیمه دوم سال
کمال حیدری، معاون بهداشت وزارت بهداشت هم با بیان اینکه ۷۰ درصد بار بیماریها مربوط به بیماریهای غیرواگیر است، میافزاید: «بیماریهای غیرواگیر و مزمن موجب مرگ و میرهای زودرس میشود. ما با بیماران مزمن همیشه سر و کار داریم، بنابراین آموزش و توانمندسازی دائمی آنها برای سبک زندگی سالم بسیار مهم است.»
به گفته حیدری دولت بر اجرای برنامه پزشک خانواده تأکید دارد و به احتمال زیاد از نیمه دوم امسال باید این برنامه را به صورت سراسری اجرا میشود. حدود ۱۰ سال است که این برنامه در دو استان فارس و مازندران اجرا شده ولی اجرای سراسری آن با موانعی روبهرو بودهاست.
وی اجرای پزشک خانواده را برای حوزه بیماریهای غیرواگیر یک فرصت طلایی دانست، زیرا در تشخیص زودهنگام بیماریها و برنامههای غربالگری به مدیریت بیماریهای غیرواگیر کمک زیادی میکند.
حمایت تمامقد مجلس از پزشک خانواده
چند روز پیش هم زهرا شیخی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس گفته بود: «کمیسیون تمامقد ایستادهاست تا همه اجزای نظام سلامت برای اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع بهخط شوند.»
به گفته شیخی کمیسیون بهداشت نشستی برای استماع گزارش وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و معاونان وی، سازمان تأمین اجتماعی و بیمه سلامت در مورد نحوه اجراییشدن پزشک خانواده و سیستم ارجاع در کشور برگزار کردهاست. به گفته وی اجرای پزشک خانواده مطالبه جدی مجلس و دولت است و ۱۷ نشست برای پختهشدن طرح و رفع نواقص آن برگزار و در طرح مشوقهای کافی برای پزشکان دیده شدهاست.
