در حالی که مسئولان سلامت کشور برای ایمنشدن از موج هفتم کرونا به تزریق واکسن یادآور تأکید میکنند، اما شایعاتی نظیر منقضیشدن برخی واکسنهای موجود در شبکه واکسیناسیون کشور، نگرانیهایی را در مردم ایجاد کردهاست. آسترازنکا و پاستوکووک واکسنهایی هستند که حرف و حدیثهای بیشتری حول آنها وجود دارد. «حمیدرضا اینانلو» مدیر کل امور دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو نامه مبنی بر تمدید یک ساله تاریخ انقضای واکسن پاستوکووک را تأیید میکند. طبق توضیحات وی واکسنهای کووید۱۹ در ابتدا با مدت زمان کوتاه پایداری مثلاً شش ماه توزیع میشدند. به مرور و با تکمیلتر شدن مطالعات پایداری و با ارائه مستندات و بررسی کارشناسی این زمان افزایش یافت. پس ارائه مستندات تکمیلی در سال جاری. تاریخ انقضای یکساله برای این محصول از نظر اداره کل دارو مورد تأیید است. همچنین در صورت تعهد بر تکمیل مستندات و مطالعه پایداری تا پایان دو سال، تاریخ روی بستهبندی درج و به مرور مطالعات تکمیلی دریافت میشود. با تمام اینها «کمال حیدری» معاون وزیر بهداشت تأکید میکند: «امکان توزیع واکسن تاریخ گذشته در شبکه بهداشت وجود ندارد و به محض انقضای تاریخ به صورت خودکار جمعآوری میشود.»
با آغاز موج هفتم کرونا کارآمدترین نسخهای که برای مقابله با این موج و کمتر شدن آمار فوتیها پیچیده میشود، تزریق دوز یادآور واکسن و رعایت شیوهنامههای بهداشتی است. در چنین شرایطی دو مسئله مردم را برای آنکه چه واکسنی بزنند، مردد کردهاست. اولین نکته تنوع واکسنهایی که در سبد واکسیناسیون کشور وجود دارد و افراد را بر سر چند راهی انتخاب واکسن بهتر قرار میدهد، اما از آن مهمتر حرف و حدیثها و شایعات درباره اتمام تاریخ انقضای برخی از واکسنهایی است که اتفاقاً در سبد واکسیناسیون کشور قرار دارند! واکسنهایی همچون واکسن آسترازنکا که به صورت اهدایی به کشور رسیده و این روزها به تاریخ انقضای خود نزدیک میشود یا برخی از واکسنهای وطنی که نامه منقضیشدن و درخواست برای تمدید یک ساله تاریخ انقضای آنها با سربرگ سازمان غذا و دارو و امضای مسئولان وزارت بهداشت در شبکههای اجتماعی دست به دست میشود! نامهای که مدیر کل امور دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو آن را تأیید میکند و برایش توجیهاتی دارد!
تاریخ انقضای واکسن قابل تمدید است
حمیدرضا اینانلو، مدیر کل امور دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو درباره مطالب مطرحشده درباره تمدید یکساله تاریخ انقضای واکسن داخلی پاستوکووک اینگونه توضیح میدهد: «واکسنهای کووید۱۹ در ابتدا با مدت زمان کوتاه پایداری مثلاً شش ماه توزیع میشدند. به مرور و با تکمیلتر شدن مطالعات پایداری و با ارائه مستندات و بررسی کارشناسی این زمان افزایش یافت. البته این وضعیت برای واکسنهای با پلتفرم قدیمی نظیر پروتئین نوترکیب (واکسنهای اسپایکوژن یا پاستوکووک پلاس) یا فرم ویروس غیرفعال شده (واکسن کوویران برکت) قابل پیشبینیتر بود، زیرا پایداری محصولات مشابه قبلی، اثبات شدهاست.»
وی با بیان اینکه ملاک ارائه مدت زمان پایداری واکسنها، مستندات ارائه شدهاست، ادامه میدهد: «واکسن پاستوکووک، فرم کانژوگه یک پروتئین (توکسوئید کزاز) و یک دامین پروتئین (آنتی ژن نوترکیب) بود. که محصول دقیقاً مشابه قبلی برای آن وجود نداشت. پس ارائه مستندات تکمیلی در سال جاری، تاریخ انقضای یک ساله برای این محصول از نظر اداره کل دارو مورد تأیید است. همچنین در صورت تعهد بر تکمیل مستندات و مطالعه پایداری تا پایان دو سال، تاریخ روی بستهبندی درج و به مرور مطالعات تکمیلی دریافت میشود.» اینانلو در عین حال تأکید میکند: «واکسنهای موجود و مورد استفاده در کشور، تاریخ انقضای معلوم و تأیید شده سازمان غذا و دارو را دارند و بعد از انجام آزمایشهای دقیق و مجوز مصرف، در کشور قابلاستفاده است. بنابراین تاریخ مصرف واکسنهای کووید۱۹ پس از بررسی مستندات تولید کننده و آزمایشهای دقیق، توسط سازمان غذا و دارو تعیین میشود.»
یک روش معمول!
«احمد مهری» اپیدمیولوژیست نیز در کانال متخصصان بهداشت با اشاره به انتشار خبر تزریق واکسن با تاریخ انقضای گذشته در مراکز واکسیناسیون اینگونه مینویسد: «تمدید تاریخ انقضای واکسن به عنوان یک روش معمول در گذشته انجام شدهاست. به طور مثال تنظیمکننده ملی – CDSCO در هند – دادههای جمعآوری شده توسط سازنده واکسن را برای قدرت تجزیه و تحلیل میکند. این نهاد در صورت قانعشدن میتواند اجازه تمدید تاریخ انقضا را بدهد.
دفتر منطقهای سازمان بهداشت جهانی نیز در آفریقا در ماه می۲۰۲۱ بیانیهای صادر و اعلام کرد: ماندگاری واکسن بازتابی از مدت زمانی است که واکسن قدرت و پایداری خود را در دمای نگهداری معین و در نتیجه اثربخشی آن حفظ میکند. مدت زمان ماندگاری برای تعیین تاریخ انقضای هر دسته از محصول واکسن استفاده میشود.
این اپیدمیولوژیست در ادامه توضیح میدهد: «واکسنهای مجاز برای استفاده اضطراری – به عنوان محصولاتی که تحت مجوز بیولوژیک تأیید نهایی نشدهاند و هنوز تحت بررسی برنامههای دارویی جدید در حال مطالعه هستند– تاریخ انقضای ثابتی ندارند. برای آن دسته از دوزهایی که نزدیک به انقضا هستند، اگر تحت شرایط مناسب برای اطمینان از یکپارچگی برای استفاده نگهداری شوند. از ناحیه FDA نامه تمدید تاریخ مصرف یا انقضا ابلاغ میشود.»
درج تاریخ مصرف جدید بر اساس استانداردهای علمی
دلارام درود، معاون تولید انستیتو پاستور ایران هم با این توضیح که بر حسب استانداردهای بینالمللی، برای محصولات خطوط تولید واکسن جدید، پس از انجام آزمایشات کنترل کیفیت، تاریخمصرف بر اساس دادههای اولیه پایداری کوتاه مدت (مثلاً برای شش ماه) درج میشود، میگوید: «برای محصول جدید که شش ماه از تاریخ تولید اولین نمونههای آن نگذشته است، نمیتوان تاریخ انقضای دو یا سه ساله درج کرد، چون هنوز این محصول در آن مقاطع زمانی مورد بررسی قرار نگرفتهاست؛ بنابراین در مورد درج تاریخ مصرف و نیز نحوه بررسی و تأیید قابلیت مصرف واکسن پاستوکووک، کاملاً بر اساس اصول و استانداردهای علمی و بینالمللی عمل شدهاست.»
واکسن مشکلدار توزیع نمیشود
با تمام اینها کمال حیدری، معاون وزیر بهداشت در واکنش به سؤالی درباره واکسنهای آسترازنکای تاریخ گذشته میگوید: «امکان توزیع واکسن تاریخ گذشته در شبکه بهداشت وجود ندارد و به محض انقضای تاریخ به صورت خودکار جمعآوری میشود.» به گفته وی هر واکسنی که در کشور وجود دارد از سازمان غذا و دارو یک کد دریافت میکند. وقتی تاریخ آن میگذرد سامانه سازمان غذا و دارو دیگر اجازه ثبت به آن نمیدهد و امکان استفاده از آن در شبکه بهداشتی وجود نخواهد داشت.
حیدری در خصوص تاریخ انقضای واکسن آسترازنکا تأکید میکند: «واکسنهای آسترازنکای موجود در کشور هنوز حدود دو هفته دیگر تاریخ دارند و تا آن زمان تزریق میشود. بعد از انقضای تاریخ آن جمع آوری میشوند و دیگر تزریق نمیشود.»
به گفته وی به جز آسترازنکا، واکسن خارجی سینوفارم هم در شبکه بهداشتی و سبد واکسیناسیون کشور وجود دارد. این واکسن هنوز حدود شش ماه تاریخ مصرف دارند و مشکلی برای توزیع و تزریق آن وجود ندارد.
حیدری با اشاره به شائبههایی که در فضای مجازی وجود دارد، تأکید میکند: «مردم به این شایعات توجه نکنند و اخبار درست را از منابع رسمی و مسئولان وزارت بهداشت دریافت کنند. همه واکسنهای موجود در کشور تأییدیه سازمان غذا و دارو را دارند. در صورتی که مشکلی از جمله گذشتن تاریخ واکسن یا عوارض قابلتوجه وجود داشته باشد. اجازه توزیع آن داده نمیشود.»
