طبق آخرین آمار ارائه شده از سوی وزارت صمت، از بیش از هزار و ۷۲۷ میلیارد تومان تسهیلات ارائه شده از سوی بانکها و مؤسسات اعتباری طی هشت ماه نخست سال جاری، سهم بخش تولید معادل ۵۱۵ هزار و ۷۴۰ میلیارد تومان بوده که سهم ۹/۲۹ درصدی از کل تسهیلات را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که طبق قانون برنامه ششم توسعه، بانک مرکزی (شورای پول و اعتبار) مکلف است سیاستهای پرداخت تسهیلات بانکی را به گونهای تنظیم کند که سهم بخش صنعت و معدن از تسهیلات پرداختی سالانه طی اجرای قانون برنامه حداقل ۴۰ درصد باشد.
چندی پیش رهبری در جلسهای که با تولیدکنندگان داشتند بر ضرورت هدایت اعتبارات بانکی به سمت تولید تأکید کردند؛ موضوعی که طی سنوات گذشته بارها از سوی مسئولان مختلف از وزیر تا نمایندگان مجلس نیز مورد تأکید قرار گرفته، اما هیچ گاه به نقطه مطلوب نرسیده است. همچنین نوع رابطه نظام بانکی با بخش تولید نیز از دیگر انتقاداتی بوده که همواره پای ثابت اخبار اقتصادی قرار داشته است، به گونهای که منتقدان معتقد بودهاند نظام بانکی تمایلی به انجام وظایف واقعی خود ندارد و بیشتر به دنبال بنگاهداری و روابط ناسالم است.
در همین رابطه میتوان به اظهارات احسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی در شهریور ماه سال جاری اشاره کرد که گفته بود: «اگر بانک را صرفاً واسطه وجوه تلقی کنیم، قاعدتاً بانک نقش بسیار محدود و منفعلی در پشتیبانی از تولید پیدا میکند، ولی اگر بانک را نهادی بدانیم که ۹۷ درصد پول و نقدینگی کشور را منتشر میکند و به موارد مصرف آن تخصیص میدهد، آنگاه تصویر تغییر میکند. آنگاه میتوانیم بپرسیم بانکی که با بدهکار کردن خود پول خلق کرده است، به ازای آن کدام داراییها را اکتساب کرده و ترکیب ترازنامهاش را چگونه تغییر داده است.»
وی تأکید کرده است: «آیا اعتبار جدید صرف تأمین مالی بخشهای مولد، فعالیتهای کارآفرینانه و محصولات مورد تقاضای مردم شده است یا صرف اقدامات غیرمولد، سفتهبازی روی داراییهای موجود، تسهیلات رابطهای ناسالم و… شده و قدرت خود را صرف متلاشی کردن تار و پود اقتصاد کرده است؟ کسب و کار بانکی در حال حاضر برای خود یک منطقه امن را شناسایی کرده است و حاضر نیست به راحتی از آنجا خارج شود. این منطقه امن سه رکن دارد: اعطای تسهیلات، دریافت نرخ بهره و انجام عملیات در بالای خط ترازنامه.»
سهم ناچیز تولید از تسهیلات بانکی
نکته دیگر در مورد رابطه نظام بانکی با بخش تولید، مربوط به نحوه اعطای تسهیلات میشود. طبق آخرین آمار ارائه شده از سوی وزارت صمت، از بیش از هزارو ۷۲۷ میلیارد تومان تسهیلات ارائه شده از سوی بانکها و مؤسسات اعتباری طی هشت ماه نخست سال جاری سهم بخش تولید معادل ۵۱۵ هزار و ۷۴۰ میلیارد تومان بوده که سهم ۹/۲۹ درصدی از کل تسهیلات را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که طبق قانون برنامه ششم توسعه، بانک مرکزی (شورای پول و اعتبار) مکلف است سیاستهای پرداخت تسهیلات بانکی را به گونهای تنظیم کند که سهم بخش صنعت و معدن از تسهیلات پرداختی سالانه طی اجرای قانون برنامه حداقل ۴۰ درصد باشد.
غفلت بانکها از واحدهای کوچک و متوسط
در این رابطه باید در نظر داشت که این وضعیت پرداخت تسهیلات در حالیست که بانکها در این فرایند توجه چندانی هم به واحدهای تولیدی کوچک و متوسط ندارند. عبدالوهاب سهلآبادی رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت ایران میگوید: واحدهای کوچک که تنها به چند میلیارد تومان برای سرمایه در گردش یا راهاندازی نیاز دارند به سختی به این تسهیلات میرسند ولی واحدهای سفارشی هزاران میلیارد تومان تسهیلات دریافت میکنند. به گفته وی، بانکها به تولیدکنندگان بیتوجهی میکنند و زمانی که تولیدکننده دچار مشکل شود هر ساعت بهره بانکی آن افزایش پیدا میکند. بانک مربوطه از تولیدکننده درخواست سپرده ۲۰ تا ۳۰ درصدی از سرمایه خود را دارد و حتی اجازه حساب جاری در این حساب را نمیدهد.
