اگر بیمار باشید حتماً این روزها برای تهیه داروهایتان لااقل به چند داروخانهای سر زدهاید و با جمله «یکی دو قلمش را نداریم» مواجه شدهاید. این مسئله برای بیماریهای صعبالعلاجی همچون بیماران سرطانی یا بیماران خاص ملموستر بودهاست؛ بهگونهای که برای تهیه یکی دو قلم داروی کمبود از نسخهشان ناگزیرند داروخانههای مختلف را در چهارگوشه شهر زیر پا بگذارند. به سراغ مسئولان سازمان غذا و دارو که بروید، متوجه میشوید ماجرا بر سر تأمین ارز داروست و از آنجایی که ارز دارو تمامشده ممکن است این کمبودها بیشتر هم بشود. رئیس سازمان غذا و دارو چند روز پیش با تأیید کمبودهای دارویی گفتهبود «در حال حاضر برای یک ماه ۵٠ قلم دارو و برای سه ماه ١٩٠ قلم دارو کمبود داریم.» وی در عین حال با تأکید بر اینکه برخی ادعاها در خصوص کمبود دارو را قبول نداریم، درباره کمبودهای دارویی اینگونه توضیح داد: «به کمبود داروی برند خارجی که مشابه داخلی دارد یا توقف تولید یک داروی داخلی که چندین شرکت تولیدکننده دیگر دارد، کمبود دارویی اطلاق نمیشود.»
کمبودهای دارویی خیلی وقت است از سوی چهرههای مختلف حوزه دارو هشدار داده میشود. خرداد ماه امسال علی فاطمی، نایب رئیس انجمن داروسازان ایران با تأکید بر کمبود بیسابقه دارویی گفتهبود: «متأسفانه در حال حاضر کمبودهای دارویی بیداد میکند و طی ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر هیچگاه به اندازه امروز کمبود دارویی نداشتیم. ما که در داروخانه کار میکنیم، شاهدیم که برای بدیهیترین داروها و حتی برای یک داروی زخم معده ساده هم مردم دنبال دارو میگردند، برای انسولین مردم گرفتارند.»
وقتی دلایل این کمبود دارویی را بررسی کنیم به مسئله اختصاص ارز برای واردات دارو و مواد اولیه میرسیم. موضوعی که موجب شده مردم و بیماران برای تهیه داروهایشان به دردسر بیفتند و داروخانههای شهر را زیر پا بگذارند. جالب اینجاست که مسئولان وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو یک روز این کمبودها را میپذیرند و فردا آنها را توجیه میکنند.
کمبود دارو و کمبود ارز دارویی
بهرام دارایی، رئیس سازمان غذا و دارو درباره کمبودهای دارویی اینگونه توضیح میدهد: «از سه ماه قبل که مسئولیت سازمان غذا و دارو را به عهده گرفتم، پیشبینیها برای کمبود داروهای اولویتدار در یک ماه پیشرو انجام گرفت که ۵/۱ میلیارد دلار ارز بود، چون مجلس سال گذشته برای تأمین کل دارو و تجهیزات پزشکی در سال ١۴٠٠، ۲ میلیارد دلار در نظر گرفتهبود.»
به گفته وی این مبلغ در سال ٩٧ رقمی برابر ۹/۳ میلیارد دلار بود و مشخص بود که این شرایط باعث کمبود خواهد شد، چراکه در همان پنج ماه اول سال، ٢ میلیارد دلار ارز مصرف شدهبود.
دارایی تصریح میکند: «ما برای نیمه دوم سال هیچ ارزی نداشتیم و تأمین ارز برای نهاده و مواد اولیه دارویی کاری سخت و حساس است که دو تا چهار ماه تأمین و تولید آن زمان میبرد. بالاخره با دستور مستقیم رئیسجمهور ما در نیمه دوم سال توانستیم پوشش ارزی ٧٠٠ میلیون دلار را بگیریم که از ماه گذشته شروع شد و با اولویتبندی مناسب کمبودهای تأمین داروهای خاص و مهم برطرف شدهاست، اما آنقدر ارز در اختیار نداشتیم که برای کمبودهای سه ماه بعد برنامهریزی کنیم.»
وی با ابراز امیدواری از اینکه با تخصیص ارز مورد نیاز بتوانیم کمبودهای تا پایان سال را مرتفع کنیم، میافزاید: «این کمبودها وجود دارد و به تخصیص ارز نیاز دارد، در حال حاضر برای یک ماه ۵٠ قلم دارو و برای سه ماه ١٩٠ قلم دارو کمبود داریم.»
دارایی در عین حال تأکید میکند: «ما به دارویی که مشابه داخلی دارد یا دارویی که منجر به توقف چند تولیدکننده شود، کمبود نمیگوییم. برخی کمبودها هم به علت بروز موج کرونا رخ میدهد که کمبود محسوب نمیشود، بالاخره با تأمین ارز امیدواریم تا پایان سال و ابتدای سال آینده این کمبودها رفع شود.»
کمبود ۵۰ قلم دارو طبیعی است!
محمد هاشمی، سرپرست مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت، صحبتهای معاون وزیر درباره کمبودهای دارویی را اینگونه توجیه میکند: «همواره در اکثر کشورهای دنیا، برخی اقلام دارویی به دلایل مختلف از جمله کمبودهای جهانی، افزایش تقاضا در برخی شرایط از جمله پاندمی کرونا، تجویزهای بیرویه، مشکلات تولید و توزیع و حوادث و بحرانهای طبیعی و غیرطبیعی وجود دارد. در خیلی از کشورها، همواره کمبود دارو تا ۵۰ قلم دارو حتی برای داروهای بیمارستانی و داروهایی که کمتر مورد استفاده قرار گیرند، برای یک ماه وجود دارد و کمبودهایی که برای سه ماه اعلام میشود، به این معنی است که موجودی آنها تا سه ماه کافی است و باید برای تجدید ذخایر آنها برنامهریزی شود.»
به گفته سرپرست مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت سال گذشته کمبودهای دارویی زیاد بود و حتی به بیش از ۲۲۰ قلم هم رسیدهبود، اما خوشبختانه در حال حاضر، کمبودهای یک ماهه و سه ماهه کاهش قابلتوجهی یافته و به ۵۰ قلم کمبود یک ماهه و ۱۹۰ قلم کمبود سه ماهه رسیده که البته دولت اهتمام ویژه برای تأمین این داروها دارد.
هاشمی تأکید میکند: «برنامهریزی سازمان غذا و دارو برای تأمین دارو در سال آینده است و در صورت تأمین منابع ارزی، مشکلی برای این حوزه بهوجود نمیآید، چراکه در شرایط ایدهآل هم همواره کمبود دارویی به دلایل مختلف وجود خواهد داشت.»
از این سر شهر به آن سر شهر برای پیچیدن یک نسخه
وقتی به سراغ بیماران میرویم و به داروخانهها به خصوص داروخانههایی که داروی بیماران خاص و صعبالعلاج عرضه میکنند، مراجعه میکنیم، افراد بسیاری را میبینیم که وقتی از نسخهپیچ داروخانه میشوند فلان قلم از نسخه را نداریم با چهرهای مستأصل بیرون میآیند و به سراغ داروخانه شبانهروزی بعدی میروند که ممکن است آن سر شهر باشد.
آقای حیدری به بیماری سرطان روده مبتلاست و چند ماهی است شیمی درمانی میشود. وی میگوید: اغلب اوقات همسرم مجبور است برای پیچیدن نسخه داروهای شیمی درمانی به چندین داروخانه در نقاط مختلف مراجعه کند. به طور نمونه یکبار داروهای شیمی درمانیام پیدا نمیشد و به داروخانههای ۱۳ آبان، هلال احمر، بیستم فروردین، داروخانه بیماریهای خاص در خیابان ویلا مراجعه کردیم و در نهایت ما را به داروخانهای در شهر ری فرستادند که همه داروها را داشت، اما یکی از داروها را ندادهبود که در بیمارستان متوجه شدیم و دکتر دوباره نسخه کرد و همسرم برای تهیه دارو به داروخانهای در پارک وی رفت.»
آنطور که آقای حیدری میگوید حتی سامانه اطلاعات دارویی ۱۹۰ هم درست کارش را انجام نمیدهد. به طور نمونه کلسیم فولینات یکی از داروهایی است که قبل از شیمی درمانی باید استفاده کند و ۱۹۰ به او میگوید توزیع نشده، اما داروخانه ۲۲ بهمن تجریش این دارو را داشت و توانسته بود تهیه کند!
آقای بیژنی که بیمار پیوندی است و تجربه سالها مصرف دارو را دارد، درباره کمبودهای دارویی نکته جالبی میگوید و آن این است که انگار داروخانهها و مراکز توزیع دارو عمداً داروها را در اختیار بیماران قرار نمیدهند و وقتی سر و صداهای رسانهای میخوابد و صحبت از تخصیص ارز میشود دارو به میزان کافی هست!
دارو برای بیماران از نان شب هم واجبتر است و کمبودهای دارویی خیلی وقتها میتواند جان بیماران را در معرض خطر قرار دهد. انسانی که ارزش جانش با هیچ ارزی هم ارز نیست!
