توسعه ترانزیت ریلی با همسایگان یکی از اولویتهای برنامه ششم توسعه است. خط آهن شلمچه- بصره به دلیل روابط اقتصادی و فرهنگی ایران و عراق یکی از مهمترین خطوط ریلی بینالمللی کشورمان محسوب میشود که ۱۰ سال بلاتکلیف مانده است، اما سرانجام در سفر اخیر وزیر راه به عراق این قرارداد نهایی شد و به گفته رستم قاسمی، طلسم ۲۰ سال مذاکره برای احداث خط ریلی ایران – عراق سرانجام شکسته شد و عملیات اجرایی خطآهن شلمچه- بصره از یکماه دیگر آغاز میشود.
اهمیت خطآهن شلمچه- بصره از آن جهت است که خطآهن عراق از بصره تا کربلا متصل بوده و میتواند به عنوان خط مسافرت ریلی زائران ایرانی مورد استقبال قرار گیرد و هم اینکه از سمت شرق عراق به اردن و شمال شرق به سوریه متصل است و میتواند زمینه دسترسی ایران به بازارهای سوریه را هم فراهم کند.
حدود ۲۰ سال است که مقامات ایران به دنبال احداث خط آهن ایران و عراق هستند، اما به دلیل عدم همراهی دولت عراق رایزنیها به نتیجه نرسید. نخستین بار در دولت دهم در سال ۹۰، ایران و عراق برای احداث این خطآهن، تفاهمنامهای امضا کردند که اجرایی نشد؛ سپس در سال ۹۳ در زمان وزارت عباس آخوندی، بار دیگر تفاهمنامه احداث راهآهن شلمچه- بصره میان تهران و بغداد به امضا رسید. طبق این تفاهمنامه ایران متعهد به طراحی و ساخت یک پل روی اروند و طرف عراقی موظف به احداث ۳۲کیلومتر خط آهن از مرز شلمچه تا ایستگاه راهآهن بصره در خاک عراق شد. همه ۳۲کیلومتر مذکور در خاک عراق قرار دارد، ۹۰۰متر نیز عرض رودخانه شطالعرب (بهمنشیر) است که ایران قول ساخت پل روی آن را داده است.
آخوندی کلنگ پروژه را فروردین ۹۴ در بصره زد
عباس آخوندی، وزیر وقت راه و شهرسازی بار دیگر ۲۴فروردین ۱۳۹۴ در سفری که به بصره داشت، همراه با استاندار بصره، احداث این خط آهن را کلنگ زنی کردند. در این سفر مقرر شد ایران بخش پل رودخانه اروند را احداث کند و فرآیند ریل گذاری در خاک عراق نیز از سوی خود عراقیها و با سرمایه گذاری این کشور انجام شود. در قانون بودجه سال ۹۵ به مبلغ ۱۵۰میلیارد تومان برای احداث پل این خط آهن روی رودخانه اروند بود، اما به دلیل آنکه طرف عراقی به تعهد خود عمل نکرد، اجرای فاز عملیاتی ساخت این خط آهن ۳۲ کیلومتری متوقف ماند.
این اتفاق بار دیگر در بودجههای سنواتی رخ داد، اما همچنان خبری از اجرای تعهد دولت عراق برای ساخت این پروژه نبود تا اینکه در زمان وزارت محمد اسلامی در راه و شهرسازی، شکل تفاهمنامه تغییر کرد و ایران پذیرفت کل ۳۲کیلومتر را با هزینه خودش احداث و سپس از محل حق دسترسی به ریل، اصل و سود سرمایه را مستهلک کند.
بنیاد مستضعفان، سرمایهگذار پروژه شد
سرمایهگذار این پروژه، بنیاد مستضعفان تعیین شد؛ این بنیاد بلافاصله اقدام به تأسیس شرکت در عراق کرد تا این پروژه را به سرانجام برساند، اما این بار عراقیها مشکل انتقال زمین را مطرح و اعلام کردند باید انتقال زمین به شرکت متعلق به بنیاد مستضعفان در هیئت دولت عراق تصویب شود، اما هیئت دولت عراق این انتقال را تصویب نکرد.
آخرین تلاش دولت تدبیر برای جلبنظر دولت بغداد را محمد اسلامی وزیر راه و شهرسازی در نیمه دوم اسفند ۹۹ اتفاق افتاد. وی در سفری که ۱۶ اسفند ۱۳۹۹ به بغداد و بصره داشت، علاوه بر دیدار با ناصر حسین بندر، وزیر حملونقل جمهوری عراق توانست با مصطفی الکاظمی، نخستوزیر این کشور هم ملاقات و رایزنیها در خصوص این خط آهن را تقویت کند. در سفر اسلامی به بغداد این تفاهمنامه امضا شد که طی آن قرار شد، طرف عراقی ظرف حداکثر سه ماه هماهنگیهای لازم برای اخذ مجوز از هیئت دولت و شروع عملیات اجرایی پروژه در عراق را فراهم کند، اما از اسفند سال گذشته تاکنون، موضوع همچنان مسکوت مانده است.
شکست طلسم مذاکرات در دولت سیزدهم
با توجه به اهمیت احداث این خط ریلی وزیر راه رایزنیهایی با طرف عراقی در ماههای اخیر انجام داد و در دو روز گذشته برای نهایی شدن تفاهمات به عراق سفر کرد.
رستم قاسمی ضمن تشریح جزئیات سفر خود به عراق با هدف اتصال راهآهن ۳۲ کیلومتری شلمچه- بصره، از مذاکرات خود با وزیر حمل و نقل عراق در روزگذشته درباره امضای توافقنامه در اینباره خبر داد و اظهار کرد: تقریبا ۲۰ سال است با عراق برای اجرایی شدن موضوع راهآهن شلمچه- بصره مذاکرات متعددی داشتیم و حتی تفاهمهای بسیار زیادی و در ادوار مختلف شد که هیچگاه به نتیجه مطلوب نرسید.
به گزارش مهر، وی با اشاره به ملاقات با وزیر حمل و نقل، نخستوزیر و رئیسجمهوری عراق ادامه داد: با مذاکرات صورت گرفته قرارداد اتصال راهآهن ایران و عراق (شلمچه- بصره) امضا شد. به این ترتیب طلسم سالها تفاهمنامه و مذاکره شکسته شد. این توافقنامه دارای یک زمانبندی مشخصی بود و یکی از بندهای آن این است که طی یک ماه آینده عملاً عملیات اجرایی شروع خواهد شد.
وی بیان کرد: توافق کلی به این شیوه است که شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت راه آهن عراق مشترکاً این پروژه را اجرا میکنند و ظرف دو ماه شرکت مشترک تشکیل خواهد شد.
وزیر راه و شهرسازی گفت: منتظر تشکیل شرکت مشترک در دو ماه آینده نشدیم و توافق کردیم که ظرف یک ماه آینده عملاً در کنار پل مستقر شده و عملیات اجرایی مطالعات و اجرای این طرح را شروع کنیم. این عملاً یک اتفاق بزرگ بین دو کشور ایران و عراق برای تبادل تجاری، باری و مسافری است که برای دو کشور حائز اهمیت است.
وی اضافه کرد: در این دیدار همین طور درباره ارتباطات جادهای بین دو کشور و موضوعات مختلف دیگری بحث و تبادل نظر شد که امیدواریم توافقها مورد حمایت نخست وزیر و رئیسجمهوری عراق باشد.
پروازها بین ایران و عراق ۲ برابر میشود
قاسمی اظهار کرد: در دیدار با رئیسجمهور عراق در ارتباط با مسائل کلی ارتباطات بین دو کشور و افزایش سطح تجاری و حمایت از طرح شلمچه - بصره و نیز موضوع حمل و نقل هوایی بین دو کشور که تقریباً امروز حدود یکصد پرواز را از دو طرف داریم، مذاکراتی انجام شد و مقرر شد تا این میزان پرواز را به زودی دوبرابر شده و به حدود ۲۰۰ پروار برسانیم.
