فرزندآوری یکی از موضوعات اساسی و مهـم در علـم جمعیـت اسـت و از جملـه مواردی است که در حوزه مسائل اجتماعی بسیار حائز اهمیت میباشد. اکثر جوامع به نوعی در وضعیت عـدم تعـادل جمعیتـی بوده و با مشکلات ناشی از آن مواجهند. یکسری از جوامع مانند چین و هند با مشکلات و مسائل رشد بیرویه جمعیت دست و پنجه نـرم میکننـد، اما برخـی کشورها از پیامدهای منفـی کـاهش رشـد جمعیـت رنـج میبرنـد. سیاستهای جمعیتی در هر کشور میتوانـد نقـش مهمـی در تصحیح و اصلاح چنین وضعیت و شرایطی داشته باشد. بعضی از کشورها معتقدند هرچه میزان جمعیت بیشتر باشد، کشور از قدرت بیشتری برخوردار خواهد بود؛ بنابراین بـرای رشـد بیشتر جمعیت تلاش کردند و سرانجام با پـرجمعیتـی مواجـه شـدند و برخی دیگر از کشورها افزایش جمعیت را با منـابع خـود سازگار ندیده و در نتیجه به گسترش سیاستهای کنترل جمعیت پرداخته و باعث کاهش رشد جمعیت شدند. ایران از آن دسته کشورهایی است که با روند نزولی رشد جمعیت بـه تـدریج بـا سـالخوردگی جمعیت مواجه خواهد شد.
نگرانی در مورد افزایش مشکلات اقتصادی با آوردن فرزند یکی از اصلیترین و مهمترین دلایل کاهش فرزندآوری در بین خانوادهها است. در حال حاضر جمعیت سالخورده کشور در مقایسه با ۲۰ سال گذشته حدوداً سه برابر شده است. یکی از فاکتورهای اصلی در رشد جمعیت مسائل اقتصادی است، دولت و نظام باید برای این مسئله مهم هزینه کنند.
از سویی ازدواجهایی که منتهی به ازدیاد نسل نشوند ممکن است در کاهش آسیبهای اجتماعی تأثیرگذار باشند، اما در افزایش نرخ رشد جمعیت خیلی تأثیرگذار نیستند بنابراین باید فرزندآوری از اولویتهای خانوادهها باشد و اگر قرار است اقدامی در این زمینه انجام شود برای دستیابی به این هدف باید یکسری زیرساختهایی فراهم شود و نمیتوان به فردی که شغل ندارد توصیه کنند که ازدواج کند و فرزند داشته باشد چراکه تشکیل خانواده هزینههایی را تحمیل میکند.
مجموعهای از عوامل سبب افزایش تولد فرزند میشود و در حقیقت نمیتوان رشد یا کاهش جمعیت را ناشی از یک علت خاص دانست، ولی امروزه شرایط اقتصادی تأثیر بهسزایی در این امر دارد و نمیتوان آن را نادیده گرفت.
بخشی از مشکلات اقتصادی که منجر به کاهش نرخ فرزندآوری در خانوادهها شده مربوط به سیاستگذاریها و تغییر نگاه و نگرش است که باید توسط مدیران و مسئولان رفع شود.
به دلیل فشارهای اقتصادی در این سالها فرزندآوری از اولویت ذهنی مردم دور شده که این نشانه خوبی نیست، پس نباید و نباید گذاشت کشور به سمتی حرکت داده شود که جمعیت فعال کاهش یافته و نهایتاً به جمعیتی سالمند تبدیل شود.
رسانه ملی وظیفه جدی دارد تا سیره و الگوی خانواده اسلامی- ایرانی را بین مردم معرفی کند تا شناخت لازم برای فرهنگ فرزندآوری در میان آنان ایجاد شود؛ بنابراین لازم است نمایش خانوادههایی با چهار فرزند و سایر مؤلفههای خانواده مطلوب و ایدهآل در برنامهسازی و ساخت سریالهای مربوط به این حوزه، به طور جدی مورد توجه قرار گیرد. ترغیب خانوادهها به فرزندآوری مسئلهای لازم و ضروری است، ترغیب و تشویق به فرزندآوری در بین زوجها باید به نحو احسن و دقیق مورد توجه قرار گیرد، اما نباید تنها به این امر اکتفا کرد.
اگر تأمل در بحث فرزندآوری فقط تبلیغی باشد نمیتوان به طور صحیح و درست به ابعاد مختلف این مسئله پرداخت چراکه اثر تبلیغ محدود است و عملکرد موقت و زودگذر دارد.
علاوه بر مشکلات مسائل معیشتی و اقتصادی که مانع فرزندآوری میشود تبلیغ فرهنگ و سبک زندگی غربی نیز بسیار تأثیرگذار است. متأسفانه سبک زندگی غربی بر پایه ناپایداری خانواده است و امروزه در برخی خانوادههای ایرانی سرایت پیدا کرده و پیامدهای منفی بسیاری داشته است که یکی از مهمترین آنها کاهش فرزندآوری است. اکثر سریالهایی که امروزه برای شبکه خانگی ساخته میشود محتوای غیراسلامی و غربی دارند و فرهنگ غنی ایرانی- اسلامی را نادیده گرفته و به ترویج فرهنگ بیگانه میپردازند.
محتوای این سریالها عمدتاً زندگی لوکس و تجملی بدون فرزند و اگر هم فرزند دارند تنها یک فرزند است و یا در برخی سریالها به جای فرزند حیوان خانگی نگه میدارند!
البته در صدا و سیما نیز محتوای برخی سریالها به سمت تکفرزندی و ازدواج دیرهنگام سوق پیدا کرده که اصلاً مناسب فرهنگ ما نیست، لذا باید مدیران مربوطه در جهت رفع این نواقص و کاستیها برنامهسازی کرده و ساخت سریالها را به سمت و سوی فرهنگ اصیل ایرانی- اسلامی ببرند. اولویت در تولید برنامههایی که بتواند در انگیزه مخاطب تأثیر بگذارد و این پرسش را در ذهن ایجاد کند که کاهش جمعیت چه پیامدی در پی خواهد داشت و به پرسشهای وی هم از جنبه فردی و هم اجتماعی پاسخ دهد.
ازدواج بهموقع و ترویج فرزندآوری بسیار مهم است و ترغیب خانوادههایی که فرزند بیشتر دارند در قالب اعطای بستههای تشویقی میتواند عموم مردم را به سمت فرزندآوری بیشتر سوق دهد.
اگر خانوادهها یقین پیدا کنند که در این راه تنها نیستند و دولت آنها را یاری میکند حتماً از آوردن فرزند بیشتر استقبال خواهند کرد، اما اگر از آینده فرزند خود نگران باشند و وضع نامناسب اقتصادی سبب شود که فرزند بیشتر تنها بار بیشتری بر دوش آنها قرار دهد دیگر انگیزهای برای فرزندآوری بیشتر نخواهند داشت.
رهبر معظم انقلاب همواره بر ترویج فرزندآوری و تحکیم بنیان خانواده تأکید داشتهاند چنان که ایشان در سیاستهای کلی جمعیت در سیام اردیبهشت ۱۳۹۳ مواردی ابلاغ فرمودند که به ضرورت افزایش و ابعاد مختلف جمعیت از جمله فرزندآوری، تسهیل ازدواج و تحکیم خانواده، بهداشت باروری، ترویج سبک زندگی ایرانی- اسلامی، توانمندسازی جوانان، تکریم سالمندان و... توجه شده است.
در این راستا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز به عنوان دستگاه مجری، با همکاری و هماهنگی وزارت ورزش و جوانان، سازمان صداوسیما و سازمان تبلیغات اسلامی، اقدام به پشتیبانی از تولید محصولات فرهنگی و هنری با موضوع ترویج ازدواج و افزایش متوازن جمعیت و همچنین ترغیب برای داشتن خانواده کامل نمودهاند، اما کافی نبوده و نیاز به اقدام بیشتر و مؤثرتری است تا نتایج مناسب و کافی در سطح جامعه نمودار شود.
همکاری و همسویی تمامی دستگاههای ذیربط برای اجرای کامل سیاستهای کلی جمعیت در جهت ارتقای فرهنگ ازدواج در بین جوانان لازم و ضروری است، زیرا این امر نقش بسیار مؤثری در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی دارد، هم سبب افزایش سرمایه اجتماعی کشور خواهد شد، هم موجب افزایش نشاط و پویایی جامعه میشود.
