سرویس سیاسی جوان آنلاین: در حالی که دولت روحانی به دنبال مذاکره سیاسی برای رفع تحریمها بود، شرایط فعلی نشان میدهد دولت سیزدهم باید به دنبال پاسخی اقتصادی و درونزا به فشارهای امریکا برای عقب راندن کشورمان باشد.
تمام طرفهای مذاکراتی در برجام بر این نکته اذعان دارند که هم اکنون زیادهخواهی امریکا سبب شده است احیای برجام با مشکل روبهرو شود.
عدم ارائه تضمین به ایران در خصوص خروج مجدد از برجام و همچنین تمایل امریکا برای حفظ تحریمهای غیرهستهای از مهمترین دلایل توقف این مذاکرات محسوب میشود. از سوی دیگر به نظر میرسد نظام جمهوری اسلامی با توجه به حساسیت موضوع و روی کارآمدن دولت جدید موضوع را تا زمان روی کارآمدن دولت سیزدهم متوقف کرده است، با این حال یک سؤال اساسی، نحوه مقابله دولت سیزدهم با تحریمهاست.
آیا دولت سیزدهم باید همچنان روی مذاکرات سیاسی برای رفع تحریمها در کوتاهمدت متمرکز شود یا برنامه خود را بر ثبات تحریمها و آماده کردن کشور برای مقابله با شرایط فعلی بگذارد.
در ۱۰ سال گذشته چه گذشت
واقعیت این است که در طول ۱۰ سال گذشته رفتار امریکا با ایران و نحوه اعمال تحریمها و باز اعمال آنها بر ایران به نمونه خوبی برای مطالعه رفتار ظالمانه هیئت حاکمه این کشور در دنیا تبدیل شده است.
در این ۱۰ سال چه در دولت دهم و چه در دولتهای یازدهم و دوازدهم انرژی فراوانی برای رفع تحریمها از راه مذاکرات سیاسی صرف شد. مذاکرات کانال عمان، مذاکرات دو ساله در ژنو و وین و حالا مذاکرات احیای برجام نمونهای از آنها هستند، با این حال و به رغم صرف این هزینه گسترده باز هم اقتصاد کشور از تبعات گسترده تحریمها رنج میدهد.
همین وضعیت فعلی نشان میدهد این مسیر چندان قالب اتکا نیست و دولت سیزدهم نیز چندان نمیتواند به رفع آن امیدی داشته باشد. از سوی دیگر با دور شدن امریکا از به کارگیری نیروهای نظامی در خاورمیانه میتوان انتظار داشت همچنان تحریمها و اعمال مجازاتهای اقتصادی جایگاه خود را به عنوان مهمترین ابزار مدیریت رفتار ایران در منطقه حفظ کند.
با در نظر گرفتن این موارد تحریمها همچنان واقعیتی ثابت در فضای تعامل بین ایران و امریکا خواهد بود و صرف نظر از اینکه چه دولتی در ایران و امریکا بر سر کار بیاید، اصل وجودی تحریمها حفظ خواهد شد، از این رو تصور برداشته شدن تحریمها با مذاکرات سیاسی تا حدودی دور از واقعیت است و به نظر میرسد دولت سیزدهم نیز باید خود را برای مقابله با آن آماده کند. برداشته شدن تحریمها از طریق مذاکرات سیاسی بسیار دور از انتظار است.
راهکار عقلانی مبارزه با تحریمها
با منتفی شدن برداشته شدن تحریمها از راه مذاکره سیاسی دولت سیزدهم باید خود را برای یک مسیر طولانی و سرسخت آماده کند.
بدیهی است که برداشته شدن تحریمها از طریق مذاکره میتواند منافع فراوانی را نصیب کشور کند که به کاهش تورم و محبوبیت دولت ختم خواهد شد، اما همانند برجام این دوران ماه عسل بسیار زودتر از تصور دولت پایان خواهد پذیرفت. در چنین شرایطی پاسخ عقلانی به بحث تحریمها فراهم کردن یک شرایط اقتصادی برای کشور و مقابله با تحریمهاست.
یکی از موفقیتهای امریکا در بازتنظیم رفتار امنیتی ایران وابسته کردن تأمین کالاهای اساسی ایران به کانالهای مالی مد نظر امریکاست. متأسفانه در دولتهای یازدهم و دوازدهم نه تنها تلاشی برای رهایی از این راهبرد امریکاییها صورت نگرفت بلکه بر تأمین کالاها از این مسیر تأکید شد.
هم اکنون بخش قابل توجهی از کالاهای اساسی کشور به صورت واسطه از شرکتهای امریکایی خریداری میشود یا ۹۰ دردصد مطالبات ارزی ایران در عراق به بانکی واگذار شده که سهام آن در اختیار شرکتهای امریکایی است. به این ترتیب فرقی نمیکند که شما با چه ارزی در حال مبادله هستند.
بازی در زمین امریکاییها به این معناست که تمام نیازمندیهای کشور در این حوزه حساس از این مسیر تأمین میشود و هر گونه فشار بر این مسیرها میتواند باعث به وجود آوردن بک بحران جدی در داخل ایران شود.
یکی از مهمترین راهکارهای دولت سیزدهم برای خنثی کردن این روش امریکاییها برای فشار بر ایران متنوع کردن مسیرهای تأمین کالاهای اساسی و دارو است. این اتفاق میتواند از مسیر پیدا کردن فروشندههای جدید یا مسیرهای جدید مبادلاتی برای ایران هموار شود، البته این کار باید بسیار زودتر و در دولت دوازدهم اتفاق میافتاد، اما متأسفانه هیچ اقدامی در این مسیر انجام نشده است.
با توجه به اینکه قیمت کالاهای اساسی به دلیل کرونا در حال افزایش است، امریکاییها به دنبال این خواهند بود از این ابزار برای عقبنشینی ایران در ماجرای مذاکرات احیای برجام استفاده کنند.
نگاهی به تجربیات موفق گذشته
نکته بعدی در خصوص تحریمها ارائه یک پاسخ درست اقتصادی به این رویداد است. متأسفانه به دلیل ضعف نظام حکمرانی در طول ۱۰ سال گذشته هیچ پاسخ دقیقی به تحولات روز اقتصادی دنیا برای مقابله با تحریمها داده نشده است.
دولتهای یازدهم و دوازدهم کارنامه ضعیفی در این باره داشته و حتی گاه نتیجه تلاشهای گذشته را نیز بر باد دادهاند، با این حال نگاهی به چند مورد انگشتشمار از پاسخ درست به بحث تحریمها نشان میدهد یک پاسخ درست و بهنگام تا چه اندازه میتواند طرف مقابل را در موضع ضعف فرو ببرد.
ماجرای خودکفایی در بحث تولید بنزین، تمرکز بر تولید واکسن کرونا در داخل ایران و همچنین خودکفایی در حوزه تولید قطعات صنعت برق همگی از پاسخهای درست به ماجرای تحریمهاست.
استفاده از این تجربیات و تکرار آنها در دولت سیزدهم میتواند تحولی جدی در اقتصاد کشور ایجاد کند و جامعه را به یک ثبات جدی برای رشد اقتصادی برساند. دولت سیزدهم خوشبختانه فرصتهای فراوانی برای رسیدن به شرایط فوق دارد که از جمله آنها میتوان به توافقنامه ۲۵ ساله ایران و چین اشاره کرد.
خوشبختانه دولت سیزدهم هم به خوبی نشان داده است توجه فراوانی به ظرفیتهای موجود در این حوزه دارد.
در دولت دوازدهم متأسفانه بیتوجهی در این حوزه باعث ضربات سنگینی به منافع کشور شده است، به عنوان مثال محمدجواد ظریف، وزیر خارجه در گزارش توجیهی خود در خصوص برجام که روز گذشته به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ارسال شد به این حقیقت مهم اعتراف کرد که بیتوجهی به قدرتهایی همچون چین بعد از برجام سبب شد شرایط کشور در دوران تحریمهای ترامپ سختتر شود.
حضور در مسیرهای توسعه که هم اکنون در غرب و شرق ایران در حال ایجاد هستند، میتواند پاسخ روشنی به برداشته شدن تحریمها به خصوص در دوران دولت سیزدهم باشد.
توصیه رهبری در مقابل دولت سیزدهم
شاید در انتها باز هم باید به بیانات مقام معظم رهبری در خصوص اتکا بر توان داخلی و مقابله با تحریمها رجوع کرد.
ایشان در آذرماه سال گذشته و در دیدار با اعضای شورای عالی هماهنگی اقتصادی تصریح کردند: «این مسیر ممکن است در ابتدای کار، سختیها و مشکلاتی داشته باشد، اما خوشعاقبت است. اگر با تلاش و ابتکار و با سینه سپر کردن در مقابل مشکلات بتوانیم بر تحریمها غلبه کنیم و طرف مقابل بیاثر شدن تحریمها را ببیند، به تدریج دست از تحریم برخواهد داشت، بنابراین ما ظرفیتها و تواناییهای فراوانی برای بیاثر کردن تحریمها داریم، به شرط آنکه بخواهیم و همت کنیم و به دل مشکلات برویم.»
ایشان درهمان دیدار با اشاره به اینکه برای علاج تحریمها دو مسیر «خنثیسازی تحریمها و غلبه بر آنها» و «رفع تحریم» وجود دارد، افزودند: «ما مسیر رفع تحریم را یک بار امتحان و چند سال مذاکره کردیم، اما به نتیجهای نرسید.»
حالا و در آغاز کار دولت سیزدهم میتوان گفت که مسیر سختی برای برداشتن تحریمها در مقابل دولت سیزدهم وجود دارد، اما میتوان از طریق درس گرفتن از تجربههای گذشته به جنگ آنها رفت و جلوی سوءاستفاده دشمنان از آنها را گرفت.
