نشست بین ایران، آمریکا، روسیه و آژانس پیرامون نحوه تأمین سوخت راکتور تحقیقاتی تهران یکی از رخدادهای مهم در طول مناقشات هستهای ایران و غرب در طی چند سال اخیر میباشد، اگر چه این رویداد خود نیازمند بررسی است اما اتفاقاتی که در حاشیه این نشست رخ داده، ضمن اینکه اهمیت این موضوع را بیشتر کرده بر پیچیدگی موضوع نیز افزوده است.
یکی از این اتفاقات، کنار گذاشته شدن فرانسویها از مذاکرات در زمینه موصوف توسط ایران بود. در حالی که فرانسویها اولین کشوری بودند که پس از اجلاس ژنو در نهم مهر امسال اعلام آمادگی برای فروش اورانیوم با غنای 20 درصد را کرده بودند. مهمتر اینکه با وجود مخالفت ایران با حضور فرانسه در این اجلاس آنها اصرار بر مشارکت در زمینه فوق داشتند. در این راستا،چند نکته حائز اهمیت است:
1- رخداد فوق بیانگر این نکته مهم است که دیپلماسی قاطع ایران از دوره نهم ریاست جمهوری کارآمد و اثربخش بوده و سرانجام پس از چندین سال پافشاری و مقاومت هوشمندانه ایران، غرب ناگزیر به تمکین خواستههای مشروع ایران شده و گام دیگری در جهت تمکین به معاهده NPT برداشته و از مواضع غیر منطقی گذشته خود تنزل کرده است.
به عبارت روشنتر اینکه نتیجه منطقی نشست موصوف و مواضع مخالفان غربی هستهای ایران به معنای پذیرش برنامه غنیسازی در خاک ایران است که تاکنون حاضر به قبول آن نبودند. در این میان آنچه حائز اهمیت است اثرگذاری دیپلماسی ایران بررفتار آمریکا و سایر اعضای گروه 1+5 است.
2 ـ حضور قدرتمندانه و اقتدارآمیز ایران در این نشست نیز از دستاوردهای دیپلماسی ایران می باشد، در این اجلاس و همچنین اجلاس نهم مهر در ژنو ایران نه تنها به عنوان یک کشور «محکوم و متهم» بلکه یک طرف «مدعی» و «برابر» حضور یافته و تعیین کننده ورود و خروج مذاکرات تجلی یافته است. در حالیکه در گذشته بویژه در دوران اصلاحات سیاستهای انعطافی جایگاه ایران را همواره در مذاکرات به عنوان متهم قرار میداد و تعیین کننده جدول مذاکرات نیز با طرف غربی بود. در آن زمان ایران در مقام پاسخگویی و غرب در مقام حسابکشی بود.
3 ـ تحولی که در این اجلاس و اجلاس ژنو رخ داد تغییر در قاعده بازی است. در این نشست اقدام جمهوری اسلامی در کنار زدن فرانسویها و تعیین دستور جلسه به معنای تحول و قاعده بازی است که همواره از ناحیه گروهغربی تعیین میشد. تا قبل گروه غربی سخن از بیاعتمادی نسبت به رفتار ایران میکرد اکنون این موضوع جابجا شده و ایران مدعی است که کشوری مثل فرانسه قابل اعتماد برای تعامل در زمینه تأمین سوخت راکتور هستهای تهران نیست.
اساساً و عملاً رفتار فرانسویها در زمینه هستهای مهمترین عامل در اتخاذ ایران برای کنار گذاشتن آنها از مذاکرات بوده است. فرانسویها نه تنها نیروگاه دارخوئین که از قبل از انقلاب شروع کرده بودند را رها کرده و به درخواستهای ایران جهت تکمیل آن اعتنا نکردند بلکه سهم 10 درصدی ایران در کارخانه غنیسازی اورانیوم در اوریف فرانسه را نیز بلوکه کرد و مضافاً اینکه در سیاستهای خود به ویژه در دوران سارکوزی پیروی یکطرفه و غیر مستقلی را از خود نشان داد. افزون بر این مواضع غیر معقولانه آنها در چند ماه اخیر از نگاه ایران پنهان نمانده بود.
4- اقدام ایران در این نشست درخصوص فرانسه باعث شد که نوعی شکاف بین گروه غربی رخ دهد. به تعبیری دیگر اکنون فرانسویها احساس میکنند که سیاست یکجانبه و پیروی از آمریکا بیشترین ضرر را به آنها وارد ساخته است. از همین رو، اصرار داشتند که هر طور شده در این مذاکرات شرکت داشته و در موضوع این نشست سهمی را نصیب خود بنماید. به نظر میرسد با این اقدام جمهوری اسلامی ایران بنیان گروه 1+5 نیز که قبلاً متزلزل شده بود، فرو ریزد.
در مجموع کنار گذاشتهشدن فرانسویها پیام روشنی برای همه کشورهایی است که با رفتارهای نسنجیده و نامعقولانه با ایران در زمینههای مختلف داشته یا خواهند داشت. در واقع همه کشورها باید از این اتفاق این درس و عبرت را بگیرند که در سیاست منافع ملی حرف اول را میزند و دنبالهروی از یک کشور و قربانی کردن منافع ملی خود در پای کشور دیگر نتیجهای جز خسارت نخواهد داشت. لذا فرانسویها به طور اساسی باید دیپلماسی و سیاست خود با ایران را که همواره متأثر از سیاست آمریکا بوده تجدید نظر نمایند تا شاید موقعیت از دست رفته خود را به دست آورند.
