
ظاهراً قرار است هر از چند گاهي يك جنبه محرمانه و البته نه چندان با اهميت از توافق هستهاي بين ايران با 1+5 به طرف ايراني فروخته شود. چند ماه پيش بود كه آسوشيتدپرس از وجود يك ضميمه محرمانه در برجام خبر داد كه به ايران اجازه ميدهد برنامه هستهاي خود را كمي زودتر از زمان رسمي اعلام شده در برجام توسعه بدهد. حالا هم مؤسسه علوم و امنيت بينالملل در امريكا، ميگويد به اطلاعاتي دست پيدا كرده كه نشان ميدهد معافيتهاي محرمانهاي براي ايران در نظر گرفته است؛ معافيتهايي كه مشخص نيست ارزش دارند يا نه؟
به گزارش «جوان»، اواخر تير ماه 1395، آسوشيتدپرس گزارش كرد كه توافق هستهاي بين ايران با 1+5 يك سند محرمانه هم در ضميمه خود دارد كه به ايران اجازه ميدهد برنامه هستهاي خودش را زودتر از آن چيزي كه در متن اصلي برجام ذكر شده، شروع كند. بر اساس بخشي از اين سند محرمانه كه بحث درباره وجود آن از همان روزهاي اول توافق هستهاي هم مطرح بود، ايران در فاصله زماني 11 تا 13 سال پس از اجراي برجام ميتواند روند جايگزيني سانتريفيوژهاي قديمي«آي.آر- 1» خود را با سانتريفيوژهاي پيشرفتهتر آغاز كند. رسانهاي شدن اين سند، با استقبال تيم مذاكره هستهاي ايران روبهرو شد؛ تيمي كه از حدود چند ماه قبل، به دليل ملموس نبودن نتايج برجام براي جامعه ايراني در معرض انتقادهاي جدي قرار گرفته است.
محمدجواد ظريف 29 تير ماه 1395 به خبرنگاران گفته بود: « همه رسانههاي دنيا، تمام سند را نديدند تا از افتخاري كه دوستان مذاكرهكننده و صنعت ما ايجاد كردند، باخبر باشند ولي با وجود اين، همه رسانهها ميگويند ايران بعد از 10 سال به سرعت به سمت غنيسازي صنعتي خواهد رفت.» حالا در شرايطي كه انتقاد از بدعهدي طرف امريكايي در اجراي برجام به خصوص در حوزه مبالات بانكي تشديد شده، مؤسسه امريكايي علوم و امنيت بينالملل، گزارشي جديد منتشر كرده و از در نظر گرفته شدن تخفيفات ويژه برجامي براي ايران خبر داده است؛ تخفيفاتي كه معلوم نيست در مقايسه با تحريمهاي باقي مانده در فضاي پس از توافق هستهاي چقدر اهميت دارد.
مؤسسه علوم و امنيت بينالمللي به نقل از ديپلماتهايي كه در نشستهاي كميسيون مشترك برجام حضور داشتهاند، گفته كه به ايران اجازه داده شده از محدوديتهاي تعيينشده در توافق اتمي فراتر رود تا بتواند بيشتر از مقدار مجاز اورانيوم كمترغنيشده را در تأسيسات اتمياش نگه دارد. ميزان مجاز اورانيوم كمغنيشده(3/5 درصد) كه ايران ميتواند آن را در تأسيسات اتمياش نگه دارد بر اساس توافق برجام ۳۰۰ كيلوگرم است ولي بر اساس تصميمهاي گرفته شده در كميسيون مشترك برجام، بر اساس يكي از معافيتهاي داده شده، ايران مجاز شده اورانيوم با خلوص 3/5 درصد را به ميزاني بالاتر از ۳۰۰ كيلوگرم نگهداري كند، البته اين مؤسسه نگفته كه ميزان دقيق تخفيف در نظر گرفته شده براي ايران چقدر است. منابع فني غربي ادعا ميكنند برجام طوري طراحي شده كه ايران با داشتن 300 كيلوگرم اورانيوم 3/5 درصد، در صورت تصميم به ساخت سلاح هستهاي دستكم يك سال از ساخت آن دور خواهد بود، در حالي كه اگر به ايران اجازه داشتن بيش از 300 كيلوگرم اورانيوم كمتر غني شده داده شود، اين زمان كوتاهتر ميشود. يك تخفيف ديگر كه ادعا شده كميسيون نظارت بر اجراي برجام براي ايران در نظر گرفته، اين است كه ايران اجازه يافته مقدار نامعلومي اورانيوم با خلوص ٢٠ درصد را «در محفظههاي آزمايشگاهي» نگهداري كند در حالي كه براساس برجام، تمامي ذخاير اورانيوم ٢٠ درصدي ايران بايد به سوخت رآكتور تحقيقاتي تبديل شود. ديويد آلبرايت، مدير مؤسسه علوم و امنيت بينالملل كه گزارش موسوم به استثانائات در نظر گرفته شده براي ايران را به همراه آندريا استيكر نوشته ميگويد: «اين معافيتها يا گريزگاهها به طور محرمانه به ايران داده شده و اينگونه كه پيداست به نفع ايران است.»
در گزارش «مؤسسه علوم و امنيت بينالمللي» آمده است: دولت باراك اوباما، رئيسجمهوري امريكا روز ١٦ ژانويه موضوع معافيتهاي منظور شده براي ايران را در يك سند محرمانه به اطلاع اعضاي كنگره امريكا رسانده است ولي سناتور دموكرات باب مندز و عضو ارشد كميته روابط خارجي سناي امريكا كه از منتقدان برجام است، به رويترز گفته كه از معافيتهاي مورد اشاره خبري ندارد و گزارشي در مورد آنها دريافت نكرده است. كاخ سفيد و وزارت خارجه امريكا در نظر گرفته شدن هرگونه استثنايي براي ايران را تكذيب كردهاند. جان كربي سخنگوي وزارت خارجه امريكا پنجشنبه گفت كه تعهدات ايران براساس برجام تغييري نكرده و اهداف آن هم جابهجا نشده است. او البته گفته كه كار كميسيون مشترك كه اعضاي 1+5 و ايران عضو آن هستند و با هدف رسيدگي به مشكلات اجرايي تشكيل شده، «محرمانه است» ولي تأكيد كرده كه براساس برجام ايران به ذخيره ۳۰۰ كيلوگرمي اورانيوم خلوص پايين كه به عنوان ماده شكافتپذير هستهاي كاربرد دارد محدود است، اين محدوديت تغييري نكرده و ايران از آن فراتر نرفته است. او تأكيد كرد كه كميسيون مشترك «استثنايي قائل نشده است كه به ايران اجازه دهد از محدوديت مربوط به اورانيوم خلوص پايين فراتر رود.»
سخنگوي وزارت خارجه امريكا گفت كه كنگره در جريان كار كميسيون مشترك قرار دارد و اگر اعضاي كنگره سؤالي دارند دولت به آنها پاسخ خواهد داد. كاخ سفيد هم در بيانيهاي نوشت: «امريكا و شركاي آن به ايران اجازه ندادهاند و نخواهند داد تا از تعهداتش براساس برجام طفره رود.» در اين بيانيه آمده است: «هر ادعايي غير از اين كاملاً غلط است، از جمله اين ادعا كه ما روز اجرا را پيش از آنكه ايران به تعهداتش در ارتباط با برنامه اتمي عمل كند جلو انداختيم، به خصوص آژانس بينالمللي انرژي اتمي تصديق كرده است كه ايران مواد حساس اتمي كه براساس برجام مجاز نيست در اختيار ندارد.»