جوان آنلاین: شهباز حسن‌پور، عضو کمیسیون «صنایع و معادن» مجلس معتقد است دولت باید یک برنامه ویژه احیای دانش‌بنیان‌ها ایجاد کند که در آن تأمین مالی سریع، ارزیابی بر مبنای فناوری و اهمیت محصول، استفاده از ظرفیت صندوق نوآوری و شکوفایی، خطوط اعتباری ویژه بانکی، سرمایه در گردش و تأمین مالی قرارداد‌های جدید در کنار یکدیگر قرار گیرند. اختصاص حد اقل ۴۰تا ۵۰همت منابع مستقل برای این منظور، در مقایسه با حجم خسارت اعلام‌شده، می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای بازگرداندن این شرکت‌ها به مدار تولید باشد.
یکی از اولویت‌های مهم در بازسازی اقتصاد کشور پس از جنگ، احیای سریع ظرفیت تولید شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه فناوری‌های پیشرفته است؛ به‌ویژه شرکت‌هایی که محصولات تولید بار اول، راهبردی و غیرقابل‌جایگزین تولید می‌کنند. آسیب‌دیدن این شرکت‌ها صرفاً به معنای خسارت به چند بنگاه اقتصادی نیست بلکه می‌تواند ظرفیت‌های فناورانه‌ای را از چرخه تولید خارج کند که شکل‌گیری آنها حاصل سال‌ها تحقیق، توسعه، سرمایه‌گذاری و انباشت دانش تخصصی بوده است. ازاین‌رو، بازسازی این مجموعه‌ها باید فراتر از یک حمایت معمول بانکی دیده شود و به‌عنوان اقدامی راهبردی برای حفظ توان تولید داخلی و جلوگیری از اختلال در تأمین محصولات کلیدی کشور در دستور کار قرار گیرد.
در این راستا، ضروری است بانک مرکزی یک خط اعتباری مستقل و جداگانه برای بازسازی دانش‌بنیان‌های آسیب‌دیده در جنگ اخیر اختصاص دهد. اتکا به تسهیلات عادی بانکی یا قرار دادن این شرکت‌ها در کنار سایر متقاضیان اعتبارات، ممکن است به طولانی‌شدن فرایند تأمین مالی و تأخیر در بازگشت خطوط تولید به مدار فعالیت منجر شود. خط اعتباری ویژه می‌تواند منابع موردنیاز برای تعمیر و جایگزینی تجهیزات، بازسازی زیرساخت‌های تولیدی و تأمین سرمایه در گردش را با سرعت بیشتری فراهم کند. استقلال این منابع اهمیت زیادی دارد زیرا هدف، ایجاد یک مسیر تأمین مالی مشخص و متناسب با فوریت خسارت‌هاست تا کمبود نقدینگی مانع احیای ظرفیت‌های فناورانه کشور نشود. بسیاری از این محصولات، پیش از دستیابی به توان تولید داخلی، از جمله کالا‌ها و تجهیزات پرهزینه‌ای بوده‌اند که تأمین آنها به واردات، دسترسی به فناوری خارجی و صرف منابع ارزی قابل‌توجه وابستگی داشته است.
اکنون که دانش فنی و زیرساخت تولید آنها در داخل کشور شکل گرفته، توقف فعالیت تولیدکنندگان‌شان می‌تواند دوباره نیاز به واردات را افزایش دهد و فشار سنگینی بر منابع ارزی وارد کند. بنابراین، تخصیص اعتبار برای بازسازی این شرکت‌ها فقط هزینه‌ای برای جبران خسارت نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای جلوگیری از خروج ارز، حفظ دستاورد‌های بومی‌سازی و استمرار جایگزینی واردات با تولید داخلی است؛ منافعی که در محصولات راهبردی و دشوار برای تأمین، اهمیت بسیار بالاتری دارند.
از سوی دیگر، تأخیر در بازسازی این شرکت‌ها ممکن است پیامد‌هایی فراتر از توقف موقت تولید داشته باشد. در حوزه فناوری‌های پیشرفته، از دست رفتن بازار، پراکنده‌شدن نیرو‌های متخصص، اختلال در زنجیره تأمین و عقب‌افتادن برنامه‌های توسعه محصول می‌تواند احیای ظرفیت تولید را دشوارتر و پرهزینه‌تر کند. به همین دلیل، منابع خط اعتباری ۵۰همتی باید با اولویت‌بندی دقیق و بر اساس میزان خسارت، اهمیت راهبردی محصول، میزان ارزبری قابل‌جلوگیری و دشواری جایگزینی آن تخصیص یابد. همچنین، کوتاه‌کردن فرایند‌های اداری و پرداخت به‌موقع تسهیلات ضروری است تا اعتبار پیش‌بینی‌شده در عمل به بازگشت سریع تجهیزات و خطوط تولید منجر شود، نه اینکه در پیچ‌وخم بررسی‌ها و مراحل بانکی معطل بماند.
شهباز حسن‌پور، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس در گفتوگو با «جوان» در رابطه با کوتاهی بانک مرکزی در موضوع مربوط به پرداخت تسهیلات و منابع حمایتی در جهت بازسازی شرکت‌های دانش‌بنیان آسیب‌دیده در جنگ گفت: امروز متأسفانه بخش مهمی از کیک اقتصاد فناور ما مورد بی‌توجهی مسئولان قرار گرفته است و با گذشت بیش از هفت‌ماه از پایان جنگ، هیچ کمکی در حوزه بازسازی شرکت‌های راهبردی و کلیدی دانش‌بنیان کشور نشده است و مهم‌ترین کوتاهی نیز در حوزه بانک مرکزی است که تسهیلات و منابع مالی حمایتی در حوزه بازسازی شرکت‌های دانش‌بنیان هیچ کاری نکرده است.
وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین بخش‌های فرایند بازسازی اقتصادی کشور پس از جنگ، به احیا و بازگرداندن شرکت‌های دانش‌بنیان آسیب‌دیده به چرخه تولید بازمی‌گردد؛ شرکت‌هایی که برخلاف بسیاری از بنگاه‌های سنتی، بخش اصلی سرمایه و مزیت رقابتی آنها نه در ساختمان، زمین، ماشین‌آلات و دارایی‌های فیزیکی، بلکه در دانش، فناوری، نیروی انسانی متخصص، تجهیزات تخصصی، نمونه‌های اولیه، قرارداد‌های فناورانه، زنجیره تأمین و دارایی‌های نامشهود آنها قرار دارد. همین ویژگی باعث شده است که الگوی متعارف تأمین مالی بازسازی که معمولاً بر مبنای وثیقه‌های ملکی و دارایی‌های منقول و غیرمنقول شکل می‌گیرد، برای این گروه از بنگاه‌ها کارایی لازم را نداشته باشد. این نماینده مجلس در رابطه با ضرورت حمایت جدی از بازسازی شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: بیش از ۱۰۰ همت آسیب به شرکت‌های دانش‌بنیان وارد شده است و در جریان جنگ، علاوه بر خود شرکت‌ها و زیرساخت‌های تولیدی آنها، انبار‌های مواد اولیه و همچنین کالا‌های تولیدشده نیز در معرض آسیب قرار گرفته‌اند و همین مسئله نیاز مالی آنها برای بازگشت به شرایط عادی را افزایش داده است. شرکت‌های دانش‌بنیان آسیب‌دیده صرفاً مجموعه‌هایی برای تولید محصولات تجاری معمولی نیستند، بلکه بخش قابل توجهی از آنها در حوزه‌های های‌تک و در لبه علم و فناوری کشور فعالیت می‌کنند؛ به این معنا که محصولات و خدمات آنها حاصل سال‌ها تحقیق و توسعه، انباشت دانش تخصصی و فعالیت نیرو‌های نخبه است. برخی از این شرکت‌ها محصولاتی را تولید می‌کنند که برای نخستین بار در داخل کشور ساخته شده‌اند.
