جوان آنلاین: کتابهای درسی به دست بسیاری از دانشآموزان رسیده است، هنوز این کتابها بوی کاغذ نو میدهد، گوشههایشان تا نخورده و صفحاتشان تمیز و دستنخورده است. برخی هنوز حتی اسمشان را هم روی جلد ننوشتهاند. با این حال، یک هزینه دیگری بر دوش خانوادهها افتاده، آنهم جلد کردن و البته در بسیاری از مدارس، سیمی کردن آنهاست.
شاید سیمی کردن کتابهای درسی از یک توصیه شروع شود؛ گاهی از سوی معلم، گاهی مدیر یا معاون و گاهی هم از تجربه سالهای قبل والدین که فرزند دانشآموز دیگری داشتند و میدانند که کتابهای درسی را باید هر چه زودتر سیمی کنند تا در چند هفته یا حتی چند روز آینده، با ورقهای جدا شده از کتاب مواجه نشوند.
کتاب درسی با کتابهای دیگر فرق دارد
پدر یک دانشآموز پایه اول ابتدایی میگوید: «به توصیه معلم فرزندش، پنج کتاب درسی به همراه یک دفتر املا را برای سیمی کردن به صحافی بردم. برای هر کدام، حدود ۷۰ هزار تومان هزینه شد، البته پیش از سیمی کردن هر کدام برای هر کدام طلق گذاشته شده تا از جلد محافظت کند.»
البته هزینه سیمی کردن کتابها در همه مناطق و مراکز صحافی یکسان نیست و با توجه به تعداد صفحات، نوع جلد محافظ و خدمات ارائهشده تفاوت دارد. ضمن اینکه در پایههای تحصیلی بالاتر، با افزایش تعداد کتابها، هزینهای که خانوادهها برای این کار پرداخت میکنند نیز بیشتر میشود.
شاید در نگاه اول، سیمی کردن چند کتاب هزینه زیادی نباشد، مبلغی که در مقابل مخارج دیگر آغاز سال تحصیلی چندان قابل توجه نیست، اما وقتی قرار است چند کتاب برای یک دانشآموز و بعد از آن، برای دو یا سه فرزند یک خانواده سیمی شود، ماجرا شکل دیگری پیدا میکند. به همین دلیل، خانوادهها گلایه دارند و سؤال میپرسند که چرا پیش از آنکه کتاب به دست دانشآموزان برسد این کار را خود آموزش و پرورش انجام نمیدهد تا با هزینه بسیار کمتر، دوام کتب درسی بیشتر شود. بدون شک وقتی سیمی کردن کتابهای درسی برای بیش از یک میلیون جلد انجام شود، هزینهاش به مراتب کمتر از وقتی است که هر دانشآموز جداگانه به مغازهای در محلهشان مراجعه میکند.
بیتردید کتاب درسی با کتابی که فقط یک یا شاید دوبار خوانده میشود و در قفسه قرار میگیرد، تفاوت بسیار زیادی دارد، چراکه دانشآموز قرار است طی یک سال تحصیلی با کتابهای درسیاش سر و کار داشته باشد و هر روز آنها را داخل کیف بگذارد و بیرون بیاورد، روی نیمکت بگذارد، صفحاتش را جلو و عقب کند، تمرین حل کند، به صفحات قبلی برگردد و چندین و چند بار موقع امتحانات آن را در خانه و کلاس درس مرور کند.
پرواضح است که این رفتوآمد مداوم و این مرور، کتاب را فرسوده میکند، به همین دلیل کیفیت کاغذ، جلد، چسب و روش صحافی آن اهمیت بسیار زیادی دارد. در چنین شرایطی منطق میگوید دوام کتابهای درسی باید متناسب با همین نوع استفاده در نظر گرفته شود.
دردسر و گلایه والدین
معلمان روند فرسوده شدن کتابهای درسی را طی سال به روشنی میبینند. آنها در طول سال شاهد جدا شدن برگهها از بدنه کتاب دانشآموزان هستند. اصلاً به همین دلیل است که پیش از چنین اتفاقی از دانشآموزان میخواهند که کتابهای درسیشان را سیمی کنند.
البته همه مدارس و معلمان سیمی کردن کتابهای درسی را توصیه نمیکنند، اما وقتی بعد از یک تا دو ماه از آغاز سال تحصیلی، گاه برگهها از محل اتصال کتاب درسی شل و جدا میشوند، چارهای جز سیمی کردن آن و تحمیل هزینه به خانوادهها نمیماند.
این موضوع، اما سابقه چندین و چند ساله دارد و تقریباً هر سال از سوی خانوادهها مطرح شده و گاه با پاسخی از سوی مسئولان آموزش و پرورش مواجه شده است. مثلاً شهریور ماه دو سال گذشته، محمد علویتبار، معاون سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، در توضیح وضعیت چاپ کتابهای درسی گفته بود که ۹۰ درصد کتابهای آن سال با کاغذ ایرانی چاپ شده و کیفیت کاغذ ایرانی نسبت به کاغذ خارجی پایینتر است. او همچنین درباره کیفیت کتابها و نیاز به سیمی کردن آنها گفته بود که در برخی موارد، کتاب هنگام مفتول شدن دچار پارگی شده و کیفیت چسب نیز در دوام کتاب اهمیت دارد. به گفته او، برای بهبود این بخش با یک شرکت دانشبنیان برای تهیه چسب گرم کتابهای درسی تفاهم شده بود.
این اظهارنظر، فارغ از اینکه وضعیت امروز کتابها تا چه اندازه تغییر کرده باشد، یک نکته مهم دارد، اینکه کیفیت فیزیکی کتاب درسی موضوعی واقعی و قابل بررسی است و خود مسئولان آموزشی نیز درباره کاغذ، چسب و فرایند صحافی اذعان داشتهاند.
حال نیاز است که سازمان پژوهش و برنامهریزی پاسخ دهد که وضعیت کیفیت کتابهای درسی امسال چگونه است؟ استاندارد دوام کتاب درسی چه مشخصهای دارد و آیا کیفیت واقعی تولید با این استاندارد مطابقت دارد؟!
۱۶۴ میلیون جلد کتاب درسی.
اما مقیاس تولید کتابهای درسی در کشور نیز موضوع کیفیتبخشی به آن را مهمتر میکند. در سال تحصیلی جاری، رئیس سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی از چاپ ۱۶۴ میلیون جلد کتاب درسی خبر داده است. این اعداد نشان میدهد که موضوع فقط درباره یک کتاب برای یک دانشآموز نیست. اگر حتی درصد کمی از این حجم کتاب پس از تحویل نیازمند جلد یا صحافی مجدد باشد، با هزینهای مواجهیم که در مقیاس خانوار کوچک به نظر میرسد، اما در مقیاس جمعیتی میتواند قابل توجه باشد.
این مشکل باید ریشهای حل شود
بیتردید پذیرفتنی نیست که سیمی کردن کتابهای درسی به یک راهحل معمول هر ساله برای دوام آوردن کتابها تبدیل شود. علی تفکری، کارشناس آموزش و پرورش، درباره توصیه برخی مدارس به دانشآموزان برای سیمی کردن کتابهای درسی به «جوان» میگوید: «این توصیه بیدلیل نیست. معلمان هر سال در کلاسهای درس شاهد باز شدن شیرازه کتابها و جدا شدن صفحات آنها در همان ماههای ابتدایی سال تحصیلی هستند، در حالی که کتابی که قرار است ماهها در دست دانشآموز باشد، باید از دوام کافی برخوردار باشد.»
تفکری همچنین معتقد است وقتی معلم از دانشآموز میخواهد کتابش را سیمی کند، در واقع ابزار دیگری برای حل این مشکل در اختیار ندارد: «متأسفانه به جای حل مشکل از ریشه از مدارس میخواهند که با مشکل کنار بیایند!» او درباره عوامل مؤثر بر دوام کتابهای درسی نیز اظهار میدارد: «این مسئله را نمیتوان تنها به نحوه استفاده دانشآموزان نسبت داد، زیرا اگر قرار باشد یک کتاب برای یک سال تحصیلی در دست دانشآموز دوام بیاورد، عوامل مختلفی در این موضوع نقش دارند، از شیوه صحافی و کیفیت تولید گرفته تا جنس کاغذ، حجم کتابها و نحوه نگهداری آنها از سوی دانشآموزان.»
این کارشناس آموزش و پرورش با بیان اینکه سهم این مسئله نباید تنها بر دوش دانشآموزان و خانوادههایشان گذاشته شود، توضیح میدهد: «موضوع کیفیت کتاب، بخشی از هزینه آموزش و پرورش است. دانشآموزی که در ابتدای سال تحصیلی برای گرفتن کتاب و سپس سیمی کردن آن، از یک لوازمالتحریری به لوازمالتحریری دیگری مراجعه میکند، از همان ابتدا با بخشی از مشکلات نظام آموزشی مواجه میشود، در حالی که این تجربه، آن چیزی نیست که نظام آموزش و پرورش برای او طراحی کرده است.»
