جوان آنلاین: در حالی که باروری زوجین متأهل از ۴/۲ فرزند در سال ۱۳۹۹ به حدود ۵۲/۲ فرزند در سال ۱۴۰۴ افزایش یافتهاست، نرخ باروری کل کشور به حدود ۳۶/۱ فرزند کاهش یافته که این موضوع نشان میدهد رفتار فرزندآوری زوجین متأهل بهبود یافته، اما کاهش تعداد ازدواجها، افزایش تجرد قطعی و بالا رفتن سن ازدواج، مهمترین عوامل کاهش باروری در کشور هستند. بر همین اساس رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه کاهش ازدواج و افزایش سن ازدواج از مهمترین عوامل افت نرخ باروری در کشور است، افزود: «سیاستهای جمعیتی باید بیش از گذشته بر تسهیل ازدواج و فراهم کردن زمینههای فرزندآوری متمرکز شود.»
وضعیت جمعیتی کشور همچنان در سراشیبی کاهشی است. همین چند روز پیش بود که مرضیه وحید دستجردی دبیر ستاد ملی جمعیت در بیان آمارهای جمعیتی گفت: «در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ آمار تولد فرزندان دوم خانوادهها ۱۱ درصد و آمار تولد فرزندان اول ۸ درصد و میزان موالید فرزندان سوم خانوادهها ۹ درصد کاهش داشتهاست.» موضوعی که محمود مشفق، دکترای جمعیتشناسی با تأکید بر اینکه اجرای قانون جوانی جمعیت بهتنهایی برای افزایش نرخ فرزندآوری کافی نیست، اثربخشی سیاستهای جمعیتی را به میزان زیادی به ثبات اقتصادی و اجتماعی، بهبود وضعیت اشتغال، درآمد و ایجاد امید به آینده وابسته میداند.
ضرورت نگاه فرابخشی به مسئله جمعیت
رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، در دومین نشست هماندیشی شورای راهبری این مرکز، با اشاره به روندهای جمعیتی در ایران و جهان اظهار کرد: «بسیاری از کشورهای دنیا با کاهش نرخ باروری، سالمندی جمعیت و رشد منفی جمعیت روبهرو هستند و حل این مسئله نیازمند نگاهی جامع و فرابخشی است.» وی با بیان اینکه جمعیت موضوعی پیچیده و چندبعدی است، افزود: «عوامل فرهنگی، اقتصادی، بهداشتی، درمانی، اجتماعی و ساختارهای حمایتی و قانونی همگی بر فرزندآوری اثرگذارند و تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که صرف هزینههای کلان، بدون سیاستگذاری جامع، به نتایج مطلوب منجر نخواهد شد.»
۲ برابر شدن تعداد مراکز ناباروری
بیش از نیمی از تکالیف قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت بر عهده وزارت بهداشت است. سعیدی با اشاره به نقش محوری وزارت بهداشت در اجرای قانون جوانی جمعیت گفت: «مجموعه وزارتخانه با اجرای برنامههای متنوع در حوزههای بهداشت، درمان و آموزش، برای بهبود شاخصهای جمعیتی کشور تلاش میکند.»
وی توسعه خدمات درمان ناباروری را از مهمترین دستاوردهای این حوزه عنوان کرد و افزود: «تعداد مراکز درمان ناباروری کشور از حدود ۱۰۰ مرکز در ابتدای اجرای قانون به نزدیک ۲۰۰ مرکز افزایش یافته که گام مهمی در تسهیل دسترسی زوجهای نابارور به خدمات تخصصی محسوب میشود.»
سعیدی همچنین از توسعه زیرساختهای حمایتی خانواده خبر داد و گفت: «ظرفیت خوابگاههای متأهلی وزارت بهداشت نسبت به آغاز اجرای قانون تقریباً دو برابر شدهاست. همچنین اقدامات مؤثری برای توسعه و بهسازی مهدکودکها در مراکز آموزشی، بهداشتی و درمانی انجام شده تا شرایط مناسبتری برای خانوادهها و کارکنان فراهم شود.» وی با اشاره به برنامههای حوزه بهداشت در حمایت از سلامت باروری اظهار کرد: «ارائه مشاورههای پیش از ازدواج، آموزشهای مرتبط با سلامت باروری، خدمات مراقبتی و سایر برنامههای آموزشی و پیشگیرانه از جمله اقداماتی است که در شبکه بهداشت کشور به طور مستمر در حال اجراست.»
ضرورت همراهی دستگاهها
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با بیان اینکه اجرای قانون نیازمند همراهی همه دستگاهها است، تصریح کرد: «اگرچه اقدامات ارزشمندی در حوزه سلامت انجام شده، اما برای بهبود شاخصهای ولادت، لازم است حمایتهای اقتصادی، اجتماعی و قانونی از خانوادهها بیش از گذشته تقویت شود.» وی کاهش نرخ سزارین را از اولویتهای وزارت بهداشت برشمرد و گفت: «در این حوزه هنوز تا رسیدن به اهداف تعیینشده فاصله داریم و برنامهریزیهای لازم برای کاهش سزارینهای غیرضروری و ترویج زایمان طبیعی در حال انجام است.»
خدمات جوانی جمعیت برای مادران
سعیدی با اشاره به اجرای طرح حمایتی «کارت امید مادران» گفت: «از ابتدای سال ۱۴۰۴، تمامی مادرانی که صاحب فرزند میشوند، در صورت ثبت اطلاعات هویتی و شماره تلفن همراه به نام خود، به صورت خودکار مشمول این طرح شده و ماهانه ۲ میلیون تومان به مدت دو سال دریافت میکنند. همچنین در ستاد ملی جمعیت، پیشنهادهایی برای افزایش حمایتهای مالی از مادران متناسب با شرایط اقتصادی کشور در دست بررسی است.» وی درباره خدمات سلامت مادران نیز اظهار کرد: «در مراکز خدمات جامع سلامت، حدود هشت نوبت مراقبت رایگان دوران بارداری به مادران ارائه میشود و علاوه بر معاینات و پایش سلامت، مکملها و داروهای مورد نیاز دوران بارداری نیز به صورت رایگان در اختیار آنان قرار میگیرد. در صورت نیاز نیز مادران برای دریافت خدمات تخصصی در قالب نظام ارجاع و پزشک خانواده به مراکز تخصصی معرفی میشوند.»
هشداری برای آینده
هر چند بررسی روندهای جمعیتی و آمار و ارقام مرتبط با آن میتواند نسبت به آینده جمعیت کشور نگرانمان کند، اما آمارها نشان میدهد همچنان رشد جمعیتی کشور مثبت است و هنوز به تله رشد منفی نیفتادهایم.
همچنانکه رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با اشاره به وضعیت جمعیتی کشور گفت: «در حال حاضر جمعیت ایران همچنان روند رو به رشد دارد و سال گذشته حدود ۴۵۰ هزار نفر به جمعیت کشور افزوده شد، اما کاهش تعداد موالید، زنگ هشداری برای آینده است. از اینرو، استمرار حمایت از خانوادهها، اجرای دقیق قانون جوانی جمعیت و همافزایی دستگاههای اجرایی میتواند زمینه بازگشت روند موالید به مسیر مطلوب و حفظ پویایی جمعیت کشور را فراهم کند.»
