جوان آنلاین: استان سمنان که سالها آفتاب سوزان و پهنههای کویری آن بیشتر در ذهنها با خشکی و کمآبی شناخته میشد، امروز به یکی از مهمترین کانونهای سرمایهگذاری در انرژیهای پاک کشور تبدیل شده است. این استان با بیش از ۳۰۰روز آفتابی در سال و شناسایی ۴۰نقطه مستعد برای استقرار نیروگاههای خورشیدی، اکنون در مسیر تبدیلشدن به قطب نیروگاههای انرژی خورشیدی ایران قرار دارد. هدفگذاری تولید ۲هزارو۴۰۰ مگاوات برق خورشیدی، واگذاری ۵هزارو۳۰۰ هکتار از اراضی ملی، انعقاد بیش از ۱۸تفاهمنامه و آغاز نخستین پایلوت نسل جدید نیروگاههای «دنبالکننده خورشید»، همه نشان میدهد؛ سمنان میخواهد آفتاب را به برق پایدار، پاک و آیندهساز تبدیل کند. این تحول، شاید مهمترین گام استان برای پاسخ به ناترازی انرژی و بحران آب باشد.
در دل اقلیم کویری سمنان، جایی که تابش خورشید بخش جداییناپذیر زندگی روزمره است، اکنون نگاه تازهای به این منبع طبیعی شکل گرفته است. سالهاست که ظرفیت آفتاب در این استان، بیش از آنکه به تولید ثروت و انرژی منجر شود، تنها به عنوان یک ویژگی اقلیمی شناخته میشد؛ اما امروز با ورود فناوریهای نوین خورشیدی، پنلهای دوطرفه، سامانههای ردیاب خورشید و طرحهای دانشبنیان، این ظرفیت در حال تبدیل شدن به یک مزیت راهبردی است. سمنان میکوشد از دل بیابان، نیرویی پایدار برای خانهها، صنایع و شبکه برق ملی تولید کند.
در آستانه یک چرخش راهبردی
استان سمنان این روزها در نقطهای ایستاده که میتواند سرنوشت انرژی در بخش مهمی از کشور را تحتتأثیر قرار دهد. استانی با وسعتی پهناور، اقلیمی خشک، پهنههای وسیع بلااستفاده و تابشی کمنظیر از خورشید، اکنون درحال عبور از نگاه سنتی به منابع طبیعی و حرکت به سوی بهرهگیری هوشمند از آفتاب است. اگر تا دیروز کویر سمنان بیشتر نماد محدودیتهای زیستمحیطی و کمآبی بود، امروز همان کویر میتواند به مزیت رقابتی برای تولید برق پاک بدل شود. بر اساس دادههای اعلامشده، سمنان بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال دارد و ۴۰نقطه مستعد برای استقرار نیروگاههای خورشیدی در آن شناسایی شده است. این ظرفیت، در کنار هدفگذاری تولید ۲هزارو۴۰۰ مگاوات برق خورشیدی، نشان میدهد؛ استان نهتنها در سطح ملی، بلکه در معادلات آینده انرژی کشور جایگاهی ویژه خواهد داشت. بهویژه آنکه بخش مهمی از برق استان همچنان از نیروگاههای حرارتی تأمین میشود؛ نیروگاههایی که هم سوخت فسیلی مصرف میکنند و هم برای خنکسازی به آب نیاز دارند، در حالی که سمنان با بحران جدی آب روبهروست.
ورود فناوری دنبالکننده خورشید
مهمترین خبر در مسیر تازه انرژی استان، آغاز اجرای پایلوت نسل جدید نیروگاههای خورشیدی «دنبالکننده خورشید» در سمنان است؛ فناوریای که بهگفته کارشناسان میتواند نقطه عطفی در تولید برق پاک کشور باشد. این سامانهها با پنلهای دوطرفه و هوشمند طراحی شدهاند و برخلاف پنلهای ثابت سنتی، بهصورت خودکار مسیر حرکت خورشید را دنبال میکنند تا در هر لحظه در بهترین زاویه قرار گیرند. رئیس پارک علم و فناوری استان سمنان با تشریح این طرح میگوید: «یک شرکت دانشبنیان مستقر در پارک علم و فناوری استان، طراحی و ساخت نسل جدید نیروگاههای فتوولتائیک را در دستور کار قرار داده و در قالب دو فاز، نیروگاه ۴۰ کیلوواتی را تا پایان سال ۱۴۰۵ به بهرهبرداری خواهد رساند.»
محسن نظری در توضیح تفاوت این فناوری با نیروگاههای متداول تأکید میکند: «در این سامانهها از پنلهای دوطرفه و هوشمند استفاده شده که علاوه بر جذب نور مستقیم خورشید، از نور بازتابی نیز انرژی تولید میکنند. این پنلها همانند گل آفتابگردان، به صورت خودکار مسیر حرکت خورشید را دنبال کرده و همواره در بهترین زاویه قرار میگیرند. قابلیتی که موجب افزایش چشمگیر راندمان تولید برق میشود.»
این سخنان، نشانهای است از ورود استان به مرحلهای تازه که در آن علم، فناوری و اقلیم در کنار هم قرار گرفتهاند. در حقیقت، «دنبالکننده خورشید» فقط نام یک سامانه نیست، بلکه نمادی از تغییر رویکرد به تولید انرژی در ایران است. فناوریای که میکوشد از هر پرتو آفتاب، بیشترین بهره را بگیرد و بازده زمین، سرمایه و زیرساخت را به شکل معناداری افزایش دهد.
از سوی دیگر، اهمیت این فناوری فقط در افزایش راندمان خلاصه نمیشود. یکی از مهمترین معضلات نیروگاههای خورشیدی سنتی، نیاز به زمینهای بسیار وسیع است. نمونه روشن آن نیروگاه ۱۰۰مگاواتی میامی است که برای احداث، به صدها هکتار زمین نیاز دارد. همین مسئله توسعه نیروگاههای بزرگ را در بسیاری از مناطق دشوار و حتی بعضاً غیرممکن میکند. اما در نسل جدید، با استفاده از پنلهای هوشمند، دوطرفه و ردیاب خورشید، میتوان از همان سطح زمین، انرژی بیشتری استخراج کرد و نسبت تولید به مساحت را ارتقا داد.
در همین زمینه، فرامرز باقری، کارشناس انرژی، میگوید: «نسل جدید نیروگاههای فتوولتائیک با استفاده از سامانههای ردیاب خورشید، در تمام ساعات روز بیشترین میزان تابش را دریافت میکنند و به همین دلیل راندمان آنها به مراتب بیشتر از پنلهای سنتی است.»
او میافزاید: «این فناوری دیگر تنها محدود به نیروگاهها نیست و اکنون پنلهای خورشیدی در قالب نماهای ساختمانی، گلهای هوشمند، سقفها و المانهای معماری نیز طراحی شدهاند؛ موضوعی که میتواند چهره شهرهای آینده را دگرگون کند.»
حمایت، شرط رسیدن به اهداف
بیتردید امروز خورشید مهمترین دارایی راهبردی سمنان است. استانی که ۹۶ درصد وسعت آن زیر پوشش ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری قرار دارد، با ۵ هزار و ۳۰۰ هکتار زمین واگذارشده، ۱۸ تفاهمنامه، ۴۰ نقطه مستعد و هدف تولید ۲هزارو۴۰۰ مگاوات برق خورشیدی، در حال عبور از مرحله شناسایی ظرفیت به مرحله بهرهبرداری از آن است.
با وجود همه مزیتها، توسعه انرژی خورشیدی در سمنان بدون حمایت هدفمند دولت، صنایع بزرگ و نظام مالی ممکن نخواهد بود. هزینه بالای سرمایهگذاری، تعرفههای واردات تجهیزات، دشواری تأمین پنلها و هزینه نگهداری، از جمله موانعی است که سرعت توسعه را کاهش میدهد. از همین رو، کارشناسان بر این باورند که موفقیت در این حوزه، بیش از هر چیز نیازمند یک زنجیره هماهنگ از سیاستگذاری، سرمایهگذاری و پشتیبانی اجرایی است.
سارا صالحینیا، کارشناس حوزه انرژی، در اینباره تصریح میکند: «اگرچه برخی مشکلات از جمله محدودیتهای تأمین تجهیزات، روند توسعه پروژهها را کند کرد، اما نتایج اولیه بسیار امیدوارکننده بوده است.»
او با تأکید بر ظرفیتهای طبیعی استان میگوید: «استان سمنان با توجه به شرایط اقلیمی خود میتواند به پایلوت توسعه نیروگاههای خورشیدی نسل جدید تبدیل شود، مشروط بر اینکه دستگاههای دولتی، دانشگاهها و صنایع بزرگ نخستین مشتریان این فناوری باشند و از شرکتهای دانشبنیان داخلی حمایت کنند.»
در این میان، ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان نیز نقش مهمی در فراهمسازی بستر توسعه ایفا کرده است. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری سمنان با اعلام واگذاری گسترده اراضی ملی برای این طرحها گفته است: «۵هزارو۳۰۰ هکتار از اراضی ملی این استان برای ایجاد نیروگاههای خورشیدی و تأمین برق پایدار به سرمایهگذار واگذار شد.»
علیرضا رهایی افزود: «طبق آخرین گزارشها بیش از ۱۸تفاهمنامه در استان سمنان برای واگذاری اراضی ملی با کاربری ساخت نیروگاه خورشیدی منعقد شده است.»
به گفته او، «ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری سمنان با رعایت قوانین و اصول زیستمحیطی برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر پای کار است.»
