جنگلهای هیرکانی گیلان با قدمتی بیش از ۴۰ میلیون سال و برخورداری از گونههای نادر گیاهی، این روزها با تهدیدی نوظهور روبهرو شدهاند. پس از سالها دستوپنجه نرم کردن با آتشسوزی و تخریبهای انسانی، اکنون تشکیل چادرهای توریشکل بر شاخوبرگ درختان، از هجوم گسترده آفات گیاهی به این اکوسیستم حیاتی خبر میدهد، در حالی که این جنگلها نقشی بیبدیل در حفاظت از خاک و تعدیل اقلیم ایفا میکنند، هجوم آفات و تغییرات اکوسیستمی، حیات این میراث طبیعی را در معرض خطر جدی قرار داده است. در همین راستا، متولیان محیطزیست استان از اجرای برنامههای پایش علمی و اقدامات کنترلی هدفمند برای مهار این تهدیدات و جلوگیری از تکرار فاجعههای زیستی گذشته خبر دادهاند تا از نابودی این سرمایه سبز جلوگیری شود.
جنگلهای گیلان با وسعت ۵۶۵ هزار هکتار، نهتنها یک منبع اقتصادی، بلکه سپری حیاتی در برابر سیلابها و گرمایش جهانی هستند. پیش از این، تجربههای تلخ سال ۹۳ در طغیان آفاتی همچون «پروانه برگخوار» و «بلایت شمشاد»، آسیبهای جبرانناپذیری به بیش از ۲۵ هزار هکتار از عرصههای جنگلی وارد کرد. اکنون که نشانههای دوبارهای از فعالیت آفات مشاهده شده است، کارشناسان نسبت به تکرار سناریوی اپیدمیهای گذشته هشدار میدهند. مقابله با این بحران، نیازمند رویکردی علمی، پایش مستمر مناطق آلوده و اتخاذ تدابیر پیشگیرانهای است که بتواند پیش از گسترش وسیع، کانونهای آلودگی را شناسایی و مدیریت کند.
هجوم آفات جدید
مشاهدات میدانی دوستداران محیطزیست از تشکیل چادرهای توریشکل روی شاخه درختان، زنگ خطر را برای جنگلهای گیلان به صدا درآورده است. این نشانهها حاکی از آن است که آفات جدید در حال تثبیت جای پای خود و آمادهسازی برای یورش گسترده به درختان منطقه هستند. با دریافت این گزارشها، شناسایی کانونهای آلوده در دستور کار فوری ادارهکل حفاظت محیطزیست استان گیلان قرار گرفت.
مسئولان محیطزیست برای مهار این خطر، روشهای سازگار با طبیعت را در اولویت قرار دادهاند. عباس عاشوری، معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی گیلان، در این باره میگوید: «گونیپیچی درختان در مناطق تحت مدیریت، بهعنوان راهکاری علمی و مورد تأیید متخصصان برای مهار آفات اجرا میشود. در کنار این اقدام، برنامههای کنترلی بهصورت روزانه و دقیق ادامه دارد.»
پایش مستمر کانونها
زمان در مدیریت آفات جنگلی، فاکتوری تعیینکننده است که غفلت از آن به قیمت نابودی زیستگاهها تمام میشود. معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی گیلان با تأکید بر لزوم سرعت عمل میافزاید: «با توجه به قدرت تکثیر بالای این آفات، در صورت تأخیر، خسارات جبرانناپذیری به زیستگاههای حساس وارد میشود. بنابراین، پایش منظم و شناسایی کانونهای آلوده با جدیت استمرار خواهد داشت.»
حفظ جنگلهای هیرکانی صرفاً با اقدامات محدود یک دستگاه اجرایی امکانپذیر نیست و به عزمی فراگیر نیاز دارد. کارشناسان بر این باورند که به دلیل حمله این آفات به انواع درختان مثمر و غیرمثمر، صیانت از این عرصهها مستلزم همافزایی دستگاههای اجرایی و مشارکت تمامی اقشار جامعه است. تنها از طریق اجرای منسجم و علمی برنامههای پیشگیرانه است که میتوان امیدوار بود ریههای سبز گیلان از این بحران نوظهور به سلامت عبور کنند.
