جوان آنلاین: صنعت دخانیات با منافع شرکتهای چند ملیتی گره خورده و به همین خاطر با وجود آنکه طبق تأکید تمام محافل علمی جهان سیگار یکی از اصلیترین عوامل مرگ انسانها در سراسر جهان است، اما همچنان کارخانههای تولید سیگار و مواد دخانی هر روز محصولات بیشتری را به بازار عرضه میکنند و برای داغ نگه داشتن بازارشان سینما و فرهنگ را هم به خدمت گرفتهاند و زنان و جوانان و حتی نوجوانان و کودکان را هم در زمره اهداف بازاریابی خود قرار دادهاند به گونهای که به گفته شریف ترکمننژاد عضو جمعیت مبارزه با دخانیات، ۸۰درصد مصرفکنندگان دخانیات زیر ۱۸ سال هستند.
هر چند از همان نخستین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی تحریمها علیه کشورمان آغاز شد و این تحریمها حتی اقلام دوستانهای همچون دارو و تجهیزات پزشکی را هم در بر میگیرد، اما طی این سالها هیچگاه هیچیک از برندهای سیگار و دخانیات برای کشورمان تحریم نبودهاست و این یک علامت سؤال بزرگ را در برابر لطف امریکا و غرب در خصوص تحریم نکردن ایران برای واردات انواع و اقسام برندهای سیگار و دخانیات قرار میدهد! جالبتر از همه اینکه صنعت فرهنگ کشورمان همچون شبکه نمایش خانگی هم با نمایش قهرمانان و ضد قهرمانان سیگاری عملاً در خدمت بارایابی و افزایش تقاضای مصرف دخانیات به خصوص در قشر جوان و نوجوان درآمدهاست.
پایان بازی
۴ تا ۱۰ خرداد با شعار ملی «افشای جذابیتها و تبلیغات دروغین برای نسلی عاری از دخانیات» برگزار میشود، ستاد کشوری کنترل دخانیات، این هفت روز را با عنوان «نسل بدون دخانیات در ایران» نامگذاری کردهاست.
ترکمننژاد در نشست خبری هفته ملی مبارزه با استعمال دخانیات، در توضیح مفهوم «نسل بدون دخانیات» اظهار داشت: «این راهبرد که در جهان با عنوان «پایان بازی» (End Game Strategy) شناخته میشود، اعلام پایان کار صنعت دخانیات است و کشورهایی که شیوع مصرف دخانیات زیر ۱۵ درصد و شاخص کنترل سازمان جهانی بهداشت بالای ۷۰ داشتهباشند، میتوانند این برنامه را اجرا کنند و در عمل، زوجها از پیش از ازدواج آموزش میبینند تا خانوادهای بدون دخانیات تشکیل دهند و کودکان در محیطی عاری از دخانیات پرورش یابند. این برنامه از دبستان تا دیپلم با طرح «پیشگیری از استعمال دخانیات در دبیرستانها» ادامه پیدا میکند.» عضو جمعیت مبارزه با دخانیات با هشدار درباره سن شروع مصرف گفت: «۸۰ درصد ابتلا به مصرف دخانیات زیر ۱۸ سال رخ میدهد و صنایع دخانی تمام تمرکز خود را روی این گروه سنی حساس متمرکز کردهاند و متأسفانه در اکثر کشورها روند مصرف افزایشی است.»
به گفته وی دستکاری محتوا و طراحی محصولات با رنگهای جذاب و ظاهر زیبا برای دخانیات الکترونیک، افزودن طعمهای منتول و نعنا برای خنککنندگی، تغییر pH محصول برای کاهش سرفه و تحریک، اضافه کردن مواد ضدسرفه برای عادتدهی سریعتر، استفاده از مواد مولد بخار غلیظ در سیگارهای الکترونیک بدون اعلام ترکیبات و انتشار روایتهای بازاریابی گمراهکننده درباره خطرات سلامت، از جمله روشها و مهمترین ترفندهای صنایع دخانی برای جذب نوجوانان است. بنا به تأکید ترکمننژاد شعار امسال هر چند «نسل بدون دخانیات» است، اما برنامه عملیاتی آن افشای همین ترفندهاست تا نوجوانان و جوانان فریب جذابیتهای ظاهری محصولات دخانی را نخورند.
رشد مصرف سیگار در بانوان
آنطور که عضو جمعیت مبارزه با دخانیات میگوید، بررسیهای میدانی نشان میدهد روند مصرف دخانیات همچنان صعودی است و مصرف سیگارهای الکترونیک و نیز مصرف دخانیات در میان بانوان به طور قابلتوجهی افزایش یافتهاست. وی با تأکید بر اینکه آخرین آمار رسمی مصرف دخانیات در ایران هنوز منتشر نشدهاست، اظهار داشت: «وزارت بهداشت هر پنج سال یک بار آمارها را بهروز میکند و نتایج ارزیابی اخیر هنوز در دسترس رسانهها و فعالان این حوزه قرار نگرفتهاست.» طبق توضیحات وی با وجود عدم انتشار آمار نهایی، بررسیهای میدانی نشان میدهد که روند مصرف در کشور افزایشی است و به طور مشخص، مصرف سیگارهای الکترونیک به شکل محسوسی بیشتر شده و مصرف دخانیات توسط خانمها نیز بسیار بیشتر از گذشته شدهاست و این افزایش به اندازهای است که نمیتوانیم از کنار آن به سادگی بگذریم.
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، با اشاره به افزایش مصرف دخانیات در جامعه به ویژه در میان نوجوانان و نیز تلاشهای روزافزون صنایع دخانی برای هدف قرار دادن گروههای سنی نوجوان، جوان و زنان، بر تقویت آموزش، فرهنگسازی، آگاهیبخشی و اطلاعرسانی درباره مضرات دخانیات و مواجهه با دود دست دوم تأکید کرد.
رئیسی در ادامه، عوامل و نفوذ صنعت دخانیات را از مهمترین موانع شکلگیری و اجرای سیاستهای کلیدی کنترل دخانیات برشمرد و گفت: «مداخلات این صنعت در سالهای اخیر، بر سیاستهایی مانند افزایش مالیات و قیمت محصولات دخانی، اجرای بستهبندی ساده و همچنین محدودسازی استفاده از عطر و طعم در تولید این محصولات اثر بازدارنده داشتهاست.» وی همچنین به تلاش شرکتهای چندملیتی دخانی برای عادیسازی مصرف از طریق نمایش استعمال دخانیات در فیلمها و سریالهای پربیننده و نیز واردات غیررسمی محصولات نوپدید از جمله سیگارهای الکترونیکی اشاره کرد و بر لزوم اجرای «سیاستها، مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی توسط دستگاههای ذیربط تأکید کرد. ترکمننژاد عضو جمعیت مبارزه با دخانیات در بخش دیگری از صحبتهای خود به گروه سنی ۱۳ تا ۱۵ سال اشاره کرد و گفت: «بر اساس برآوردهای موجود، در همین گروه سنی حساس، چیزی حدود ۷ تا ۸ درصد نوجوانان مصرفکننده دخانیات هستند و این زنگ خطری جدی برای برنامهریزان حوزه سلامت است.»
افزایش ۳ میلیونی مصرفکنندگان سیگار
در ادامه، اباذر اشتری، عضو شورای پژوهشی مرکز تحقیقات دخانیات، با اشاره به آخرین آمار رسمی وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۰ گفت: «اگرچه درصد مصرف سیگار در کشور حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد ثابت به نظر میرسد، اما به دلیل افزایش ۷ تا ۸ میلیون نفری جمعیت کشور، تعداد مطلق مصرفکنندگان نزدیک به ۳ میلیون نفر بیشتر شدهاست.» از نگاه وی تکیه صرف بر درصد، این افزایش مطلق جمعیت درگیر با دخانیات را پنهان میکند و میتواند تصور غلطی از عدم تغییر وضعیت ایجاد کند. اشتری درباره سن مصرف نیز توضیح داد: «در این حوزه دو مفهوم داریم؛ «تجربه مصرف» که میانگین سن آن حدود ۹ تا ۱۰ سال است و «مصرفکننده طبق تعریف» که شامل فردی میشود روزانه حداقل پنج نخ سیگار بکشد و سن مصرفکننده واقعی به طور قابلتوجهی بالاتر از سن تجربه مصرف است.»
قهوه و سیگار؛ ترکیبی خطرناک!
عضو جمعیت مبارزه با دخانیات با اشاره به تأثیر متقابل قهوه و سیگار بر یکدیگر هشدار داد: «این دو ماده، مصرف همدیگر را تشدید کرده و در فضاهای نامناسب فعلی برای زوجهای جوان، به گسترش دخانیات دامن میزنند.»
از نگاه وی متأسفانه محلهای موجود آنچنان که باید برای دورهمنشینی زوجهای جوان مناسب نیست و همین فضاها به یکی از کانونهای گسترش دخانیات تبدیل شدهاست.
وی افزود: «وقتی در یک زوج جوان یکی سیگار میکشد، به احتمال خیلی زیاد آن فرد دیگری را هم وارد این معرکه خواهد کرد. این موضوع یک زنجیره خطرناک است.»
ترکمننژاد با تأکید بر نقش قهوه در تشدید مصرف سیگار گفت: «قهوه اثر نیکوتین را در بدن میشکند و آن را خارج میکند؛ یعنی کسی که مصرفکننده دخانیات است، حتی اگر تازه شروع کرده باشد، بلافاصله بعد از خوردن قهوه هوس سیگار پیدا میکند و این نیاز زودتر از حالت عادی بروز میکند.» وی افزود: «باور غلطی وجود دارد که قهوه ممکن است مصرف را کم کند، در حالی که واقعیت این است که قهوه فقط اثر نیکوتین را از بدن خارج میشکند و فرد احساس نیاز شدیدتری پیدا میکند؛ بنابراین کسی که قهوه میخورد، نیازش به مصرف دخانیات بالا میرود.» این کارشناس مبارزه با دخانیات تصریح کرد: «این دو ماده درست مثل ساندویچ و نوشابه در بازار به هم چسبانده شدهاند و پشت این همنشینی، راهبردهای بزرگی وجود دارد. اگر دقت کنیم، شیوع مصرف قهوه در ایران نیاز به آگاهیرسانی تکمیلی دارد.» به گفته وی موضوع مصرف دخانیات بسیار چندبعدی است و هر کدام از این عوامل سر جای خود میتواند عاملی مؤثر باشد. در سال گذشته فقط ۵۰ هزار تن قهوه در ایران مصرفشده که این آمار همراه با دلایل جامعهشناختی و فرهنگی، کمک میکند مصرف دخانیات در میان جوانان، نوجوانان و بهویژه خانمها مثل قارچ گسترش پیدا کند.
تداوم تلاشها برای کاهش مصرف دخانیات
ترکمننژاد ضمن تأکید بر نقش آموزش برای کاهش مصرف دخانیات افزود: «مصرف دخانیات فقط با آموزش کنترل نمیشود؛ باید کارهای دیگری مثل کنترل عرضه، محدودیت فروش در فاصله ۱۰۰ متری مدارس، عدم فروش به زیر ۱۸سال، افزایش مالیات و درج هشدارها هم انجام شود. اگر همه اینها کنار هم نباشند، میزان اثرگذاری کاهش مییابد.»
به گفته وی پنج بسته سیاستی تدوینشده برای کاهش مصرف دخانیات شامل «مدارس»، «دانشگاهها»، «اماکن بدون دخانیات»، «اماکن عمومی» و «فضای مجازی و رسانه» است که بهعنوان اسناد بالادستی در دستگاههای مختلف از جمله رسانه ملی و حوزه فضای مجازی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. عضو جمعیت مبارزه با دخانیات همچنین از امضای تفاهمنامه میان وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خبر داد و گفت: «این تفاهمنامه در راستای اجرای طرح شهرها و اماکن بدون دخانیات منعقد شده و پیگیری آن بهصورت جدی ادامه دارد.»
