جوان آنلاین: اجرای طرح «بانک زمان» با اعلام وزیر «تعاون، کار و رفاه اجتماعی» وارد مرحله اجرا شده است و طبق اظهارات مسئولان این وزارتخانه، افراد در این سامانه میتوانند خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند و در مقابل، به دیگران خدمات ارائه دهند، بدون آنکه پول رد و بدل شود. به عبارتی، هر ساعت خدمت ارائهشده، معادل یک واحد در حساب فرد ثبت میشود و دولت از طریق سازمان بهزیستی و سازمان آموزش فنی و حرفهای، ضمانت میکند که خدمات ارائهشده به درستی دریافت شود. هدف اصلی این طرح، تقویت اعتماد اجتماعی، حمایت از تازهواردان به بازار کار و ایجاد امکان تهاتر خدمات برای کسانی است که منابع مالی محدودی دارند.
«بانک زمان» موضوعی است که احمد میدری، وزیر «تعاون، کار و رفاه اجتماعی»، آن را اعلام و حتی اتمام مرحله آزمایشی آن و شروع فرایند رسمی آن را رسانهای کرد. بر این اساس، ساز و کار یادشده برای تبادل خدمات میان شهروندان بدون استفاده از پول نقد است و افراد خدماتی را که میتوانند ارائه دهند ثبت میکنند و در مقابل، به همان میزان خدمات دریافت میکنند. این طرح بر اساس ماده ۳۱ برنامه هفتم توسعه و با هدف تقویت روابط اجتماعی و اقتصادی در محلهها طراحی شده است. صدور مجوز برای شرکتهای خصوصی فعال در حوزه بانک زمان، ارائه خدمات پشتیبانی از جمله احراز هویت افراد و تضمین دریافت خدمات برای کسانی که نتوانند به صورت مستقیم از دیگران خدمات دریافت کنند، از جمله وظایف وزارت «تعاون، کار و رفاه اجتماعی» به عنوان متولی این ساز و کار است و سازمان بهزیستی و سازمان آموزش فنی و حرفهای، این ضمانت را به عهده گرفتهاند تا افراد در هر شرایطی بتوانند بهرهمند شوند.
طبق اظهارات مسئولان وزارت «تعاون، کار و رفاه اجتماعی»، بیش از سههزار بانک زمان تاکنون ثبت شده است و این آمار نشاندهنده پذیرش بالای این ساز و کار در جوامع مختلف است. بنابراین، اجرای بانک زمان در کشورمان، علاوه بر تقویت اعتماد میان شهروندان، میتواند به کاهش نابرابریهای محلی، افزایش دسترسی به خدمات آموزشی و فنی و ایجاد اشتغال در سطح خرد منجر شود.
اجرای آزمایشی و گستره فعالیتها
به گفته احمد میدری، مرحله آزمایشی بانک زمان در منطقه ۴ تهران به پایان رسیده و نتایج اولیه نشاندهنده استقبال شهروندان و کسبوکارهای محلهای بوده است. در این فرایند، افراد خدمات خود را ثبت میکنند و در ازای آن، واحدهای زمانی در حسابشان ذخیره میشود. اگر فردی خدمات ارائه دهد ولی دریافت خدمات ممکن نباشد، سازمان بهزیستی و آموزش فنی و حرفهای به میزان ۲۰ساعت خدمات رایگان به او ارائه میکنند.
در این سامانه، انواع خدمات قابل ثبت شامل تعمیرات خانگی، تدریس خصوصی، مشاورههای فنی، خدمات فرهنگی و هنری و فعالیتهای داوطلبانه اجتماعی است و هر فرد با ثبت مهارتها و توانمندیهای خود، میتواند بسته به نیاز محله، خدمات دریافت کند. این فرآیند باعث میشود افراد محله با یکدیگر تعامل مثبت و پایداری داشته باشند. شرکتها و سازمانهای داوطلب نیز میتوانند در این سامانه ثبتنام کنند و نقش تسهیلگر فعالیتها را ایفا کنند.
این پروژه با هدف ایجاد محلههای خودکفا طراحی شده است که بتوانند نیازهای اولیه اجتماعی و اقتصادی خود را با همکاری اعضای محله پاسخ دهند و وابستگی به منابع بیرونی را کاهش دهند. بنابراین، این امر میتواند جریان سرمایه انسانی و مهارتها را در محلهها تقویت کند و اشتغال خرد و کسبوکارهای محلی را رونق دهد.
بانک زمان و توسعه اجتماعی محلهها
همچنین، ساز و کار «بانک زمان» ابزاری برای تقویت همبستگی اجتماعی محسوب میشود، چراکه اعتماد میان افراد، کاهش آسیبهای اجتماعی و افزایش مشارکتهای داوطلبانه، طبق گفته مسئولان، از مزایای اجرای این طرح به شمار میآید. به ویژه برای افراد تازهوارد به محله یا کسانی که توان مالی محدودی دارند، بانک زمان امکان بهرهمندی از خدمات متنوع بدون هزینه نقدی را فراهم میکند. سامانههای دیجیتال محلهای مانند بانک زمان، با ثبت اطلاعات و مهارتهای شهروندان، بستر لازم برای تهاتر خدمات را فراهم میکنند و اطلاعات افراد با اتصال به کد ملی و مراجع انتظامی احراز هویت میشود تا امنیت و صحت تبادلات تضمین شود و باعث شود افراد با اطمینان کامل، مهارتها و خدمات خود را ارائه دهند و در مقابل، خدمات مورد نیازشان را دریافت کنند.
از طرفی، طرح بانک زمان در کنار حمایت دولت از صنایع داخلی و کارگران، بخشی از برنامه جامع برای تقویت اقتصاد خرد و محلهای محسوب میشود و با پیادهسازی این الگو، جریان اقتصادی در محلات میتواند حفظ شود و افراد انگیزه بیشتری برای ارائه خدمات و مشارکت اجتماعی داشته باشند. در ادامه، دولت اقدام به ایجاد زیرساختهای پشتیبانی مانند کانالهای اطلاعرسانی محلی، سیستم بازخورد و بررسی کیفیت خدمات کرده است تا بهرهوری طرح افزایش یابد. سامانه به گونهای طراحی شده است که شهروندان بتوانند نظرات خود را درباره کیفیت خدمات ثبت کنند و این اطلاعات برای بهبود عملکرد خدمات مورد استفاده قرار گیرد.
