جوان آنلاین: «هیچچیز رایگان نیست»؛ این یک اصل مشهور در اینترنت است که بر اساس آن هر سرویس رایگان، یک منفعت بزرگ برای مالکانش به همراه دارد. از جمله «موتور جستجوی گوگل» که بهواسطه نصب روی گوشی میلیاردها کاربر در سراسر جهان به ارزشمندترین دادهها در کشورهای مختلف دسترسی دارد. این دادهها در قالب «کلانداده» آنالیز میشوند و اطلاعات باارزشی از کاربران یک کشور را در اختیار گوگل قرار میدهند. واقعیتی که سبب شده ایران در مواقع بحرانی به ویژه در جنگ، ناچار به قطع دسترسی کاربران به گوگل میشود تا از دادهها و امنیت مردم و کشور محافظت کند. حالا بهنظر میرسد زمان آن فرا رسیده است که وزارت ارتباطات در یک اقدام شجاعانه، موتور جستجوی دیگری را جایگزین گوگل کند تا حتی در شرایط بحران، بتواند در اختیار مردم باشد و نیازهای آنها را برطرف کند.
دادههایی که گوگل جمعآوری میکند
طبق اعلام رسمی گوگل، اینها دادههایی است که از کاربران جمعآوری میکند:
- اطلاعات هویتی و حساب کاربری (نام، نام خانوادگی، ایمیل، شماره تلفن، تاریخ تولد، رمز عبور، عکس پروفایل، اطلاعات پرداخت)، محتوای تولیدی کاربر (ایمیلها، فایلها، عکسها، ویدئوها، اسناد، پیامها، نظرات، جستوجوها، ویدئوهای تماشا شده، تاریخچه مرور وب، تعامل با تبلیغات)
- دادههای دستگاه و اطلاعات فنی (نوع دستگاه، مدل سختافزار، سیستمعامل، نسخه اپلیکیشن، نوع و نسخه مرورگر، تنظیمات دستگاه، اطلاعات شبکه، اپراتور، شناسههای یکتا مانند کوکیها، شناسه دستگاه، شناسه تبلیغاتی، شناسه مرورگر، آدرس IP، زمان و تاریخ درخواستها، صفحات ارجاعدهنده، گزارش خطا و لاگهای سیستمی)
- دادههای موقعیت مکانی (موقعیت تقریبی از طریق IP، موقعیت دقیق از طریق GPS، سیگنال Wi-Fi، دکلهای مخابراتی و بلوتوث)
- دادههای فعالیت کاربر در سرویسها (عبارات جستوجو، وبسایتهای بازدیدشده، کلیکها، مدت زمان استفاده، تعامل با محتوا، تاریخچه مکان، تاریخچه صوتی در صورت استفاده از دستیار صوتی)
- اطلاعات مخاطبین در صورت همگامسازیاطلاعات از سایتها و اپلیکیشنهای طرف ثالثی که از سرویسهای تبلیغاتی یا تحلیلی گوگل استفاده میکنندو دادههای استنباطی که از ترکیب این موارد برای ساختن نمایه علایق و الگوهای رفتاری کاربر به دست میآید.
در شرایط عادی این دادهها برای آنالیز یک جامعه، فهم دقیق از علایق، جهتگیریها، نیازها و نقاط قوت و ضعف بهشدت کاربردی است. در شرایط جنگ، این اطلاعات ارزش متفاوتی نیز پیدا میکنند و وقتی در اختیار کشور متجاوز باشند، به راحتی میتوانند برای حملات به نقاط نظامی و غیرنظامی مورد استفاده قرار گیرند. در چنین شرایطی راهحل عاقلانه، ایجاد بستری است که هم بهصورت حرفهای و با کیفیت بسیار بالا امکان جستوجو را در اختیار کاربران ایران قرار دهد و هم دادههای آنها را امن نگه دارد.
موتورهای جستجوی جایگزین گوگل
بسیاری از کشورها موتورهای جستجوی بومی یا منطقهای توسعه دادهاند که مخصوص کاربران داخل همان کشور یا زبان طراحی شدهاند. این موتورهای جستوجو گاهی سهم بازار بسیار بالایی در کشورشان دارند و پارامترهای مختلف مانند دادههای دقیق محلی، امنیت بیشتر و نیز مقررات داخلی، کاربران آنها را ترجیح میدهند. از جمله در چین بایدو بیش از ۶۰–۷۰ ٪ سهم بازار جستجوی اینترنتی در چین را به خود اختصاص میدهد (با بیش از ۷۰۰ میلیون کاربر فعال ماهانه) توانسته با کیفیت بالا رقیب قدرتمندی برای گوگل باشد و خدمات متنوعی از جمله جستجوی وب، تصویر، اخبار، نقشه، و سرویسهای دیگر ارائه میدهد.
در کره جنوبی، ناور (Naver) موتور جستجوی اصلی است و سالها بهعنوان محبوبترین گزینه در این کشور شناخته شده است؛ ر سال ۲۰۲۵، Naver حدود ۶۲.۹٪ از سهم بازار جستجوی اینترنتی در کرهجنوبی را به خود اختصاص داده است و این بالاترین سهم در میان تمام موتورهای جستوجو در این کشور بوده است، در حالی که گوگل با حدود ۲۹.۵۵٪ در رتبه دوم قرار دارد.
در روسیه یاندکس اصلیترین موتور جستجوی مورد استفاده مردم است که بازار قابلتوجهی را در این کشور و برخی کشورهای همزبان (مثلاً قزاقستان و بلاروس) دارد و اغلب بهعنوان «گوگل روسیه» شناخته میشود؛ یاندکس حدود ۶۷–۷۴٪ از سهم بازار جستجوی اینترنت در روسیه را در سال ۲۰۲۵–۲۰۲۶ در اختیار دارد. این سرویس علاوه بر جستوجو، محصولات دیگری مانند نقشه، ایمیل، ترجمه و خدمات ابری را نیز ارائه میدهد.
اتحادیه اروپا نیز با تصویب قوانین سختگیرانه مانند GDPR و دو قانون خدمات/بازارهای دیجیتال تلاش کرده گوگل را در چارچوب قوانین خود قرار دهد و از سوءاستفاده این موتور جستوجو از دادههای کاربران جلوگیری کند. موضوعی که به یک جدال بزرگ بین این غول فناوری و اتحادیه اروپا تبدیل شده و برخی کارشناسان را به این باور رسانده که اروپا نیز در نهایت باید به سمت توسعه پلتفرمهای بومی برود.
راهحل ضروری و اضطراری برای ایران
حالا برای کشوری مانند ایران که در معرض تقابل مستقیم با آمریکا و رژیم اسرائیل قرار دارد، مسئله داده صرفاً یک موضوع فناورانه یا اقتصادی نیست، بلکه یک مسئله حیاتی در سطح امنیت ملی است. اتکا به سرویسهایی که زیرساخت، مالکیت و کنترل آنها در اختیار طرف مقابل است، بهمعنای واگذاری بخشی از «زیستداده» کشور به بیرون از مرزهاست. این وابستگی میتواند در بزنگاههای حساس به ابزار فشار تبدیل شود: از اختلال در دسترسی به خدمات و حذف حسابهای کاربری گرفته تا دستکاری جریان اطلاعات و اجرای عملیات روانی گسترده. در همین راستا، متخصصان حوزه فناوری اطلاعات در ایران تلاش کردهاند با توسعه موتورهای جستجوی داخلی مانند ذرهبین و گردو نیاز کاربران را تأمین کنند. اما این موضوع نیازمند همت بیشتر متولیانی همچون وزارت ارتباطات است تا با ارائه زیرساختهای قوی، این موتورها را به سطح کیفی بالا برای تأمین نیاز کاربران برسانند.
تا آن زمان، یک رویکرد مکمل نیز قابل تعریف است: حذف کامل سرویسهای خارجی در کوتاهمدت نه ممکن است و نه لزوماً بهینه؛ اما میتوان «انتخابگری هوشمند» داشت. به این معنا که از میان سرویسهای خارجی، آنهایی در اولویت قرار گیرند که حاضرند چارچوبهای حاکمیتی کشورها در حوزه حفاظت از داده، ذخیرهسازی داخلی، شفافیت در پردازش و عدم انتقال غیرمجاز دادهها را بپذیرند.
در این میان، برخی از پلتفرمهای آسیایی به ویژه چینی نشان دادهاند که در تعامل با دولتها انعطافپذیری بیشتری برای تطبیق با الزامات محلی دارند. بایدو میتواند یک جایگزین قدرتمند برای گوگل باشد که طبق استاندارد دنیا در تعامل با پلتفرمها، در چارچوب قوانین داخلی کشور قرار بگیرد و از دادههای کاربران ایرانی محافظت کند. بلکه نکته کلیدی در جایگزینی گوگل با بایدو، «قابلیت تنظیمپذیری» و «پذیرش قواعد» است. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که میتوان با تعریف چارچوبهای شفاف، قابل اجرا و همراه با ضمانت اجرایی، بازیگران خارجی را وادار کرد در زمین قانون داخلی بازی کنند. چنین رویکردی این امکان را فراهم میکند که در عین کاهش ریسکهای امنیتی، از مزایای فناوری جهانی نیز بهرهبرداری شود.
از زحمات نیروهای مسلح واقعا ممنونیم. سوالی که دارم صهیونیستها دشمن مطلقن، بطوری که ما حتی اسم کشور جعلیشون رو به زبان نمیاریم. سوال من اینه چرا نفت، پالایشگاه و اب و برقشون را نابود نمیکنیم؟ 
