جوان آنلاین: رئیسجمهور امریکا پس از چندین هفته جریانسازی علیه ایران، پس از برگزاری مذاکرات غیرمستقیم میان تهران – واشینگتن، از پذیرش توافق با ایران صرفاً در موضوع هستهای سخن گفته است. البته ترامپ در اولین موضعگیری، بلافاصله انگشت اتهام در زمینه عدم دستیابی به توافق هستهای را به سمت ایران گرفت و مدعی شد که چنانچه ایران قبلاً پیشنهاد مشابهی را مطرح کرده بود، کاخ سفید آن را میپذیرفت. سوابق تیره و تار امریکاییها به ویژه در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ در کنار کلید زدن جنگ تعرفهای علیه شرکای تجاری ایران و اظهارات ضد ایرانی وزیر خزانهداری امریکا نشان میدهد که ترامپ دستکم در ظاهر، سنگینی رویکرد فشار اقتصادی را بر رویکرد نظامی -امنیتی اندکی بیشتر کرده است.
دونالد ترامپ در نخستین مواجهه با رسانهها پس از گفتوگوی غیرمستقیم هستهای میان استیو ویتکاف نماینده امریکا با سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، به پرسشی پاسخ داد که پیش از این، بارها مستقیم و غیرمستقیم به گونهای متفاوت به آن اشاره کرده بود. او در مورد اینکه آیا توافقی که فقط موضوع هستهای را پوشش بدهد برای وی قابل قبول است، گفت: «بله، قابل قبول است.» ترامپ در ادامه مؤلفهای را تکرار کرد که همواره محور سیاستهای هستهای ایران بود و افزود: «اما یک نکته هست و از همان ابتدا باید روشن باشد: هیچ سلاح هستهای در کار نباشد.» رئیسجمهور امریکا در ادامه مدعی شد: «اگر میتوانستیم دو سال پیش چنین توافقی را انجام بدهیم، انجامش میدادیم، اما آنها حاضر به این کار نبودند. الان حاضر هستند. حتی حاضرند خیلی بیشتر از چیزی که یک سال و نیم پیش حاضر بودند انجام بدهند.» وی اضافه کرد: «ما مذاکرات بسیار خوبی با ایران داریم. به نظرم نتایج امروز با ایران خیلی خوب بود. اوایل هفته آینده دوباره همدیگر را ملاقات خواهیم کرد. آنها میخواهند معامله کنند. ایران، همانطور که باید انجام دهد، میخواهد معامله کند. ایران واقعاً بهشدت میخواهد به توافق برسد؛ این توافق با دفعه قبل متفاوت خواهد بود.» رئیسجمهور امریکا به رغم تعدیل مواضع تند و تیز خود درباره محور مذاکره با ایران، سعی کرد اهرم فشار را در سمت دیگر یعنی اقدام علیه ایران قرار دهد و گفت: «ما باید آن را در موقعیت مناسب قرار دهیم، زمان زیادی داریم. اگر ونزوئلا را به خاطر دارید، مدتی است منتظریم و عجلهای نداریم!» ترامپ برای چندمین و شاید چنددهمین بار ظرف هفتههای اخیر تکرار کرد: «ما یک ناوگان بزرگ داریم؛ یک ناوگان بزرگ در حال حرکت به آن سمت است و خیلی زود به آنجا میرسد. بنابراین خواهیم دید این موضوع چگونه پیش میرود.»
واشینگتن کوتاه آمد و به مذاکره برگشت
مقامات و افکار عمومی ایران، این جمله ترامپ که حاضر است وارد مذاکراتی صرفاً هستهای شود و خواستهای غیر از جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای ندارد را به دیده تردید نگاه میکنند. جنگ ۱۲ روزه، نزدیکترین گواه است که نشان میدهد سخنان امریکاییها و در رأس آنها ترامپ را به هیچ وجه نمیتوان جدی گرفت. به همین دلیل، عراقچی روز جمعه بعد از مذاکرات به ابزار اصلی امریکاییها یعنی تهدید اشاره ویژه داشت و گفت: «به صراحت اعلام کردیم که لازمه هر گفتوگویی، خودداری از تهدید و فشار است.» وزیر امور خارجه ایران جمعه شب هم در گفتوگو با الجزیره با اعلام اینکه مذاکرات با واشینگتن غیرمستقیم بود و فقط به موضوع هستهای پرداخته شده، افزود: «غنیسازی حق مسلم ماست و باید ادامه یابد، حتی با بمباران هم نتوانستند توانمندیهای ما را نابود کنند. آمادهایم به توافقی اطمینانبخش درباره غنیسازی برسیم.» عراقچی یادآور شد: «موشکها هیچ وقت قابلمذاکره نیستند زیرا یک موضوع دفاعی است. روند مذاکرات باید عاری از هرگونه تهدید یا فشار باشد و امیدواریم این رویکرد را در سیاست امریکا ببینیم. باید اعتمادسازی کنیم تا مذاکرات واقعی برای رسیدن به نتیجهای عادلانه و مبتنی بر منافع متقابل انجام شود.» عراقچی خاطرنشان کرد: «واشینگتن پس از حملات نظامی قبلی، کوتاه آمد و به مذاکرات بازگشت. پرونده هستهای ایران تنها از طریق مذاکرات حل خواهد شد.» وزیر امور خارجه ایران گفت: «غنیسازی صفر خارج از محدوده مذاکرات ما است. غنیسازی حق تضمینشده ماست و باید ادامه یابد. ما آمادهایم به توافقی برسیم که به دیگران اطمینان دهد غنیسازی در ایران صلحآمیز است.» رئیس دستگاه دیپلماسی با اعلام اینکه احتمال جنگ همیشه وجود دارد و ایران برای جلوگیری از آن آماده است، خاطرنشان کرد: «دیروز به مذاکرهکنندگان امریکایی گفتم شما دو انتخاب دارید: جنگ یا دیپلماسی؛ انتخاب ما دیپلماسی است. اما برای هر دو گزینه، بیش از گذشته آمادهایم و امیدواریم دیپلماسی را انتخاب کنید.» عراقچی هشدار داد: «اگر امریکا حمله کند، ما به اراضی آن حمله نمیکنیم، بلکه به پایگاههایش در منطقه پاسخ میدهیم. ما به کشورهای همسایه حمله نمیکنیم، فقط به پایگاههای امریکا در منطقه حمله میکنیم.»
تشدید جنگ در جبهه اقتصاد
اقدام ترامپ در امضای فرمان اجرایی اعمال تعرفه ۲۵ درصدی علیه شرکای تجاری ایران در کنار اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا در اذعان به اینکه واشینگتن با کمبود دلار در ایران، باعث شد ارزش پول ایران سقوط کند و در ادامه با افزایش تورم شدید باعث شد مردم ایران به خیابان بیابند، نیز ناظر بر همین نگاه توأم با تردید عراقچی به طرف امریکایی است. به خصوص که بخش عمده تجارت ایران در اختیار چین، امارات، ترکیه و هند است. این چهار کشور حدود دوسوم از کل مبادلات تجاری ایران را تشکیل میدهند و سهم اصلی تجارت نفتی نیز از طریق آنها انجام میشود و چنین اقدامی آنهم بلافاصله پس از نخستین دور از مذاکرات، نه تنها در درازمدت میتواند به اعمال فشارهای اقتصادی شدید به ایران منتهی شود بلکه دهانکجی به نخستین دور مذاکرات است.
نگاه افراطی ترامپ به ضعف ایران
روزنامه امریکایی نیویورکتایمز در تشریح تحولات جاری نوشت که ترامپ که در گذشته طرفدار اقدام نظامی سریع و محدود بوده است، به نظر میرسد توافقی را ترجیح میدهد که بتواند آن را به عنوان یک پیروزی اعلام کند، بدون اینکه درگیر یک جنگ طولانی و منطقهای از نوعی شود که ایران در صورت حمله به آن تهدید میکند. چنین جنگی میتواند باعث مرگ صدها امریکایی شود، به اسرائیل ضربه سختی وارد کند، بازارهای انرژی جهان را مختل کند و به احتمال زیاد جنبش «امریکا را دوباره بزرگ کنیم» او را که به شدت از جنگهای طولانی امریکا در خاورمیانه و افغانستان انتقاد کرده است، شعلهور کند.» تریتا پارسی، محقق ایران در مؤسسه کوئینسی نیز بر این باور است: «ایران یک دیدگاه قوی دارد مبنی بر اینکه ترامپ دیدگاهی افراطی و اغراقآمیز نسبت به ضعف ایران دارد.»
شمشیر دولبهای به نام ترامپ
علی هاشم، خبرنگار ارشد الجزیره در مورد مذاکرات مسقط به این نکته اشاره کرده که بین «ظرفیت دیپلماتیک» و «خوشبینی» تفاوت وجود دارد و افزود: «خروجی مذاکرات مسقط به اولی نزدیکتر است تا دومی. یک کانال باز شده، اما این با شکلگیری شتاب، یا داشتن یک خط پایان روشن، یکی نیست. این صحنه را قبلاً دیدهایم. در سال ۲۰۲۵، مسقط به چارچوبی نزدیک شده بود، اما بعد مداخله نظامی اسرائیل آغاز شد، سپس امریکا وارد شد و همهچیز فروپاشید. فراموش نکنیم که آن ماجرا با ضربالاجل ۶۰روزه ترامپ گره خورده بود.» خبرنگار ارشد الجزیره افزود: «این موضوع در ذهن من باقی مانده است. به همین دلیل، بیش از بیانیهها، حرکات موازی، نگاه کلانتر و «ساعت» را زیر نظر دارم. در این مسیر، دیپلماسی با آرامش پیش نمیرود، بلکه در حال دویدن علیه زمان است.» علی هاشم گفت: «درباره ترامپ هم، من به روایت «نمایش تکنفره» باور ندارم. او صرفاً یک فرد تصمیمگیر نیست؛ او یک «سیستم» است. افراد زیادی هستند که خوشحالاند زیر چتر او به شیوههایی عمل کنند که هرگز زیر نظر یک رئیسجمهور متعارف نمیتوانستند. همین است که او را نامتعارف میکند و این نامتعارف بودن میتواند به هر دو سو عمل کند. خلاصه اینکه، درها خیلی سریع باز میشوند و به همان سرعت هم میتوانند محکم بسته شوند. بنابراین بله، مسقط یک فصل تازه است، اما هنوز همان کتاب قدیمی است.»
