جوان آنلاین: در پی افزایش لفاظیها و مواضع تهدیدآمیز مقامات ایالات متحده امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران از یکسو و بروز برخی تحرکات معنادار و بعضاً مشکوک در سطح منطقه از سوی دیگر، تنش میان تهران و واشینگتن وارد مرحلهای حساس و تعیینکننده شده است. اگرچه بخش قابل توجهی از تحلیلها و ارزیابیهای رایج در محافل سیاسی و امنیتی بینالمللی همچنان احتمال وقوع یک حمله نظامی مستقیم علیه ایران را با تردید همراه میدانند، شواهد میدانی و روند تحولات ماههای اخیر نشان میدهد که نمیتوان این تهدیدات را صرفاً در حد یک بلوف رسانهای یا رجزخوانی سیاسی تقلیل داد. حتی برخی خبرها حکایت از آن دارد که در صورت مسجل شدن اقدام نظامی آنها، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران منتظر نخواهند ماند و در ویرانکردن پایگاهها و مراکز اقتصادی و ناوهای امریکا در منطقه پیشدستی خواهند کرد، موضوعی که چندی پیش در بیانیه شورای دفاع هم نمود داشت و در آن تصریح شد «هرگونه تعرض به منافع ملی، مداخله در امور داخلی یا اقدام علیه ثبات ایران با واکنشی متناسب، هدفمند و تعیینکننده مواجه خواهد شد و در چارچوب دفاع مشروع، جمهوری اسلامی ایران خود را محدود به واکنش پس از اقدام نمیداند و نشانههای عینی تهدید را بخشی از معادله امنیتی تلقی میکند».
رفتارهای ماجراجویانه امریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه، افزایش حضور و جابهجایی تجهیزات نظامی، تشدید جنگ روانی و رسانهای، و همچنین حمایت و پشتیبانی آشکار از اقدامات تروریستی دیماه گذشته، همگی از مؤلفههایی هستند که سطح بیاعتمادی و نگرانی نسبت به نیتهای واقعی طرف مقابل را افزایش دادهاند. از نگاه بسیاری از ناظران، این اقدامات بیش از آنکه با هدف ورود مستقیم به یک جنگ تمامعیار طراحی شده باشد، در چارچوب اعمال فشار حداکثری، ایجاد ناامنی روانی و تغییر محاسبات راهبردی جمهوری اسلامی ایران قابل ارزیابی است. با این حال، تجربههای گذشته نشان داده که چنین فضاسازیهایی میتواند بهسرعت به خطای محاسباتی و در نهایت به یک درگیری ناخواسته منجر شود. در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کرده که نه آغازگر جنگ بوده و نه تمایلی به تشدید تنش دارد. اما در عین حال، هرگونه تهدید علیه منافع ملی، تمامیت ارضی و امنیت کشور را با پاسخ قاطع، هدفمند و متناسب مواجه خواهد کرد. مقامات سیاسی و نظامی ایران معتقدند که راهبرد بازدارندگی فعال، تنها گزینه مؤثر برای جلوگیری از ماجراجوییهای پرهزینه دشمنان است؛ راهبردی که مبتنی بر آمادگی همهجانبه دفاعی، اشراف اطلاعاتی و انتقال روشن پیام «هزینه ـ فایده» به طرف مقابل است.
در همین چارچوب، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بدون توجه به لفاظیهای رسانهای و تهدیدات لفظی، مسیر تقویت بنیه دفاعی، ارتقای توان بازدارندگی و افزایش آمادگیهای عملیاتی خود را با قدرت دنبال کردهاند. پیام مشترک تمامی سطوح فرماندهی نظامی کشور روشن است: هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، با واکنشی مواجه خواهد شد که ابعاد و پیامدهای آن، صرفاً محدود به جغرافیای ایران نخواهد بود.
بازخوانی تجربههای گذشته؛ از جنگ تحمیلی تا جنگ ترکیبی
فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در همین راستا، با اشاره به نقش تعیینکننده پشتیبانی مردمی و اقتدار نیروهای مسلح در ناکامی دشمنان، تأکید کرده است که دشمنان جمهوری اسلامی همچنان دچار خطای محاسباتی نسبت به جامعه ایران هستند. امیر سرتیپ علی جهانشاهی با مرور تجربه هشت سال دفاع مقدس یادآور شد که استکبار جهانی با استفاده از رژیم بعث عراق، جنگی تمامعیار را با هدف تجزیه ایران و تضعیف نظام اسلامی به کشور تحمیل کرد، اما با وجود همه حمایتهای خارجی، در نهایت به اهداف خود نرسید.
امیر سرتیپ علی جهانشاهی با اشاره به تحولات سالهای اخیر و تجربه «جنگ ۱۲ روزه» گفت که همان الگوی شکستخورده با بازیگران جدید و ابزارهای بهروزتر تکرار شده است؛ الگویی که پس از ناکامی در عرصه نظامی، به جنگ شناختی، عملیات روانی، اغتشاشات و تلاش برای ایجاد جنگ داخلی روی آورد. به گفته فرمانده نیروی زمینی ارتش، حضور آگاهانه مردم در صحنه، بهویژه در مقاطع حساس، و ایستادگی نیروهای مسلح در کنار ملت، بار دیگر دشمن را به پذیرش شکست وادار کرده است. جهانشاهی همچنین بر نقش نسل جوان در ساختار دفاعی کشور تأکید کرد و گفت: حضور جوانان مؤمن، متخصص و انقلابی در ارتش و سایر نیروهای مسلح، تضمینکننده آینده امنیت ایران است و اجازه نخواهد داد استکبار جهانی و رژیم صهیونیستی به خواستههای شوم خود دست یابند. از نگاه وی، این سرمایه انسانی، یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت نرم و سخت جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود.
تنگه هرمز، شاهمهرهای در معادله بازدارندگی
در کنار تأکید بر توان زمینی و مردمی، بخش مهمی از پیامهای بازدارنده ایران معطوف به حوزه دریایی و بهویژه تنگه هرمز است؛ آبراهی راهبردی که نقشی حیاتی در امنیت انرژی و تجارت جهانی ایفا میکند. معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صراحت اعلام کرده است که جمهوری اسلامی ایران بهصورت لحظهای بر آسمان، سطح و زیر آبهای این تنگه اشراف اطلاعاتی و عملیاتی دارد و مدیریت آن از حالت سنتی خارج و کاملاً هوشمند شده است. محمد اکبرزاده با تأکید بر اینکه ایران در پی جنگ نیست، هشدار داد که اگر جنگی به کشور تحمیل شود، پاسخ ایران قاطعتر و متفاوتتر از گذشته خواهد بود. به گفته وی، امروز مشخص است کدام شناور با چه پرچمی و با چه مأموریتی اجازه عبور از این آبراه را دارد و امنیت این مسیر، بیش از هر زمان دیگری وابسته به تصمیمات تهران است. معاون نیروی دریایی سپاه تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران علاقهای به آسیب دیدن اقتصاد جهانی ندارد، اما در عین حال، اجازه نخواهد داد امریکا و متحدانش از جنگی که خود آغاز کردهاند، سود ببرند. وی با اشاره به امنیت انرژی، تجارت و امنیت غذایی، تأکید کرد که اگر این مؤلفهها تاکنون از طریق تنگه هرمز تأمین شدهاند، در صورت بروز درگیری، این امنیت میتواند به ضدامنیت تبدیل شود.
اهمیت این هشدار زمانی روشنتر میشود که بدانیم تنگه هرمز روزانه محل عبور بیش از ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت است؛ رقمی که حدود ۳۷ درصد تجارت دریایی نفت جهان را شامل میشود. هرگونه اختلال جدی در این مسیر میتواند شوک بزرگی به بازار جهانی انرژی وارد کند و قیمت نفت را به سطوح بیسابقهای برساند. برخی برآوردها نشان میدهد که در سناریوهای حتی محتاطانه، قیمت نفت میتواند به حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد و قیمت بنزین در ایالات متحده از مرز ۵/۴ دلار در هر گالن عبور کند؛ پیامدی که فشار سنگینی بر اقتصاد امریکا و مصرفکنندگان آن وارد خواهد کرد.
خطای شناختی دشمن نسبت به جامعه ایران
در بعد اجتماعی و فرهنگی نیز مقامات جمهوری اسلامی بر این باورند که تهدیدات اخیر، بیش از آنکه از قدرت واقعی دشمن ناشی شود، محصول عدم شناخت درست از جامعه ایران است. رئیس مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه با انتقاد از این تهدیدات تأکید کرده است که اگر دشمنان معنای واقعی مفاهیمی، چون مرجعیت، فتوا و عمل شرعی را درک میکردند، هرگز جمهوری اسلامی ایران را تهدید نمیکردند. سردار رمضان شریف، رئیس مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه با مقایسه شرایط امروز کشور با دوران آغازین جنگ تحمیلی تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران امروز نهتنها از نظر تجهیزات و توان نظامی، بلکه از حیث تجربه، سازماندهی و سرمایه انسانی در موقعیتی قرار دارد که قابل قیاس با چهار دهه پیش نیست. وی افزود: تجربه موفق دفاع مقدس نشان داده که نتیجه نهایی جنگ، برخلاف تصور دشمنان، به نفع ملت ایران رقم خورده و امروز از صدام و ژنرالهایش اثری باقی نمانده است.
به گفته سردار شریف، دشمنانی که تنها در پناه تجهیزات پیشرفته و نمایشهای رسانهای بهدنبال قدرتنمایی هستند، در عمل توان ضربه زدن به نظام اسلامی را ندارند و این واقعیتی است که بارها در میدان عمل اثبات شده است.
هشدار نهایی؛ توهم «حمله محدود» و واقعیت میدان
در تکمیل این مواضع، یک مقام ارشد نظامی در قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا نیز دوشنبه شب با هشدار نسبت به فضاسازیهای رسانهای و سناریوهای موسوم به «حمله محدود، سریع و تمیز»، تأکید کرده است که چنین تصوری ناشی از برآوردهای نادرست و شناخت ناقص از توانمندیهای دفاعی و تهاجمی جمهوری اسلامی ایران است. به گفته وی، نیروهای مسلح ایران تهدیدات را نهتنها در مرحله اقدام، بلکه از همان نشانههای اولیه شکلگیری، بهدقت رصد میکنند و بر اساس ارزیابیهای میدانی، تصمیم مقتضی را در زمان مناسب اتخاذ خواهند کرد.
این مقام نظامی با اشاره به اشراف کامل ایران بر محیط دریایی پیرامونی خود، تصریح کرد که انباشت نیروها و تجهیزات فرامنطقهای در خلیج فارس، نه عامل بازدارنده، بلکه عاملی برای افزایش آسیبپذیری آنها و تبدیلشدنشان به اهداف در دسترس است. وی در پایان هشدار داد: جمهوری اسلامی ایران آغازگر هیچ جنگی نخواهد بود، اما اجازه نخواهد داد هیچ تهدیدی علیه امنیت ملی کشور، حتی در مراحل ابتدایی شکلگیری، به مرحله اقدام برسد و مسئولیت هرگونه پیامد ناخواسته، مستقیماً بر عهده طرفهایی خواهد بود که ثبات منطقه را به خطر میاندازند.
مجموع این مواضع و هشدارها نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با تهدیدات اخیر، راهبردی چندلایه و فعال را در پیش گرفته است؛ راهبردی که از یکسو بر بازدارندگی نظامی و اشراف اطلاعاتی استوار است و از سوی دیگر، بر نقش مردم، انسجام داخلی و تجربه تاریخی تکیه دارد. پیام تهران به واشینگتن و متحدانش روشن است: هرگونه خطای راهبردی، میتواند آتش ناامنی را نهتنها در ایران، بلکه در کل منطقه و حتی اقتصاد جهانی شعلهور سازد؛ آتشی که مهار آن، بسیار دشوارتر از روشنکردنش خواهد بود.
