جوان آنلاین: در حالی‌که دولت شعار حمایت از امنیت غذایی سر می‌دهد، تصمیمات یک‌جانبه در حوزه نهاده‌های کشاورزی، نرخ‌های خرید تضمینی و خلف وعده در مطالبات جامعه کشاورزی مانند کسر حق بیمه و کاهش قیمت گندم از مطالبات گندمکاران، بقای کشاورزی سنتی و معیشت هزاران کشاورز را در معرض تهدید جدی قرار داده است. این چالش‌ها در حالی است که دولت در اقدامی ناگهانی، همزمان با افزایش دو برابری قیمت کود کشاورزی، یارانه کود را حذف و با پرداخت کمک‌هزینه یک میلیون تومانی به حساب زارعان، شوک دیگری به جامعه کشاورزی کشور وارد کرده است. به گفته رئیس انجمن سولفات پتاسیم ایران، قیمت یک نمونه کود از حدود ۷۰۰ هزار تومان به ۷ میلیون تومان رسیده، در حالی که دولت قرار است یارانه یک‌میلیون تومانی تخصیص بدهد. حتی با احتساب یارانه، هزینه نهایی این نمونه کود به ۶ میلیون تومان می‌رسد. رقمی که همچنان بیش از هشت برابر قیمت پیشین است.
برخی تصمیمات در حوزه کشاورزی با شعار حفظ امنیت غذایی رئیس‌جمهور و وزیر جهاد کشاورزی همخوانی ندارد. جنگ اخیر بار دیگر اهمیت امنیت غذایی و ضرورت کاهش وابستگی به واردات را برجسته کرده است. موضوعی که در صورت برنامه‌ریزی صحیح می‌تواند به فرصتی برای تقویت تولید داخلی و افزایش تاب‌آوری اقتصاد کشاورزی کشور تبدیل شود. در ماه‌های اخیر، برخی تصمیمات ضدتولید در وزارت جهاد کشاورزی و دولت، باعث یأس و ناامیدی جامعه کشاورزی کشور شده است. با افزایش نرخ تورم و هزینه‌های زندگی، دولت هشت ماه پرداخت مطالبات گندمکاران را به تعویق انداخت و نرخ خرید تضمینی جدید را نیز اعلام نکرد. در آبان‌ماه، زمان تسویه طلب گندمکاران، خلف‌وعده و مبالغی را بابت بیمه محصولات کشاورزی کسر کرد و سازمان برنامه قیمت نرخ خرید تضمینی را نیز پایین‌تر از مبلغ توافق قبلی محاسبه کرد و گندمکاران به شدت نقره‌داغ شدند. به این چالش‌ها افزایش دو تا چند برابری قیمت کود هم اضافه شده است. در شرایطی که کشاورزان با افزایش هزینه‌های زندگی و تولید مواجه شده‌اند، تصمیمات ناگهانی و یک‌شبه دولت یا وزارت جهاد کشاورزی به شدت کشاورزان را با مشکل روبه‌رو کرده است.
واریز مستقیم یارانه کود شیمیایی به حساب کشاورزان
دولت با ابلاغ مصوبه‌ای جدید، نحوه تأمین و توزیع کود مورد نیاز بخش کشاورزی را تغییر داده است، تصمیمی که می‌تواند بر هزینه تولید محصولات اساسی از جمله گندم، برنج، جو، ذرت و حبوبات تأثیر بگذارد. شاید به ظاهر انتشار خبر «واریز مستقیم یارانه کود شیمیایی به حساب کشاورزان» اتفاق خوبی باشد، اما در عمل ظلم مضاعف به کشاورزان است.
به گفته معاون وزیر جهاد کشاورزی، براساس آیین‌نامه مصوب دولت، از آبان‌ماه کشاورز کود را به قیمت واقعی خریداری می‌کند و یارانه دولتی به‌طور مستقیم به حساب خود او واریز می‌شود، تا ضمن دسترسی به‌موقع پتروشیمی‌ها به منابع مالی، از انحراف و خروج نهاده‌ها از شبکه رسمی توزیع جلوگیری شود. به عبارت دیگر وزارت جهاد کشاورزی برای مقابله با رانت یارانه کود کشاورزی به کشاورزان ظلم می‌کند و با کمک‌هزینه ناچیز یک میلیون تومانی به اصطلاح یارانه کود را به انتهای زنجیره توزیع (کشاورزان) منتقل می‌کند. اکبر فتحی می‌گوید: به عنوان مثال، برای کود «ازته» حدود ۲۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم، یارانه در نظر گرفته شده که معادل نزدیک به یک میلیون تومان یارانه نقدی برای هر کیسه ۵۰کیلویی است و همزمان با ثبت خرید، با اخذ شماره حساب زارع به وی پرداخت می‌شود.
معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به شیوه گذشته تأمین کود تا قبل از آبان‌ماه می‌افزاید: در سال‌های گذشته، شرکت خدمات حمایتی کشاورزی کود را می‌خرید و مابه‌التفاوت آن از طریق سازمان برنامه و بودجه و پتروشیمی‌ها تهاتر و مبادله می‌شد، اما هدف از اصلاح این فرایند، انتقال یارانه به مصرف‌کننده نهایی بود تا شرکت‌های پتروشیمی در زمان مناسب به نقدینگی خود دست یابند و شائبه و دغدغه‌های مربوط به قاچاق یا خروج نهاده از شبکه رسمی توزیع برای همیشه برطرف شود. وی در پاسخ به احتمال خسارت به کشاورزان ناشی از تأخیر در تسویه یا انتشار اوراق مالی خاطرنشان می‌کند: این مسئله برای کشاورز هیچ‌گونه مشکلی ایجاد نمی‌کند، زیرا زارعان مستقیم با فرایند اوراق درگیر نیستند و شرکت خدمات حمایتی به‌عنوان واسط اجرایی عمل می‌کند و مبالغ را به‌صورت نقدی به حساب آنان می‌ریزد. دولت با تضمین سازمان برنامه و بودجه، سقف تسهیلات بانکی مناسبی برای شرکت خدمات حمایتی تعریف کرده تا هرگونه خلأ احتمالی نقدینگی میان اوراق و پرداخت‌ها بدون وارد شدن فشار به کشاورز پوشش داده شود. به نظر می‌رسد، این روش نیز مانند نرخ خرید تضمینی گندم در میانه سال، اعلام می‌شود که بودجه یارانه کود تمام شده و کمک‌هزینه یک میلیون تومانی باید کاهش یابد.
یارانه یک میلیونی کود در برابر گرانی
افزایش ۸ تا ۱۰ برابری قیمت برخی کود‌های کشاورزی، نگرانی‌ها درباره تأمین نهاده‌های مورد نیاز کشت پاییزه را افزایش داده است. صیاد فرهادی، رئیس انجمن سولفات پتاسیم ایران با اشاره به افزایش شدید قیمت کود‌های پایه و مشکلات نقدینگی کشاورزان می‌گوید: قیمت یک نمونه کود از حدود ۷۰۰ هزار تومان به ۷ میلیون تومان رسیده، در حالی که یارانه یک‌میلیون تومانی پس از خرید به کشاورز پرداخت می‌شود. بر این اساس، حتی با احتساب یارانه، هزینه نهایی این نمونه کود به ۶ میلیون تومان می‌رسد، رقمی که همچنان بیش از هشت برابر قیمت پیشین است. به عبارت دیگر، هزینه نهایی کود نسبت به سال گذشته حدود ۷۵۷ درصد رشد کرده و سهم یارانه ۱۴.۳ درصد بالا رفته است. فرهادی می‌افزاید: وزارت جهاد کشاورزی به جای حمایت از جامعه کشاورزی و کمک به افزایش تاب‌آوری و تقویت امنیت غذایی کشور، با اتخاذ تصمیمات یک‌شبه و ناگهانی تلاش می‌کند روزبه‌روز بهره‌برداران را دچار ناامیدی کند.
به گفته رئیس انجمن سولفات پتاسیم، برای هر کیسه از کود‌های مورد اشاره، یک میلیون تومان یارانه در نظر گرفته شده، اما میزان حمایت برای تمام انواع کود یکسان نیست. صیاد فرهادی می‌افزاید: پس از تغییر شیوه پرداخت یارانه و حذف حمایت در ابتدای زنجیره تولید، قیمت برخی کود‌ها بین ۸ تا ۱۰ برابر افزایش یافته است. در این سازوکار، کشاورز ابتدا کود مورد نیاز را با قیمت تعیین‌شده خریداری می‌کند و سپس یارانه به حساب او واریز می‌شود.
وی تأکید می‌کند: البته اطلاعات منتشر شده از شرکت خدمات حمایتی کشاورزی نشان می‌دهد مبلغ حمایت براساس نوع کود متفاوت است. برای نمونه، در اطلاعیه مرداد ۱۴۰۵، یارانه هر کیسه ۵۰کیلویی سولفات پتاسیم گرانوله ۱.۱ میلیون تومان اعلام شده بود. بنابراین مبلغ دقیق یارانه باید با توجه به نوع کود و آخرین دستورالعمل اجرایی بررسی شود. فرهادی معتقد است کاهش قدرت خرید باعث شده برخی کشاورزان خرید کود را به تعویق بیندازند یا میزان مصرف آن را کاهش دهند.
یارانه کود چگونه به حساب کشاورزان واریز می‌شود؟
براساس سازوکار اعلام شده از سوی شرکت خدمات حمایتی کشاورزی، پرداخت یارانه کود‌های فسفاته و پتاسه از طریق ثبت خرید در سامانه کنترل و پایش مواد کودی انجام می‌شود. کشاورزان مشمول باید اطلاعات بانکی خود، از جمله شماره شبای بانک کشاورزی را در سامانه مربوط ثبت کنند. این بروکراسی‌ها در حالی است که همه کشاورزان به اینترنت و این اطلاعات دسترسی ندارند. صرف اینکه وزارت جهاد تصور می‌کند در روستا‌ها افراد تحصیلکرده حضور دارند و می‌توانند این اطلاعات را ثبت کنند، منطقی نیست و باید در این تصمیمات تجدیدنظر شود. مهم‌ترین تغییر این است که میزان یارانه به الگوی کشت و مشخصات فعالیت کشاورزی مرتبط می‌شود. در سازوکار جدید؛ نوع محصول، مساحت زمین زیر کشت و نوع کشت در تعیین حمایت مورد توجه قرار می‌گیرند. اگر اطلاعات سطح زیر کشت یک بهره‌بردار ناقص باشد، احتمال ایجاد مغایرت در سهمیه او وجود دارد. به همین دلیل، نحوه ثبت اطلاعات زمین‌ها، تعیین سهمیه و امکان اصلاح مغایرت‌ها از مهم‌ترین موضوعاتی است که کشاورزان باید در اجرای مصوبه پیگیری کنند. در مصوبه جدید، تأمین سالانه ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تن کود اوره پیش‌بینی شده است. شرکت ملی صنایع پتروشیمی موظف شده با همکاری تولیدکنندگان، این میزان کود را در بسته‌بندی‌های ۵۰ کیلوگرمی تأمین کند. تأمین و عرضه این نهاده باید براساس برنامه زمان‌بندی وزارت جهاد کشاورزی انجام شود تا کود مورد نیاز در زمان مناسب به مناطق کشاورزی برسد.
