جوان آنلاین: ثبت تصاویر تازه از یوزپلنگ ماده «تلخاب» معروف به «خورشید» به همراه توله‌هایش در پارک ملی توران، چهارمین زادآوری ثبت‌شده این ماده‌یوز در زیستگاه طبیعی را نشان می‌دهد؛ رویدادی امیدبخش برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی که در کنار نشانه‌های مثبت تولیدمثل، بار دیگر ضرورت حفاظت از زیستگاه و کاهش تهدید‌های پیش روی این گونه را برجسته می‌کند.
این تصاویر با استفاده از دوربین‌های تله‌ای و با همکاری مؤسسه میراث سبز پایدار و محیط‌بانان منطقه ثبت شده است. سعید یوسف‌پور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان، وضعیت سلامت توله‌ها را بر اساس تصاویر موجود مطلوب ارزیابی کرده است.
سابقه زادآوری تلخاب، اهمیت ثبت تازه را بیشتر می‌کند. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این ماده‌یوز در سال ۱۳۹۸ سه توله، در سال ۱۴۰۰ دو توله و در سال ۱۴۰۲ چهار توله به دنیا آورده بود. ثبت چهارمین زادآوری، اهمیت پایش مستمر این یوز و بررسی وضعیت توله‌های تازه را نشان می‌دهد.
یوسف‌پور با اشاره به اهمیت این رویداد اظهار کرد: ثبت زادآوری در طبیعت، یکی از نشانه‌های مهم در بررسی وضعیت تولیدمثل و تداوم حضور یوزپلنگ آسیایی در زیستگاه‌های طبیعی است و می‌تواند اطلاعات ارزشمندی برای برنامه‌های حفاظتی فراهم کند.
با این حال، ثبت زادآوری به‌تنهایی به معنای بقای همه توله‌ها تا سن بلوغ نیست. سرنوشت توله‌ها در ماه‌های آینده و امکان رسیدن آنها به سن تولیدمثل، از شاخص‌های مهم در ارزیابی اثر این زادآوری بر آینده جمعیت یوزپلنگ آسیایی خواهد بود.
مجموعه حفاظتی توران در استان سمنان با وسعتی بیش از یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار، یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات‌وحش ایران و کانون‌های اصلی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی به شمار می‌رود.
در پایش‌های انجام‌شده طی یک سال گذشته، ۲۷ یوزپلنگ در مجموعه حفاظتی توران و زیستگاه‌های پیرامونی آن شناسایی شده‌اند؛ در حالی که شمار یوز‌های شناسایی‌شده در زمستان ۱۴۰۳ حدود ۱۷ فرد اعلام شده بود. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز در خرداد ۱۴۰۵ از افزایش شمار یوز‌های شناسنامه‌دار کشور از ۱۷ به ۲۷ فرد خبر داده بود.
این ارقام، با توجه به محدوده جغرافیایی و دوره پایش، باید با دقت تفسیر شوند؛ زیرا افزایش شمار افراد شناسایی‌شده لزوماً به معنای افزایش قطعی جمعیت واقعی نیست و می‌تواند از بهبود روش‌های پایش و شناسایی نیز تأثیر بگیرد.
زادآوری در طبیعت، گام مهمی در حفاظت از یک گونه در معرض خطر است، اما موفقیت بلندمدت زمانی معنا پیدا می‌کند که توله‌ها از مراحل پرخطر زندگی عبور کنند و به سن بلوغ برسند.
در یک مطالعه پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۲۵ که داده‌های پایش سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ را بررسی کرده، بقای توله‌های پایش‌شده پس از یک‌سالگی حدود ۴۷.۳ درصد گزارش شده است. این یافته بر اهمیت پیگیری سرنوشت توله‌ها تأکید دارد، هرچند نتایج مربوط به نمونه‌ها و دوره بررسی‌شده را نمی‌توان بدون توجه به روش تحقیق به کل جمعیت فعلی تعمیم داد.
از این منظر، تصاویر تازه تلخاب تنها ثبت یک زادآوری دیگر نیست؛ فرصتی برای ادامه پایش و ارزیابی وضعیت توله‌ها در زیستگاه طبیعی است.
در کنار خبر امیدوارکننده زادآوری تلخاب، خطر‌های پیش روی یوزپلنگ آسیایی همچنان پابرجاست. محور عباس‌آباد ـ میامی در شرق استان سمنان، به دلیل مجاورت با زیستگاه‌های مهم این گونه، از مسیر‌های حساس برای حفاظت از یوز به شمار می‌رود. گزارش‌های منتشرشده از تلفات یوز‌ها بر اثر برخورد با خودرو‌ها در این محدوده و مناطق پیرامونی حکایت دارد.
در گزارش‌های پیشین، دست‌کم ۱۳ مورد مرگ یوز بر اثر تصادف در این محدوده و مناطق پیرامونی طی حدود یک دهه مطرح شده است. ایمن‌سازی مسیر، کنترل سرعت، نصب علائم هشدار و پایش مستمر نقاط پرخطر از جمله اقداماتی است که اثربخشی آنها باید با داده‌های رسمی و مستمر ارزیابی شود.
خشکسالی، کاهش منابع آب و فشار فعالیت‌های انسانی نیز از دیگر نگرانی‌های مرتبط با زیستگاه توران است. مجموعه این تهدید‌ها نشان می‌دهد که حفاظت از یوزپلنگ آسیایی به ثبت تصاویر و شناسایی افراد محدود نمی‌شود و به مدیریت هم‌زمان خطر‌های جاده‌ای و زیستگاهی نیاز دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با تأکید بر ضرورت استمرار اقدامات حفاظتی خاطرنشان کرد: پایش زیستگاه، تلاش محیط‌بانان و همراهی جوامع محلی از عوامل مهم حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و فراهم‌کردن زمینه تداوم زادآوری این گونه در طبیعت است.
دوربین‌های تله‌ای با ثبت حضور و رفتار حیات‌وحش، امکان شناسایی افراد و بررسی وضعیت آنها را بدون نیاز به حضور مستمر انسان در زیستگاه فراهم می‌کنند. تداوم این پایش‌ها در کنار تأمین امکانات میدانی و کاهش تهدید‌های انسانی می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر وضعیت یوز‌ها کمک کند.
چهارمین زادآوری تلخاب، نشانه‌ای امیدوارکننده برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در توران است؛ اما معیار نهایی موفقیت، تنها تولد توله‌ها نیست. بقای آنها، امنیت زیستگاه و کاهش تلفات، عواملی تعیین‌کننده در آینده این گونه ارزشمند خواهند بود.
