جوان آنلاین: یکی از برنامه‌های حمایتی برای کاهش فشار هزینه‌های معیشتی، طرح «تورم صفر» شهرداری تهران است که با هدف تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی برای مدت شش ماه آغاز شده است. در مرحله نخست، کالا‌هایی از جمله برنج، گوشت، ماکارونی، روغن، شکر، خرما، سویا و انواع حبوبات در این طرح قرار گرفته‌اند و مقرر شده مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر نیز به سبد آن اضافه شوند. در این طرح، کالا‌ها از طریق میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و بستر‌های عرضه غیرحضوری در اختیار خانوار‌های تهرانی قرار می‌گیرند. صاحب‌نظران، طرح «تورم صفر» را گامی در راستای مدیریت بازار کالا‌های اساسی می‌دانند و معتقدند موفقیت این طرح، منوط به مقدار کافی، کیفیت مناسب و ساختار بهینه تأمین مالی است.
مزیت مهم این طرح که منجر به ثبات قیمت‌ها در مدت شش ماه می‌شود حذف واسطه‌هاست و اگر تأمین منابع مالی این طرح بتواند از طریق روش‌های غیرتورمی باشد، می‌توان آن را الگویی برای ثبات بازار کالا‌های اساسی بهره‌برداری کرد، به‌ویژه آنکه این طرح می‌تواند کمک به تولیدکنندگان و تضمین و تأمین سرمایه در گردش آنها نیز باشد.
دو مسئله مهم در طرح «تورم صفر»، به روش‌های تأمین مالی آن و مسائل فنی مرتبط با توزیع کالا‌ها بازمی‌گردد. در واقع اگر ساختار مالی این طرح از منابع فعلی شهرداری تهران یا از منابع بانکی که منجر به افزایش پایه پولی نشود تأمین شود، روشی غیرتورمی است و باعث می‌شود که پول حاصل از فروش کالا دوباره به چرخه بازگردد. از سویی دیگر این روش از تأمین کالا باعث کمک به تولیدکننده و تأمین مالی زنجیره تولید می‌شود.
اگر تولیدکننده بداند یک مشتری بزرگ برای چند ماه آینده مقدار مشخصی از محصول او را خریداری خواهد کرد، بخشی از ریسک فروش کاهش پیدا می‌کند. دریافت پیش‌پرداخت یا قرارداد مطمئن می‌تواند سرمایه در گردش را بهبود دهد و برنامه‌ریزی تولید را آسان‌تر کند. در چنین حالتی اعتبار صرفاً به خرید کالای موجود محدود نمی‌شود، می‌تواند به تأمین مالی زنجیره تولید نیز کمک کند.
شرط مهم تأمین مالی پایدار و غیرتورمی
شهردار تهران اعلام کرده تأمین مالی «تورم صفر» از ظرفیت مدیریت شهری و همکاری شبکه بانکی انجام می‌شود و بانک شهر و بانک ملت در این زمینه مشارکت دارند. با توجه به این گزاره، اگر شهرداری منابع موجود خود را صرف خرید ۱۲ قلم کالای اساسی جابه‌جا کرده باشد، می‌توان گفت دارایی شهرداری تغییر شکل داده و بخشی از موجودی نقدی به موجودی کالا تبدیل شده است.
در این روش بحث خلق پول اساساً شکل دیگری پیدا می‌کند. اگر بانک تجاری تسهیلات تازه‌ای به شهرداری پرداخت کرده باشد، موضوع خلق اعتبار وارد ماجرا می‌شود و اگر بانک تأمین‌کننده نیز برای پوشش این اعتبار به اضافه‌برداشت یا منابع بانک مرکزی متوسل شود، بحث اثر بر پایه پولی مطرح خواهد شد.
بر این اساس کارشناسان تأکید دارند که ساختار صحیح مالی این طرح یکی از الزامات مهم موفقیت آن است. طی سال‌های گذشته برخی از منابع تأمین مالی دولت از روش‌های تورم‌زا بوده که در نهایت منجر به چاپ پول و تورم شده است. بنابراین این مسئله مهم است که ساختار مالی یک طرح پایدار و از روش‌های صحیح باشد.
از تثبیت قیمت تا ضرورت ارزیابی عملکرد
الزام دوم موفقیت «تورم صفر» به کیفیت کالا‌ها و نحوه توزیع بازمی‌گردد. کارشناسان تأکید دارند، تثبیت قیمت روی کاغذ زمانی به حمایت مؤثر از مصرف‌کننده تبدیل می‌شود که کالا با مقدار کافی، کیفیت مناسب و بدون ایجاد صف یا محدودیت غیرمتعارف در دسترس باشد. از این رو، ارزیابی طرح «تورم صفر» نباید فقط به تعداد کالا‌های مشمول یا مدت تثبیت قیمت محدود بماند؛ میزان پوشش خانوارها، استمرار موجودی، فاصله قیمت عرضه با بازار، سهولت خرید و پایداری منابع مالی نیز باید مورد سنجش قرار گیرد.
در همین ارتباط، آلبرت بغزیان، کارشناس اقتصادی با بیان اینکه عرضه کالا‌های اساسی با قیمت ثابت در نوع خود اقدامی مثبت برای حمایت از مصرف‌کنندگان است، تأکید کرد: موفقیت این طرح به نحوه اجرای آن، تأمین منابع مالی و سازوکار اجرای طرح، بستگی دارد، چراکه اگر تأمین مالی این برنامه به افزایش تورم در بخش‌های دیگر اقتصاد منجر شود، بخشی از منفعتی که خانوارها از خرید ارزان‌تر کالا‌ها به دست می‌آورند، در هزینه‌های دیگر زندگی از بین خواهد رفت.
او افزود: اگر شهرداری تهران ظرفیت خرید مستقیم از تولیدکنندگان و عرضه کالا با هزینه کمتر را دارد، باید مشخص شود این ظرفیت چگونه و با چه میزان صرفه‌جویی به کار گرفته می‌شود. بنابراین موضوع اصلی چگونگی اجرای این سیاست و میزان اثرگذاری واقعی آن بر هزینه‌های خانوار است. به گفته بغزیان، طرح تورم صفر زمانی می‌تواند به حمایت مؤثر از مصرف‌کنندگان منجر شود که علاوه بر تثبیت قیمت چند قلم کالا، منابع مالی پایدار و سازوکار شفافی برای تأمین، توزیع و نظارت بر محصولات داشته باشد.
آزمون ثبات بازار کالا‌های اساسی
اجرای طرح‌های تثبیت قیمت در کنار ذخیره‌سازی کالا‌های اساسی و همچنین تعیین اقلام مشمول برخورد با احتکار از مؤلفه‌های مهم تأمین امنیت غذایی کشور در نیمه دوم سال است. گزارش‌ها نشان می‌دهد حدود ۵/۳ میلیون تن کالای اساسی در بنادر کشور موجود بوده و تأمین کالا از مسیر‌های دریایی، ریلی و زمینی ادامه دارد. در کنار برنامه تأمین ذخایر، وزارت صنعت، معدن و تجارت فهرست ۵۵ قلم کالای مشمول رسیدگی به تخلف احتکار را اعلام کرده است؛ اقدامی که با هدف تداوم عرضه کالا‌های ضروری و پیشگیری از کمبود‌های احتمالی ناشی از عرضه نشدن کالا‌ها انجام شده است.
این فهرست طیف گسترده‌ای از کالا‌ها را دربر می‌گیرد، از جمله گندم، آرد، روغن، گوشت قرمز و مرغ، تخم‌مرغ، برنج، حبوبات، لبنیات، ماکارونی، رب گوجه‌فرنگی و نهاده‌های دامی. دارو و مواد اولیه آن، شیرخشک، لاستیک، قطعات خودرو، تلفن همراه، لوازم خانگی، شوینده‌ها و برخی محصولات صنعتی و پتروشیمی نیز در این فهرست قرار دارند.
در مجموع، اعلام ذخایر راهبردی شش ماهه، تعیین اقلام مشمول برخورد با احتکار و اجرای طرح‌های تثبیت قیمت، سه محور مهم در مدیریت بازار کالا‌های اساسی هستند، اما نتیجه نهایی این اقدامات با میزان موفقیت آنها در حفظ جریان عرضه، جلوگیری از تخلف و کاهش فشار هزینه‌ها بر مصرف‌کنندگان مشخص خواهد شد.
