مهندس مصطفی متدین، مدیر عامل شرکت مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی در یادداشتی نوشت:
صنایع پتروشیمی در بسیاری از کشورها به عنوان یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد صنعتی شناخته میشوند. در ایران نیز با توجه به منابع قابل توجه نفت و گاز، این صنعت ظرفیت آن را دارد که نه تنها به افزایش صادرات و درآمدهای ارزی کمک کند، بلکه به بستری برای شکلگیری فرصتهای متنوع اقتصادی در بخشهای مختلف تبدیل شود. با این حال، تحقق چنین ظرفیتی بیش از هر چیز به نحوه «مدیریت توسعه» این صنعت وابسته است؛ مدیریتی که اگر با نگاه نوآورانه و مبتنی بر اقتصاد خلاق همراه شود، میتواند زنجیرهای از فرصتهای جدید اقتصادی را در کشور شکل دهد.
اقتصاد خلاق مفهومی است که بر استفاده از دانش، نوآوری، طراحی، فناوری و ایدههای نو برای خلق ارزش اقتصادی تأکید دارد. در نگاه سنتی، صنایع پتروشیمی بیشتر به عنوان صنعتی سنگین و مبتنی بر مواد خام شناخته میشود که محصول آن عمدتاً در قالب مواد پایه شیمیایی عرضه میشود. اما در چارچوب اقتصاد خلاق، پتروشیمی تنها نقطه آغاز یک زنجیره ارزش گسترده است که میتواند به تولید محصولات متنوع صنعتی، فناورانه و حتی مصرفی منجر شود.
مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی اگر بر تکمیل زنجیره ارزش تمرکز کند، میتواند زمینه شکلگیری صنایع پاییندستی متعددی را فراهم آورد. بسیاری از محصولات مورد استفاده در صنایع مختلف، از پلاستیکهای مهندسی و الیاف صنعتی گرفته تا مواد مورد استفاده در صنایع خودروسازی، لوازم خانگی، بستهبندی، تجهیزات پزشکی و حتی صنایع دانشبنیان، ریشه در محصولات پتروشیمی دارند. توسعه هدفمند این زنجیرهها میتواند به شکلگیری هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم در بخشهای صنعتی و خدماتی منجر شود.
از سوی دیگر، پیوند میان صنعت پتروشیمی و شرکتهای دانشبنیان یکی از مهمترین عرصههای تحقق اقتصاد خلاق است. بسیاری از نوآوریهای مربوط به بهبود فرآیندهای تولید، تولید مواد پیشرفته، بازیافت مواد شیمیایی، طراحی محصولات جدید و افزایش بهرهوری انرژی از دل همکاری میان صنعت و اکوسیستم نوآوری شکل میگیرد. مدیریت توسعه در این حوزه میتواند با ایجاد بسترهای همکاری میان مجتمعهای پتروشیمی، دانشگاهها و شرکتهای فناور، زمینه تولید دانش فنی و محصولات جدید را فراهم کند.
بعد دیگر اقتصاد خلاق در حوزه پتروشیمی به توسعه کسبوکارهای کوچک و متوسط در صنایع پاییندستی مربوط میشود. مواد اولیه تولیدشده در مجتمعهای پتروشیمی میتواند خوراک طیف گستردهای از واحدهای تولیدی کوچک باشد. اگر سیاستگذاری صنعتی به گونهای طراحی شود که دسترسی این واحدها به مواد اولیه، فناوری و بازار تسهیل شود، شبکهای از کسبوکارهای خلاق در اطراف صنعت پتروشیمی شکل خواهد گرفت. چنین شبکهای میتواند به افزایش تنوع تولید، رشد صادرات غیرنفتی و تقویت کارآفرینی صنعتی در کشور کمک کند.
همچنین مدیریت توسعه پتروشیمی میتواند از طریق ایجاد خوشههای صنعتی و پارکهای تخصصی شیمیایی، بستر مناسبی برای همافزایی میان تولیدکنندگان، طراحان، فناوران و کارآفرینان فراهم کند. در چنین فضاهایی، ایدهها سریعتر به محصول تبدیل میشوند و تعامل میان بخشهای مختلف زنجیره ارزش افزایش مییابد. این امر یکی از ویژگیهای اصلی اقتصاد خلاق است؛ اقتصادی که در آن نوآوری و تعامل میان بازیگران مختلف به موتور خلق ارزش تبدیل میشود.
در نهایت باید توجه داشت که ارزش واقعی صنعت پتروشیمی تنها در تولید مواد پایه خلاصه نمیشود. آنچه میتواند این صنعت را به یک موتور پایدار برای رشد اقتصادی تبدیل کند، نحوه مدیریت توسعه آن و میزان توجه به زنجیرههای ارزش، نوآوری و اقتصاد خلاق است. اگر توسعه پتروشیمی با چنین رویکردی دنبال شود، این صنعت میتواند از یک بخش صرفاً تولیدی فراتر رفته و به یکی از محورهای اصلی خلق فرصتهای اقتصادی، کارآفرینی صنعتی و تنوعبخشی به اقتصاد کشور تبدیل شود.
