جوان آنلاین: کریدور شمال- جنوب یکی از مهمترین مسیرهای ترانزیتی جهان است که با هدف ایجاد جایگزینی سریع، ایمن و کمهزینه برای مسیر کانال سوئز، اتصال جنوب آسیا و خلیجفارس به اروپا و دریای سیاه را فراهم میکند. در این راستا ایران و ارمنستان به دنبال تکمیل این مسیر ترانزیتی بودهاند تا از طریق آن علاوه بر گسترش روابط دوجانبه، جایگاه خود را به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای تجارت جهان و لجستیک اوراسیا تقویت کنند. بر این اساس طی چند روز اخیر نشستهای تخصصی میان مقامات ایران و ارمنستان برگزار شده و روز شنبه نیز در مراسمی ویژه با حضور رئیس سازمان برنامه و بودجه، استاندار آذربایجانشرقی و جمعی از مقامات ارمنستانی، کلنگ عملیات اجرایی تونل گاجاران ارمنستان به زمین خورد که نقطه عطفی در بازطراحی مسیرهای تجاری قفقاز است.
در جهان بههمپیوسته امروز، زیرساختهای حملونقل فراتر از جادهها و پایانهها هستند؛ آنها مسیرهای حیاتی قدرت ملی و نفوذ ژئوپلیتیک محسوب میشوند. جلسات اخیر مقامات ایرانی و ارمنستانی برای گشایش مسیرهای جدید ترانزیتی و تجاری در شرایطی که قدرتهای رقیب، نگران تقویت پیوندهای ترانزیتی دو کشور هستند، نه فقط یک رویداد دیپلماتیک معمول، بلکه نقطه عطفی در احیای شریانهای طلایی در مسیر تجارت هستند.
تونل استراتژیک گاجاران کلید خورد
با توجه به اینکه ارمنستان، به عنوان دروازه ورود ایران به اتحادیه اقتصادی اوراسیا، نقشی بیبدیل ایفا میکند، بنابراین مسیرهای جدید ترانزیتی و تجاری و تسهیل روابط تجاری دو کشور از منظر اقتصادی و همچنین امنیت پایدار منطقه از اهمیت زیادی برخوردار است.
در این راستا عملیات اجرایی احداث تونل گاجاران در ارمنستان با حضور مقامات عالیرتبه دو کشور آغاز شد و به این ترتیب اتصال خلیجفارس به دریای سیاه یک قدم دیگر به واقعیت نزدیک شد. این پروژه عظیم با هدف تکمیل شاهراه ارتباطی خلیجفارس، شمال ایران، مرز نوردوز، ارمنستان و در نهایت دریای سیاه در دستور کار دو کشور قرار گرفته است. آنچه این رویداد را بیش از پیش برجسته میکند، واگذاری اجرای بخش عمده این مسیر حیاتی به متخصصان و پیمانکاران ایرانی است. منطقه گاجاران که به عنوان یکی از سختترین و کوهستانیترین جادههای منطقه شناخته میشود، نیازمند احداث تونلهای بزرگ و پلهای متعدد است؛ چالشی مهندسی که در این پروژه به دست متخصصان ایرانی سپرده شده است.
سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشورمان در مراسم کلنگزنی این پروژه با تأکید بر نقش مهندسی ایران در این طرح عمرانی بزرگ منطقهای تصریح کرد: با توجه به دشواریهای توپوگرافی و صعبالعبور بودن این مسیر که نیازمند ساخت تونلهای عظیم و پلهای متعدد است، بخش عمدهای از عملیات اجرایی این پروژه از سوی مهندسان و پیمانکاران متخصص ایرانی انجام میشود.
او همچنین با تأکید بر اهمیت راهبردی پروژه کریدور شمال- جنوب اظهار داشت: تکمیل این مسیر که از خلیجفارس آغاز شده و از شمال ایران و مرز نوردوز عبور میکند، اتصال مستقیم ایران و ارمنستان به دریای سیاه را میسر ساخته و از نظر اقتصادی و سیاسی برای هر دو کشور اهمیت بسیار بالایی دارد.
رئیس سازمان برنامه و بودجه با اشاره به پیشرفت پروژههای متناظر در خاک ایران افزود: در حال حاضر، پروژههای توسعه مسیر جلفا- نوردوز و احداث پل نوردوز با سرعت بالا در حال اجرا هستند. همزمان در ارمنستان نیز مسیر نوردوز به مغری، باگاران و ایروان در دست احداث است.
معماری نوین ترانزیتی میان ایران و ارمنستان
پیش از این در ۴تیر ماه نیز نشست تخصصی رئیس سازمان راهداری و حملونقل جادهای با معاون وزیر اقتصاد جمهوری ارمنستان با محوریت تسهیل تجارت و ترانزیت و کاهش موانع حملونقل بینالمللی بین دو کشور در محل وزارت اقتصاد ارمنستان در ایروان برگزار شد.
در این نشست، پنج محور اصلی با رویکردی عملیاتی و با مشارکت فعال اعضای هیئتهای ایرانی و ارمنی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. طرفین در خصوص کاهش عوارض مرزی توافق کردند که با تشکیل کارگروه مشترک و با نظارت مستقیم مدیران گمرک، ساختار هزینههای عبور از مرزهای مشترک را بررسی و برای کاهش تدریجی آن برنامهریزی کنند. توسعه تردد کامیونها و ناوگان باری نیز در دستور کار قرار گرفت و مقرر شد، علاوه بر افزایش سهمیه تردد، سامانههای هوشمند برای رزرو زمان عبور و کنترل تردد در مرزها راهاندازی و از تشکیل صفهای طولانی جلوگیری شود. فعالسازی ظرفیتهای ترانزیتی و لجستیکی از دیگر محورهای مهم این دیدار بود که بر اساس آن، طرفین بر بهرهبرداری کامل از پایانههای لجستیک در دو سوی مرز و ایجاد مراکز مشترک با همکاری بخش خصوصی تأکید کردند.
همچنین توسعه زیرساختهای گذر مرزی و مسیرهای دسترسی، از جمله بهبود راههای منتهی به گذرگاههای مرزی مشترک و بررسی احداث یک پل جدید در نقطه صفر مرزی، در اولویت کمیسیون مشترک قرار گرفت. کاهش موانع حملونقل بینالمللی نیز به عنوان یکی دیگر از محورها مطرح شد و در این زمینه، حذف تشریفات زائد اداری، یکسانسازی مدارک مجوز عبور و هماهنگی در اجرای کنوانسیونهای بینالمللی حملونقل با استقبال دو طرف همراه بود.
رضا اکبری، رئیس سازمان راهداری و حملونقل جادهای در این نشست با اشاره به جایگاه راهبردی ایران در کریدورهای بینالمللی شمال- جنوب و شرق- غرب، بر لزوم فعالسازی کامل ظرفیتهای ترانزیتی و لجستیکی دو طرف تأکید کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت منطقه، همواره از توسعه همکاریهای حملونقلی با همسایگان استقبال کرده و ارمنستان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و پیوندهای فرهنگی و تاریخی، شریکی کلیدی در این مسیرها محسوب میشود.
معاون وزیر اقتصاد ارمنستان نیز حضور مدیران ارشد گمرکی و ترانزیتی دو طرف در نشست را نشاندهنده عزم جدی برای اجراییسازی توافقات عنوان و اعلام کرد که کشورش برای رفع موانع حملونقل جادهای و کاهش هزینههای ترانزیتی مصمم است. او با تأکید بر اینکه ارمنستان به دنبال سازوکارهایی برای روانتر و مقرونبهصرفهتر کردن تردد ناوگان حملونقل میان دو کشور است، ادامه داد: تعدیل عوارض مرزی و هماهنگی در رویههای گمرکی از اولویتهای اصلی ماست.
در مجموع با توجه به دیپلماسی ترانزیتی در قفقاز جنوبی و فصل نوین همکاریهای تهران- ایروان، به نظر میرسد در تعاملات اخیر، رویکرد طرفین از مذاکره برای رفع مشکل به سمت تسهیل شرایط تغییر یافته است. اگر اراده سیاسی در نشست ایروان به پروتکلهای اجرایی تبدیل شود، میتوان شاهد کاهش حداقل ۲۰درصدی زمان ترانزیت کالا بین دو کشور بود. این کاهش زمان، به معنای افزایش جذابیت مسیر برای تجار کشورهای ثالث نیز که به دنبال امنترین و اقتصادیترین مسیر برای دسترسی به بازارهای مدیترانه و اروپا هستند، میتواند باشد.
