جوان آنلاین: تحولات اخیر منطقه و تغییر ماهیت تهدیدها از عرصه نظامی به حوزههای اقتصادی و تجاری، درس مهمی برای سیاستگذاران در حوزه تجارت خارجی داشت و آن اینکه نباید همه بخش تجارت چه در حوزه لجستیک و چه در حوزههای تراستی و تراکنشهای مالی در یک سبد متمرکز شود. از این رو، توسعه و بازطراحی کریدورهای زمینی و متنوعسازی مبادی ورودی و خروجی کالا به یکی از اولویتهای دولت تبدیل شده است. یکی از پروژههای مهم دراین زمینه که در چند مدت اخیر پیشرفت قابل ملاحظهای داشته ریلگذاری راهآهن چابهار-زاهدان است که بر اساس آخرین خبرها تا پایان تیر به پایان میرسد.
یکی از طرحهای راهبردی کشور و حلقهای مهم در مسیر ریلی شمال- جنوب راهآهن چابهار- زاهدان است که نقش مؤثری در اتصال بندر اقیانوسی چابهار به شبکه ریلی سراسری ایفا میکند. بهرهبرداری از این مسیر علاوه بر تسهیل جابهجایی بار و مسافر، ظرفیت ترانزیتی کشور را افزایش داده و زمینه توسعه مبادلات تجاری و دسترسی کشورهای منطقه به آبهای آزاد را فراهم خواهد کرد. تکمیل این طرح از اولویتهای مهم وزارت راه و شهرسازی است. طبق تازهترین اظهارات هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور عملیات ریلگذاری طرح چابهار- زاهدان تا پایان تیر به اتمام میرسد. با تکمیل ریل گذاری پیشرفت فیزیکی این طرح به ۹۷درصد میرسد.
تنوع بخشی به مسیرهای تجارت ایران
کارشناسان حوزه حملونقل و تجارت معتقدند بهره گیری از ظرفیتهای ریلی میتواند علاوه بر افزایش سرعت جابهجایی کالا از فشار بر شبکه حمل ونقل جادهای نیز بکاهد. به گفته آنها، فعال سازی بیشتر مسیرهای شرقی کشور میتواند نقش مهمی در تنوع بخشی به کریدورهای تجاری ایران ایفا کند.
در همین زمینه، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور هشتم خرداد در نشست هماهنگی تسریع در تأمین کالاهای اساسی و دارو بر توسعه کریدورهای جایگزین تجاری و بهرهگیری از ظرفیت کشورهای همسایه از جمله پاکستان، روسیه و جمهوری آذربایجان تأکید کرد. او همچنین خواستار تسریع در اجرای توافقات مرتبط با فعالسازی مسیرهای جدید تأمین و حمل کالا شد.
سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز با اشاره به برنامههای دولت برای توسعه کریدورها و تسهیل تجارت گفت: بخشی از مقررات و موانع اداری که طی سالهای گذشته روند تجارت و تولید را با مشکل مواجه کرده بود، در حال اصلاح یا حذف است تا فرآیند ترخیص و جابهجایی کالا با سرعت بیشتری انجام شود.
در همین ارتباط حمیدرضا صالحی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران و دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی گفت: توسعه کریدورهای زمینی میتواند همزمان به افزایش تجارت خارجی و تقویت تابآوری اقتصادی کشور کمک کند.
به گفته او، وابستگی به یک یا چند مسیر محدود تجاری نه تنها هزینههای تجارت را افزایش میدهد، بلکه در شرایط بحران، اقتصاد کشور را در معرض آسیب قرار میدهد. در مقابل، استفاده از ظرفیت تمامی گمرکات، مناطق آزاد و گذرگاههای مرزی میتواند هزینههای فعالان اقتصادی را کاهش داده و زمینه رونق تجارت را فراهم سازد.
به گفته او، توسعه مبادی ورودی و خروجی کالا و تقویت زیرساختهای صادراتی میتواند به افزایش درآمدهای ارزی، کاهش هزینههای مبادلات و ارتقای جایگاه ایران در شبکه کریدورهای منطقهای منجر شود.
به باور صالحی، اجرای طرحهایی نظیر هوشمندسازی گمرکات و بازآفرینی مناطق آزاد، در کنار توسعه کریدورهای زمینی، میتواند زمینه ساز افزایش سهم ایران از تجارت منطقهای و بینالمللی باشد که این موضوع در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری برای تقویت اقتصاد ملی و افزایش تابآوری کشور اهمیت دارد.
شناسایی چند کریدور جدید زمینی
سید علی امامی، مسئول مسیرهای تجاری در سازمان توسعه تجارت ایران با بیان اینکه چند کریدور جدید زمینی را شناسایی کردیم، گفت: ایجاد مسیرهای کریدوری جدید شمال - جنوب و شرق و غرب، با جدیت دنبال میشود.
او با بیان اینکه جنگ تحمیلی علیه ایران بازتعریف مسیرهای جدید تجاری را به یک اصل تبدیل کرد، افزود: زمانی که امکان بهرهگیری از دریا در تجارت به حداقل میرسد کشوری با پهناوری ایران و با داشتن مرزهای زمینی وسیع با همسایگان میتواند آنها را جایگزین مسیر دریایی کند، از اینرو با همین هدف چند کریدور جدید زمینی را شناسایی کردیم.
امامی با بیان اینکه تلاش داریم مسیرهای جدید را اقتصادی و به تجار و بازرگانان معرفی کنیم، گفت: شش مسیر جایگزین تعریف شده و امیدواریم که تجارت را در این مسیرها به زودی آغاز کنیم.
افزایش بهره وری با توسعه کریدورهای تجاری
محمدرضا سبزعلیپور، رئیس مرکز تجارت جهانی ایران نیز درباره اهمیت توسعه کریدورهای تجاری و نقش آن در تقویت امنیت اقتصادی کشور گفت: توسعه کریدورها تنها برای شرایط خاص نیست. این مسیرها در همه زمانها میتوانند موجب کاهش هزینههای حمل و نقل، تسهیل تجارت، کوتاهتر شدن مسیرهای وارداتی و صادراتی و افزایش بهره وری اقتصادی شوند. همچنین امکان دسترسی به بازارهای جدید و کالاهای باکیفیتتر و ارزانتر را فراهم میکنند.
او افزود: علاوه بر این، توسعه زیرساختهای حمل و نقل و ترانزیت میتواند زمینه عبور کالاهای سایر کشورها از خاک ایران را نیز فراهم کند. به عنوان مثال، کشورهایی که مرز مشترک با یکدیگر ندارند میتوانند از ظرفیتهای ترانزیتی ایران برای انتقال کالا استفاده کنند و این موضوع برای کشور درآمدزایی به همراه خواهد داشت.
رئیس مرکز تجارت جهانی ایران مطرح کرد: در واقع توسعه کریدورها و مسیرهای تجاری میتواند در آینده به یکی از منابع درآمدی مهم ایران تبدیل شود. هم اکنون نیز برخی کشورهای منطقه از ظرفیتهای ترانزیتی ایران استفاده میکنند. برای نمونه، در حوزه انرژی، برخی کشورها از سازوکار سواپ برای انتقال نفت و گاز بهره میگیرند و ایران در ازای ارائه این خدمات درآمد کسب میکند.
او گفت: اگر زیرساختهای حمل و نقل کشور توسعه یابد، کشورهای مختلفی از جمله جمهوری آذربایجان، ترکمنستان، روسیه، ترکیه، عراق و افغانستان میتوانند از این ظرفیتها بهره برداری کنند.
کاهش ریسک اختلال در تأمین کالاهای اساسی با تعریف کریدورهای جدید
فعالان اقتصادی با تأکید بر اهمیت توسعه کریدورها بر تنوع بخشی به مرزهای تجاری کشور تأکید دارند. در واقع این اقدام راهبردی علاوه بر کاهش هزینههای حمل و نقل و تجارت، زمینه بهره برداری از ظرفیتهای مناطق مرزی مختلف را نیز فراهم میکند. توسعه کریدورهای جدید موجب میشود مزایای اقتصادی تجارت خارجی تنها به چند استان یا مرز خاص محدود نشود و مناطق بیشتری از فرصتهای تجاری بهرهمند شوند.
این موضوع در شرایط کنونی از منظر پدافند غیرعامل نیز اهمیت ویژهای یافته است. کارشناسان حوزه امنیت اقتصادی معتقدند استفاده از مسیرهای متنوع برای واردات و صادرات، تابآوری کشور را در برابر فشارهای خارجی افزایش و ریسک اختلال در تأمین کالاهای اساسی را کاهش میدهد.
