جوان آنلاین: روز اول محرم در تقویم رسمی کشور به عنوان روز بزرگداشت محتشم کاشانی و روز شعر و ادبیات آیینی نامگذاری شده است. شاعری که محرم را به فارسی سرود و نامش بیش از هر چیز با ترکیببند معروف «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» گره خورده است.
به گزارش مهر، شروع محرم در تقویم رسمی کشور به عنوان روز بزرگداشت محتشم کاشانی و روز شعر و ادبیات آیینی نامگذاری شده است، نامگذاری که نشاندهنده تأثیر عمیق این شاعر در شکلگیری سنت مرثیهسرایی و شعر آیینی در ادبیات فارسی است.
او در کنار اشتغال به حرفه بزازی و شعربافی، به تحصیل علوم دینی و ادبی رایج زمان خود پرداخت و بهتدریج در عرصه شعر به شهرت رسید. فنون شاعری را نزد صدقیاسترآبادی آموخت و بعدها خود شاگردانی پرورش داد که از میان آنان میتوان به تقیالدین محمد حسینی صاحب «خلاصهالشعار»، صرفی ساوجی، وحشتی جوشقانی و حسرتی کاشانی اشاره کرد.
محتشم را از پیروان مکتب وقوع دانستهاند، جریانی که در آن تجربههای عاطفی و بیانی سادهتر و واقعگرایانهتر در شعر نمود مییافت. با این حال، جایگاه اصلی او در تاریخ ادبیات فارسی، به سبب سرایش مراثی عاشورایی است. معروفترین اثر او، ترکیببند دوازدهبندی است که با مطلع «باز این چه شورش است...» آغاز میشود. این مرثیه طی قرنها در میان شیعیان جایگاهی ویژه یافته و الهامبخش بسیاری از شاعران و نوحهسرایان پس از او بوده است.
پس از مرگش، یکی از شاگردانش مجموعه آثارش را در هفت کتاب جمع کرد که مشتمل بر غزلیات، قصاید، قطعات، رباعیات، مثنویات و ترکیببندهای اوست و با عنوان «هفت دیوان محتشم» یاد شده که نشاندهنده گستردگی و تنوع طبع شعری اوست.
هرچند محتشم به عنوان شاخصترین شاعر مرثیهسرای شیعه شناخته میشود، اما آثار او همواره بینقد نمانده است. از جمله شهید مرتضی مطهری در جلد نخست کتاب «حماسه حسینی»، دیدگاههایی انتقادی درباره برخی جنبههای مرثیهسرایی او مطرح کرده است. او از شاعرانی مانند محتشم انتقاد میکند که چرا شعرشان بیشتر بر شکوه از روزگار، سوز و گداز و گریه تکیه دارد و کمتر به بعد حماسی واقعه میپردازد. او تأکید میکرد که عاشورا فقط «مصیبت» نیست، بلکه حماسه، اعتراض، قهرمانی و آرمانخواهی هم هست. به بیان دیگر، نقد مطهری با خود محتشم نبود، بلکه با غلبه الگوی مرثیهپردازی اندوهمحور بود. با این همه، محتشم تنها شاعر مرثیهسرا نیست. دیوان او مجموعهای متنوع از قالبهای شعری را دربر میگیرد، از جمله غزلیات عاشقانه که بخشی از آنها با عنوان «جلالیه» شناخته میشود. افزون بر مرثیه عاشورا، او در سوگ برادر جوانش عبدالغنی و در سوگ شاه طهماسب صفوی نیز مرثیهای سوزناک سروده است.
کمالالدین علی محتشم کاشانی (۹۰۵ هـ. ق، نراق - ۹۹۶ هـ. ق، کاشان) از شاعران برجسته سده دهم هجری و همدوره با پادشاهی شاه طهماسب یکم صفوی بود. شاعری که نامش بیش از هر چیز با ترکیببند معروف «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» گره خورده است، اثری که از مشهورترین مراثی واقعه کربلا در زبان فارسی به شمار میآید.
