جوان آنلاین: رئیسجمهور امریکا عصر دیروز با انتشار یک توییت ناگهانی، از لغو محاصره دریایی خبر داد و گفت که برای تصمیمگیری نهایی درباره توافق با ایران به اتاق وضعیت رفته است؛ پیامی که دستکم تا لحظه تنظیم این گزارش، موضع رسمی ایران درباره آن اعلام نشده، ولی اولین نشانههای جدی از عقبنشینی امریکا از اهداف اولیه جنگ و پذیرش شروط ایران را دارد.
دونالد ترامپ عصر دیروز با انتشار یک توییت ناگهانی در تروثسوشال، از برداشته شدن محاصره دریایی در تنگه هرمز خبر داد: «کشتیهایی که به دلیل محاصره دریایی شگفتانگیز و بیسابقه ما - که اکنون برداشته میشود - در تنگه گیر افتادهاند، میتوانند روند «بازگشت به خانه» را آغاز کنند! از طرف من، رئیسجمهور محبوبتان، به همسران، شوهران، پدر و مادرها و خانوادههایتان سلام بگویید.» این توییت او باعث شده که قیمت نفت تا حدود ۹۰ دلار کاهش پیدا کند. ترامپ در توییت خود گفته که «ایران باید موافقت کند که هرگز سلاح هستهای یا بمب اتمی نخواهد داشت. تنگه هرمز باید فوراً باز شود، بدون عوارض، برای تردد آزاد کشتیها در هر دو جهت. تمام مینهای آبی (بمبها)، اگر وجود داشته باشند، منهدم خواهند شد» و تأکید کرده که «ما با مینروبهای فوقالعاده زیرآبی خود، تعداد زیادی از این مینها را با انفجار از بین بردهایم. ایران نیز هر مین باقیمانده - که تعدادشان زیاد نخواهد بود - را فوراً خارج یا منفجر خواهد کرد.» او همچنین مدعی شد که مواد غنیشده ایران «توسط ایالات متحده (که توافق شده است همراه با چین، تنها کشوری است که توانایی مکانیکی انجام این کار را دارد) و با هماهنگی و همکاری نزدیک با جمهوری اسلامی ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از زیر خاک بیرون آورده شده و نابود خواهد شد.» رئیسجمهور امریکا بلافاصله بعد از انتشار این توییت اعلام کرد که در اتاق وضعیت کاخ سفید نشستی برای «تصمیم نهایی» درباره توافق با ایران برگزار کرده است.
توییت ترامپ در شرایطی منتشر شد که منابع نزدیک به روند مذاکرات در تهران گفتند که متن توافق تحت فرمول «تعهد در برابر تعهد» هنوز در مراحل نهایی بررسی در تهران قرار دارد و تصمیم قطعی درباره آن اتخاذ نشده است. با این حال، متن و لحن توییت رئیسجمهور امریکا نشان داد که تا همین جای کار نیز واشینگتن عملاً بخش مهمی از آخرین چارچوب پیشنهادی ایران را پذیرفته است. مهمترین نشانه آن، عقبنشینی تلویحی از چیزی است که ترامپ از عبارت «تسخیر اورانیوم غنیشده ایران» برای آن استفاده میکرد، در حالی که در توییت عصر دیروز خود با عباراتی مبهم درباره «استخراج و نابودی» مواد مدفونشده سخن گفت.
در حالی که تا لحظه تنظیم این گزارش موضع رسمی ایران درباره ادعاهای مطرحشده در توییت ترامپ اعلام نشده، دستکم به نظر میرسد دو مطالبه اصلی ایران هنوز از سوی واشینگتن پذیرفته نشده است: نخست، استقرار رژیم امنیتی جدید ایران بر تنگه هرمز است که ترامپ در توییت خود گفته «تنگه هرمز باید فوراً باز شود، بدون عوارض، برای تردد آزاد کشتیها در هر دو جهت» و دوم، آزادسازی فوری ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران که ترامپ گفته «تا اطلاع ثانوی، هیچ پولی ردوبدل نخواهد شد.»
با این حال، نفس اعلام بازگشایی هرمز و عقبنشینی از برخی خطوط قرمز قبلی امریکا، از نگاه بسیاری از ناظران نشانهای از پذیرش بینتیجه بودن راهبرد جنگی واشینگتن در برابر ایران تلقی میشود؛ موضوعی که حتی بدون دستیابی به توافق نهایی نیز میتواند به عنوان یک شکست راهبردی برای دولت ترامپ تعبیر شود.
دیروز همچنین برخی گزارشهای رسانهای از شکلگیری بستههای اقتصادی گسترده در متن مذاکرات خبر دادند. نیویورکتایمز گزارش داده یکی از بندهای شگفتانگیز پیشنویس توافق، ایجاد صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰میلیارد دلاری برای ایران است؛ طرحی که ابتدا از سوی تهران به عنوان غرامت جنگ مطرح شد، اما طرف امریکایی آن را در قالب «صندوق سرمایهگذاری بینالمللی» بازتعریف کرده است. گفته میشود ایده اولیه این پروژه از سوی استیو ویتکاف و جرد کوشنر ارائه شده و شامل پروژههای اقتصادی و سرمایهگذاری در ایران است.
«اول اسرائیل» ترامپ مانع نهاییکردن توافق
با وجود ادعاهای مکرر ترامپ درباره نزدیک بودن توافق با ایران، او در مورد تصمیمگیری نهایی تعلل میکند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا روز پنجشنبه در پاسخ به سؤال خبرنگار فاکسنیوز که پرسید خط قرمز او چیست و چه عاملی باعث ازسرگیری حملات علیه ایران خواهد شد، گفت: «در نهایت، توافقی که برای ما خوب نباشد خط قرمز ما است. من در حال انجام این مذاکرات هستم و باید ببینیم چه خواهد شد.» ترامپ مدعی شد، اگرچه ایرانیها مذاکرهکنندگان «بسیار باهوشی» هستند، اما ارتش آنها نابود شده و این به امریکا اهرم فشار میدهد تا شرایط مورد نظر خود را تضمین کند که مهمترین آنها خلع سلاح هستهای ایران است.
نتانیاهو تصمیمگیرنده است، نه ترامپ
دادههای وبگاه «ردیاب هزینههای جنگ ایران» که هزینههای جنگ علیه ایران را ردیابی میکند، نشان میدهد که هزینههای ایالات متحده برای این جنگ، از زمان آغاز آن در ۲۸ فوریه، از ۹۵ میلیارد دلار فراتر رفته است. همزمان، وزیر خارجه و معاون نخستوزیر پاکستان، محمد اسحاقدار، امروز شنبه در سفری رسمی به واشینگتن با همتای امریکایی دیدار و درباره «موضوعات مورد علاقه دو طرف و ترویج صلح در منطقه» رایزنی میکند. با این همه، سیانان روز جمعه به نقل از مقامات امریکایی نوشت که ترامپ به مشاورانش گفته است که برای تصمیمگیری در مورد امضای توافق احتمالی با تهران به چند روز زمان نیاز دارد. ارزیابی رویترز این است که «دونالد ترامپ» در تلاش برای پایان دادن به جنگ با ایران، خود را در یک دوراهی میبیند. او تحت فشار است تا تنگه هرمز را بازگشایی کند و قیمت بنزین را در کشورش کاهش دهد، اما در عین حال، اگر امتیازی به تهران بدهد، ممکن است با واکنش شدید تندروهای ضدایرانی در حزب جمهوریخواه مواجه شود. فراتر از این، به نظر میرسد مسئله اسرائیل نیز یک عامل کلیدی است. نورالدین الدغر، خبرنگار الجزیره در تهران، میگوید: «به نظر میرسد که اسرائیل بخش بزرگی از موانع رسیدن به امضای توافق بین تهران و واشینگتن را تشکیل میدهد.» بر این اساس، اطلاعات حاکی از آن است که نقش اسرائیل در عدم امضای توافق پیچیده و چندوجهی است و فقط به بحث لبنان ختم نمیشود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، روز پنجشنبه با اشاره به تماس مستمر با ترامپ مدعی شد: «ما باید مأموریت در ایران را تکمیل کنیم و من تقریباً هر روز با ترامپ در این باره گفتوگو میکنم.» به گزارش الجزیره، نتانیاهو همچنین درباره لبنان ادعا کرد: «ما در حال انجام حملات واقعاً قوی در لبنان هستیم و در تلاشیم تا راهحلی برای تهدیدات حزبالله پیدا کنیم.»
نتانیاهو تلاش دارد با تشدید تنشها و ادامه جنگ در لبنان، روند گفتوگوهای منطقهای را با اخلال مواجه کند. به باور بسیاری از ناظران، تلآویو با حفظ فضای درگیری میکوشد فرصت شکلگیری هرگونه توافق یا کاهش تنش را از میان ببرد و همزمان مسیر اجرای سیاستهای تقابلی خود علیه ایران و محور مقاومت را ادامه دهد. تحلیلهای اخیر رسانههای بینالمللی و اذعان خود مقامات اسرائیلی نشان میدهد که تلآویو به شدت نگران توافقی است که هسته اصلی آن، برخلاف وعدههای اولیه جنگ، محدود به آتشبس موقت و بازگشایی تنگه هرمز شده و موضوعات هستهای ایران به مذاکرات بعدی موکول شده است.
ترامپ در دو بحران اخیر منطقهای نیز نشان داد که در پرونده ایران بیش از آنکه بر مبنای منافع ملی امریکا تصمیم بگیرد، تحت تأثیر مستقیم سیاستها و ملاحظات بنیامین نتانیاهو حرکت میکند. بسیاری از تحلیلگران و حتی مقامهای سابق امریکایی بارها تأکید کردهاند که رویکرد کاخ سفید در قبال تهران بیش از هر زمان دیگری با خواستههای تلآویو گره خورده است. اظهارات اخیر خود ترامپ نیز این ارزیابی را تقویت کرد؛ جایی که او صراحتاً گفت اولویت اصلیاش نه مسائل اقتصادی و معیشتی مردم امریکا، بلکه جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است؛ موضعی که کاملاً در امتداد خواستهای ادعایی اسرائیل تعریف میشود. همزمان، یکی از شروط اصلی تهران برای هر توافق نهایی، توقف جنگ و کاهش تنش در همه جبهههای منطقه است؛ شرطی که با راهبرد نتانیاهو، بهویژه درباره ادامه جنگ در لبنان تا تحقق اهداف اعلامی اسرائیل، در تضاد مستقیم قرار دارد و مسیر توافق را پیچیدهتر کرده است.
نتانیاهو هرگونه توافق میان ایران و امریکا را به زیان راهبردهای منطقهای تلآویو میداند، زیرا معتقد است چنین توافقی میتواند دامنه تحرک اسرائیل علیه ایران را محدود کند و دست این رژیم را در پیگیری سیاستهای تقابلی ببندد. از همین رو، او تلاش کرده از فضای سیاسی موجود در واشینگتن و نزدیکی خود با ترامپ برای اثرگذاری بر روند مذاکرات استفاده کند و با فشارهای مستمر، مانع نزدیک شدن تهران و واشینگتن به توافق شود.
همزمان، اختلافنظرها بر سر برخی موضوعات کلیدی از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و مسائل مرتبط با تنگه هرمز، به ابزاری برای سران تلآویو تبدیل شده تا روند مذاکرات را پیچیدهتر کنند. در همین چارچوب، برخی تحلیلگران بر این باورند که تعلل ترامپ در اعلام تصمیم نهایی درباره توافق، بیش از آنکه ناشی از روند فنی مذاکرات باشد، تلاشی برای دادن زمان بیشتر به اسرائیل است تا اهداف و برنامههای خود را در لبنان و دیگر جبهههای منطقه محقق کند.
