جوان آنلاین: رئیسجمهور امریکا پس از ۸۷ روز جنگ و آتشبس، در مسیر یک توافق ترک مخاصمه با ایران قرار گرفته؛ توافقی که محور اصلی آن، گشودن تنگه هرمز است؛ باریکهای که تا ۸۷ روز قبل اصلاً بسته نبود و حالا ایران میگوید که بر اساس توافق جدید، مدیریت عبور و مرور از آن را به عهده خواهد گرفت. دونالد ترامپ شنبه شب بعد از مشورت با هفت رهبر عربی و سپس تماس تلفنی با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، در یک توییت نسبتاً بلند نوشت که مذاکرات درباره توافقی که او آن را توافق «صلح» نامید، انجام شده و تنها «نهاییسازی» آن باقی مانده است. مختصات سندی که قرار است درباره آن توافق شود، یک تفاهم ترک مخاصمه برای پایان جنگ و گشوده شدن تنگه هرمز است، در حالی که تهران طی این ۱۳ هفته توانست مذاکره درباره چالش هستهای را که مهمترین ادعای ترامپ و نتانیاهو برای شروع جنگ بود، برای بعد نگه دارد؛ بماند که «تغییر رژیم» اساساً به دست فراموشی سپرده شده است. احتمالاً به دلیل همین بیرون ماندن پرونده هستهای از متن توافق است که بنیامین نتانیاهو، نگران از مفاد توافق، عصر دیروز با انتشار تصویری از ترامپ نوشت: «ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.»
به گزارش «جوان»، ترامپ شنبهشب، ساعاتی بعد از نشست فشرده در اتاق وضعیت کاخ سفید، در یک توییت نسبتاً طولانی در «تروثسوشال» نوشت که پس از گفتوگو با محمد بنسلمان ولیعهد عربستان، محمد بنزاید حاکم امارات، امیر قطر، فرمانده ارتش پاکستان، رجب طیب اردوغان، عبدالفتاح السیسی، پادشاه اردن و پادشاه بحرین، «توافق تا حد زیادی مذاکره شده و تنها جزئیات نهایی آن باقی مانده است.» او در همان پیام نوشت: «علاوه بر بسیاری دیگر از عناصر توافق، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد»؛ چیزی که نشان داد حتی برای او، در مرحله کنونی، گشودن تنگه هرمز در اولویت قرار دارد. مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا نیز روز یکشنبه در مصاحبهای گفته که «ما به پیشرفتهای بزرگی رسیدهایم و اگر همه چیز درست پیش برود، جهان با یک بحران انرژی بزرگ مواجه نخواهد شد.»
ترامپ عصر دیروز البته در یک پست، نشانههایی از تردید مجدد از خود بروز داد و هرچند نوشت که مذاکرات با ایران «منظم و سازنده» پیش میرود، ولی تأکید کرد که دنبال یک توافق بد مثل توافق باراک اوباما با ایران نیست: «محاصره تا زمانی که توافق حاصل، تصویب و امضا شود به طور کامل ادامه خواهد داشت. به نمایندگانم گفتهام عجلهای برای توافق نداشته باشند». او در عین حال بار دیگر تکرار کرد که ایران «نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند». ترامپ حتی در توییتی که به نظر میرسد هدف آن پیروزینمایی از توافق احتمالی بود، موضع رئیسجمهوری ایران را بازنشر کرد که گفته است «آمادهایم به جهان اطمینان دهیم که بهدنبال سلاح هستهای نیستیم و خواهان بیثباتی در منطقه نیز نیستیم.» با وجود تکرار پیدرپی این موضع، متنها و روایتهای منتشرشده از مذاکرات نشان میدهد که دستکم در مرحله فعلی آنچه روی میز قرار دارد، بیش از آنکه یک «توافق هستهای» باشد، نوعی تفاهم ترک مخاصمه (پایان جنگ در همه جبههها از جمله لبنان) است که با بازگشایی تنگه هرمز همراه خواهد شد؛ باریکهای که اساساً قبل از جنگ اصلاً مورد مناقشه نبود.
خروج نیروهای امریکا از اطراف ایران
محورهای اصلی توافق احتمالی شامل تعهد توقف حملات متقابل در همه جبههها از جمله لبنان، بازگشایی کامل مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز، تعلیق برخی تحریمهای نفتی، آزادسازی بخشی از اموال بلوکهشده ایران و ایجاد یک چارچوب مذاکره برای ادامه گفتوگوها درباره پرونده هستهای است که بایستی ظرف ۳۰ الی ۶۰ روز تعیین تکلیف شود. به عنوان بخشی از توافق، ایران معافیت از تحریمهای نفتی دریافت خواهد کرد و میلیاردها دلار از داراییها و پولهای مسدودشده ایران آزاد خواهد شد. یک منبع ایرانی دیروز گفت که ایران تأکید کرده است که بدون آزادسازی بخش مشخصی از اموال بلوکهشده ایران در همین گام اول و مشخص بودن سازوکار روشن برای ادامه تضمینشده آزادسازی همه اموال بلوکهشده، تفاهمی در کار نخواهد بود و این موضوع به میانجی پاکستانی و برخی کشورهای منطقهای فعال در واسطهگری نیز اعلام شده است. در حالی که در وضعیت نهایی، به نوشته آکسیوس، نیروهای رزمی امریکا از محیط پیرامونی ایران خارج خواهند شد، فاکسنیوز به نقل از منابع منطقهای، افشا کرد که نیروهای امریکایی به مدت ۳۰ روز در مجاورت ایران خواهند ماند. با وجود گزارشهای متوالی که احتمال توافق را جدی ارزیابی کردهاند، یک منبع مطلع دیروز به تسنیم گفت که اختلاف میان ایران و امریکا بر سر یکی دو بند از تفاهمنامه احتمالی همچنان ادامه دارد و به دلیل مانعتراشیهای امریکا هنوز موضوع نهایی نشده است و انتظار میرود که در صورت توافق، اعلام آن روز پنجشنبه انجام شود. شبکه کان گفته که نخستوزیر اسرائیل به دو بند «آتشبس در لبنان» و «تعویق مذاکرات در مورد برنامه هستهای ایران» اعتراض کرده است.
توافق اوبامایی؟!
برخی گزارشها از وجود پیشنهادهایی درباره «رقیقسازی» بخشی از ذخایر اورانیوم یا انتقال محدود مواد غنیشده تحت نظارت آژانس حکایت دارد، اما هیچ مقام رسمی ایرانی چنین موضوعی را تأیید نکرده است. یک منبع ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز ادعای رسانهای مبنی بر موافقت ایران با تحویل ذخایر اورانیوم غنای بالای خود بهعنوان بخشی از توافق احتمالی با امریکا را رد کرد. آنچه تاکنون از سوی تهران منتقل شده، بیشتر بر این گزاره تأکید دارد که «پرونده هستهای موضوع مذاکرات بعدی است، نه توافق فعلی.» چیزی که زمینهساز انتقادهای دموکراتها، جمهوریخواهان و حتی چهرههایی مانند مایک پمپئو، وزیر خارجه سابق ترامپ شده که هرگونه توافق فاقد محدودیت فوری و قطعی بر برنامه هستهای ایران را «تکرار برجام اوباما» میدانند. پمپئو شنبه شب توییت کرد: «معاملهای که مطرح میشود، مستقیماً به نظر میرسد برگرفته از کتاب قواعد بازی وندی شرمن، رابرت مالی و بن رودز باشد.» توییتی که با واکنش تند استیون چونگ، مقام کاخ سفید روبهرو شد که نوشت: «مایک پمپئو مطلقاً نمیداند راجع به چه چیزی حرف میزند؛ بهتر است دهان احمقانهاش را ببندد.»
نحوه گشایش هرمز
نقطه مرکزی توافق، پایان جنگ و گشوده شدن تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که در طول جنگ به اهرم بیسابقه ایران تبدیل شد و حالا به اصلیترین دغدغه رئیسجمهور امریکا بدل شده است. ترامپ در حالی از «بازگشایی هرمز» بهعنوان بخشی از توافق یاد میکند و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه او در دهلینو گفته که «هیچ مسیر آبی بینالمللی و هیچ فضای هوایی بینالمللی نباید هرگز توسط هیچ کشوری در جهان استفاده یا ملیسازی شود و این نباید به عنوان یک وضعیت عادی جدید پذیرفته شود» که مقامهای ایرانی اصرار دارند اصل ماجرا نه بازگشایی، بلکه تعریف یک «مدیریت جدید امنیتی» در این آبراه است. تسنیم روز یکشنبه به نقل از منابع ایرانی نوشت که وضعیت هرمز «به قبل از جنگ بازنمیگردد» و هرگونه عبور و مرور در چارچوب ترتیبات امنیتی جدید انجام خواهد شد. برخی منابع منطقهای از گفتوگوهای ایران و عمان درباره سازوکار مشترک کنترل عبور کشتیها و دریافت عوارض خبر دادهاند.
تلآویو نگران است
اسرائیلیها نگرانند که توافق احتمالی، بدون هدف اصلی آنها یعنی زیرساخت هستهای ایران، صرفاً به توقف جنگ منجر شود و تهران پس از عبور از بحران، با موقعیت اقتصادی و منطقهای بهتری مواجه شود. کانال ۱۴ تلویزیون رژیم صهیونیستی گزارش داد «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، به وزرایش دستور داد که درباره توافق احتمالی واشینگتن و تهران صحبت نکنند. نتانیاهو که شنبه شب با ترامپ تلفنی گفتوگو کرده بود، با این حال دیروز عصر در توییتی که نمایش حمایت از توافق ترامپ بود نوشت که او و دونالد ترامپ توافق دارند هرگونه توافق نهایی با جمهوری اسلامی باید بهطور کامل تهدید هستهای را برطرف کند. او گفت این به معنای برچیدن تأسیسات غنیسازی ایران و خارج کردن مواد هستهای غنیشده از خاک این کشور است. با این حال، رسانههای اسرائیلی مملو از تحلیلهایی بودهاند که توافق احتمالی را «ناقص» و «خطرناک» توصیف میکنند. برخی منابع اسرائیلی دیروز گفتند که نتانیاهو به وزرا دستور داده است از بحث در مورد توافق قریبالوقوع بین تهران و واشینگتن خودداری کنند. روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت: «اسرائیل وارد جنگی شد که قرار بود برنامه هستهای ایران را متوقف کند، اما اکنون ممکن است با توافقی مواجه شود که فقط عبور نفتکشها را تضمین میکند.» شبکه کان اسرائیل نیز گزارش داد که مقامات امنیتی این رژیم از اینکه «پرونده غنیسازی به آینده موکول شده» نگرانند.
