جوان آنلاین: سفر اخیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران با هدف کمک به کاهش تنشها و فراهمسازی زمینه توقف درگیریها، ظاهراً با گشایشهایی همراه بوده و برخی منابع از شکلگیری یک یادداشت تفاهم اولیه سخن میگویند. در همین چارچوب، اظهارات مقامهای امریکایی از جمله مارکو روبیو نیز از وجود برخی پیشرفتها حکایت دارد. سخنگوی وزارت خارجه ایران هم دیروز با اشارهای تلویحی، وضعیت فعلی را «خیلی دور و خیلی نزدیک» به توافق توصیف کرده است؛ چیزی که ترامپ بعداً با احتمال ۵۰- ۵۰ آن را تکرار کرد. در چنین فضایی، به نظر میرسد اکنون توپ در زمین واشینگتن قرار دارد تا با کنار گذاشتن تهدیدها و زیادهخواهیها، راه را برای دستکم توافقی در زمینه توقف جنگ و بازگشت به میز مذاکره هموار کند؛ اما با توجه به رویکرد خصمانه ترامپ در هفتههای اخیر و رد کردن تمام پیشنهادهای تهران، نمیتوان به طور کامل به دیپلماسی باوجود اختلافات کلیدی امیدوار بود.
در شرایطی که نگرانیها از احتمال آغاز دور جدید درگیری میان ایران و امریکا همچنان در منطقه وجود دارد، تلاشهای میانجیگرانه برای یافتن راهحلی جهت جلوگیری از تشدید تنشها نیز شدت گرفته است. در همین چارچوب، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز جمعه با سفر به تهران با مقامهای ایرانی از جمله سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه، دیدار و گفتوگو کرد. در این مذاکرات، موضوعاتی همچون ازسرگیری روند گفتوگوها، توقف درگیریها و نیز راهکارهای تقویت صلح، ثبات و امنیت در منطقه غرب آسیا مورد بررسی و تبادل نظر قرار گرفت.
اگرچه جزئیات این دیدارها منتشر نشده، اما برآیند صحبتهای مقامهای تهران و واشینگتن حکایت از این دارد که پیشرفتهای احتمالی در برخی موضوعات حاصل شده است و این موضوع میتواند راه را برای رسیدن به یک توافق احتمالی باز کند. دیروز هم عاصم منیر بعد از ملاقات با مقامهای ایرانی، تهران را ترک کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، دیروز در تازهترین اظهارات خود که آکسیوس آن را منتشر کرد گفت که احتمال اینکه به یک توافق از نظر او خوب با ایران برسد ۵۰ - ۵۰ است ولی مجدداً تهدید کرد که اگر توافق نشود «آنها را با خاک یکسان» خواهد کرد. مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، نیز روز شنبه گفت: «ممکن است امروز خبرهایی درباره ایران منتشر شود. ممکن است نشود. امیدوارم منتشر شود. هنوز مطمئن نیستم. مذاکرات پیشرفتهایی داشته است و همین الان که با شما صحبت میکنم، کارهایی در حال انجام است.» روبیو تأکید کرد: «این احتمال وجود دارد که شاید امروز، فردا، شاید چند روز دیگر حرفی برای گفتن داشته باشیم، اما این مسئله باید به هر نحوی حل شود. ایران هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد. تنگه هرمز باید بدون عوارض باز باشد. آنها باید اورانیوم غنیشده خود را بدهند. ما باید به موضوع غنیسازی بپردازیم.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز روز شنبه در سخنانی با بیان اینکه ما به توافق خیلی دور و خیلی نزدیک هستیم، گفت: «هدف از سفر فرمانده ارتش پاکستان تبادل پیامها میان ایران و امریکا بود. تمرکز ما در این مرحله بر خاتمه جنگ تحمیلی است.»
بقایی تأکید کرد: «چندین بار در مورد بندهای مختلف، دیدگاههای طرفین رد و بدل شده است. در مورد موضوعاتی که اختلاف نظر وجود داشت، بحث شد. با مواضع متناقض امریکا نمیتوانیم بگوییم که این روند تغییر میکند. دیدگاهها نزدیک شده است، اما نه به معنای توافق، بلکه بتوانیم به یک راهحل برسیم. بعد از اینکه یادداشت تفاهم نهایی شود، باید در مراحل بعدی مورد مذاکره قرار گیرد.» به گفته بقایی، در این مرحله از مذاکرات درباره موضوع هستهای و جزئیات رفع تحریم بحث نمیشود. در مورد نحوه مدیریت تنگه هرمز هم که یکی از جدیترین اختلافات بین دو طرف است، بقایی تأکید کرد: «این مسئله به امریکا ربطی ندارد و این موضوع بین ما و کشورهای ساحلی است.»
از سوی دیگر، یک مقام ایرانی نیز به المانیتور گفت که برخی ایدهها و متون جدید بین دو طرف مبادله شده است. این مقام افزود: «این فقط میتواند مبنایی برای گفتوگو بین ایران و ایالات متحده باشد؛ به معنای توافقی نیست که بتوان آن را اعلام کرد.» یک مقام دیگر ایرانی نیز به الجزیره گفت: «قرار بود فرمانده ارتش پاکستان تفاهمنامه را در تهران اعلام کند، اما برای هماهنگی با واشینگتن از ایران رفت. قطر نقش کلیدی در تهیه پیشنویس این یادداشت تفاهم ایفا کرد و بین میانجیها و واشینگتن ارتباط وجود داشت.» نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره در تهران، نیز تأکید کرد: «گشایش ممکن است نزدیک باشد؛ فضا بهطور موقت مثبت ارزیابی میشود. در این فاصله، توپ در زمین امریکاست که یا مثبت بودن فضا را تکمیل کند یا نکند.»
ترامپ تاکنون چندینبار پیشنهادهای مطرحشده از سوی ایران را رد کرده است. در همین حال، اختلافات اساسی میان دو طرف بر سر بازگشایی تنگه هرمز و موضوع تحویل اورانیوم غنیشده همچنان پابرجاست و هیچیک از طرفین حاضر به عقبنشینی از مواضع خود نیستند. در چنین فضایی، یادداشت تفاهم احتمالی که گفته میشود عاصم منیر برای انتقال به واشینگتن از تهران به همراه داشته، با ابهامات جدی مواجه است و هنوز مشخص نیست کاخ سفید چه واکنشی به آن نشان خواهد داد.
با توجه به اینکه امریکا و اسرائیل پیشتر در جریان مذاکرات دو بار به ایران حمله کردهاند و همین موضوع باعث بیاعتمادی شده است، این بار هم با وجود برخی امیدها به توافق، احتمال استفاده دوباره از گزینه نظامی وجود دارد و به همین دلیل به نظر میرسد تا رسیدن به توافق همچنان مسیر طولانی و دشواری در پیش است.
دیپلماسی همراه با تهدید
با وجود آنکه مقامهای امریکایی در ظاهر بر دیپلماسی بهعنوان بهترین راهحل برای تعامل با ایران و مدیریت اختلافات تأکید میکنند، در عمل رویکردهای متفاوتی را دنبال میکنند که با این مواضع اعلامی همخوانی ندارد. آکسیوس به نقل از مقامات امریکایی اعلام کرد که ترامپ جمعه شب با اعضای بلندپایه تیم امنیت ملی خود نشست برگزار کرد تا درباره جنگ با ایران بحث کند، زیرا او بهطور جدی در حال بررسی راهاندازی حملات جدید است، مگر اینکه در مذاکرات پیشرفت لحظهآخری حاصل شود.
همچنین به گزارش سیبیاس نیوز، برخی مقامات نظامی و اطلاعاتی واشینگتن برنامههای آخر هفته روز یادبود خود را به دلیل انتظار برای حملات احتمالی علیه ایران لغو کردهاند. ترامپ نیز شرکت در عروسی پسرش در آخر این هفته را به دلیل وظایف دولتی لغو کرد و در واشینگتن باقی خواهد ماند. منبعی نزدیک به ترامپ گفت که رئیسجمهور امکان انجام یک عملیات نظامی بزرگ و تصمیمگیرنده نهایی را مطرح کرده که پس از آن میتواند پیروزی را اعلام کند. شبکه الحدث نیز به نقل از منابع خود مدعی شد که امریکا به تهران پیام داده اگر توافق را رد کند، عواقب بدی در انتظارش است.
نمای نزدیک | عراقچی به نعیم قاسم: لبنان بخشی از هرگونه توافق است
جنبش حزبالله لبنان اعلام کرد وزیر امور خارجه ایران در پیامی به دبیرکل حزبالله تأکید کرد: در آخرین پیشنهادی که برای پایان دادن به جنگ علیه ایران ارائه شد، آتشبس در لبنان نیز به عنوان بخشی از توافق لحاظ شده است. عباس عراقچی دیروز تلفنی با دبیرکل حزبالله لبنان گفتوگو کرد. در این گفتوگوی تلفنی، دبیرکل حزبالله لبنان پیامی از عراقچی دریافت کرده که در آن تأکید شده: «جمهوری اسلامی ایران تا آخرین لحظه از حمایت از جنبشهای حقطلب و آزادیخواه، در رأس آنها حزبالله مقاوم و پیروز، هرگز دست نخواهد کشید. این عهد ما با امام شهیدمان، حضرت آیتاللهالعظمی سید علی خامنهای (رضواناللهعلیه) است.» عراقچی تأکید کرده که «این موضوع مهم تا امروز همچنان اصلی تردیدناپذیر بوده و از مطالبات بحق دولت جمهوری اسلامی و ملت قهرمان ما به شمار میرود و همچنان نیز باقی خواهد ماند.»
