جوان آنلاین: سومین نشست از سلسله نشستهای نخبگانی با محوریت «حماسه حضور و نقش مردم در دفاع مقدس»، با حضور جمعی از اندیشمندان، پژوهشگران و نخبگان حوزههای مختلف علمی و راهبردی کشور، در فضایی علمی، تحلیلی و پژوهشمحور برگزار شد. این نشست به همت مجمع جهانی صلح اسلامی، اندیشکده راهبرد تحول و خانه اندیشهورزان برگزار گردید و فرصتی فراهم آورد تا یکی از مهمترین و ماندگارترین تجربههای تاریخ معاصر ایران، یعنی نقش مردم در مقاطع سرنوشتساز دفاع و مقاومت، مورد بازخوانی و تحلیل مجدد قرار گیرد.
در این جلسه، محور اصلی مباحث بر تبیین جایگاه بیبدیل مردم در شکلگیری، تداوم و تثبیت دفاع مقدس و همچنین نقشآفرینی آنان در عرصههای مختلف مقابله با تهدیدات و بحرانهای ملی متمرکز بود. سخنرانان و مشارکتکنندگان نشست، با رویکردی علمی و میانرشتهای، تلاش کردند ابعاد کمتر دیدهشده «حماسه حضور» را از سطح یک کنش صرفاً نظامی فراتر برده و آن را بهعنوان یک پدیده چندبعدی در حوزههای اجتماعی، فرهنگی، هویتی و سیاسی مورد واکاوی قرار دهند؛ پدیدهای که در شکلگیری انسجام ملی و تقویت قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران نقشی تعیینکننده ایفا کرده است.
این نشست همچنین بر ضرورت بازخوانی دقیق و مستند تاریخ معاصر و اهمیت انتقال تجربههای زیسته نسل دفاع مقدس به نسلهای جدید تأکید داشت؛ چراکه فهم صحیح این میراث تاریخی میتواند در تقویت سرمایه اجتماعی و ارتقای تابآوری ملی در مواجهه با چالشهای امروز و آینده مؤثر باشد. در این چارچوب، «حماسه حضور» نه صرفاً بهعنوان یک واقعه تاریخی، بلکه بهعنوان یک الگوی پایدار از مشارکت مردمی، همبستگی اجتماعی و بعثت جمعی در مسیر دفاع از کشور و ارزشهای ملی مورد توجه قرار گرفت.
تولید جعلیات و تحریف واقعیات مهمترین ابزار دشمن
در ابتدای جلسه، دکتر مهرداد بذرپاش، استاد دانشگاه و وزیر راه دولت شهید رئیسی، با اشاره به اهمیت این نشست در آستانه دوران پساجنگ و شرایط پیچیده کنونی کشور اظهار کرد: کشور در سالهای اخیر با تلاطمهای داخلی و خارجی متعددی مواجه بوده و اکنون نیز در آستانه سالگرد شهادت شهید آیتالله رئیسی، این چهره کمنظیر و پرتلاش تاریخ معاصر، قرار دارد. به گفته وی، در دو سال گذشته رخدادهایی در کشور اتفاق افتاده که هر یک بهتنهایی برای هر ملت و کشوری کافی بود، اما حجم، سرعت و اهمیت این تحولات، شرایطی کمسابقه را رقم زده است. وی با اشاره به شهادت جمعی از فرماندهان نظامی، چهرههای جبهه مقاومت و شخصیتهای اثرگذار منطقه افزود: تغییر دولت، تفاوت رویکردهای سیاسی، تغییر در ارکان مدیریتی کشور و تحولات ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی منطقه، همگی بخشی از شرایط جدیدی است که کشور با آن روبهرو شده است.
بذرپاش تأکید کرد: صرف فهرست کردن این تحولات، خود بخشی از تاریخنگاری است، چراکه سرعت رخدادها باعث شده اهمیت برخی از آنها کمتر مورد توجه قرار گیرد. وی با اشاره به «جنگ ترکیبی» علیه ایران گفت: یکی از مهمترین ابزارهای دشمن، تولید روایتهای جعلی و تحریف واقعیات بوده است و اگر نخبگان، رسانهها و صاحبان قلم روایت صحیح این وقایع را ثبت نکنند، روایتهای تحریفشده جایگزین حقیقت خواهد شد. وی با مقایسه شرایط امروز با مقاطع تاریخی ایران، از جمله قیام رئیسعلی دلواری و نهضت میرزا کوچکخان اظهارداشت: حرکت امروز ملت ایران بهمراتب گستردهتر و تاریخیتر است و در شرایطی که ابزارهای رسانهای و ثبت وقایع توسعه یافتهاند، مسئولیت روایت صحیح این رویدادها دوچندان شده است.
حضور مردم، پروژه براندازی را ناکام کرد
دکتر بذرپاش با بیان اینکه در هر جنگی، هدف نهایی تعیینکننده نتیجه آن است، تصریح کرد: هدف اصلی جنگ تحمیلی علیه ملت ایران، تغییر حکومت و آنچه از آن بهعنوان «رژیمچنج» یاد میشود، بود. به گفته وی، در این پروژه تلاش شد با تغییر ادراک عمومی، زمینه تغییر حاکمیت فراهم شود، اما حضور مردم در صحنه و ایستادگی آنان این پروژه را ناکام گذاشت. وی همچنین با اشاره به جایگاه راهبردی تنگه هرمز گفت: امروز تنگه هرمز، در کنار موضوعات هستهای و موشکی، به یکی از ابزارهای بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده و حتی پیشنهادهای مذاکره نیز نشاندهنده پذیرش این واقعیت از سوی طرف مقابل است.
بذرپاش یکی دیگر از محورهای مهم را عدم شکلگیری اجماع جهانی علیه ایران دانست و افزود: برخلاف بسیاری از بحرانهای گذشته، اینبار برخی کشورهای غربی از جمله آلمان، فرانسه، انگلیس و کانادا، مواضعی متفاوت اتخاذ کرده و مخالفت خود را با جنگ علیه ملت ایران اعلام کردند. وی این موضوع را نتیجه رویکرد هوشمندانه جمهوری اسلامی در عرصه بینالمللی عنوان کرد. وی همچنین به توانمندیهای دفاعی و پدافندی کشور اشاره کرد و گفت: در درگیریهای اخیر، عملیات پاسخ ایران در مدتزمان کوتاهی آغاز شد و توان دفاعی کشور بهخوبی به نمایش درآمد. به گفته او، رهگیری و انهدام شمار قابل توجهی از پهپادها و تجهیزات پیشرفته دشمن، بخشی از این توانمندیها بود.
تاب آوری اجتماعی و انسجام ملی خوش درخشید
بذرپاش در ادامه، تابآوری اجتماعی ملت ایران را مورد اشاره قرار داد و اظهار کرد: برخلاف برخی پیشبینیها، نه مهاجرت گستردهای رخ داد، نه فروپاشی اجتماعی و نه اختلال جدی در اداره کشور ایجاد شد. روند اداره کشور، فعالیت دستگاههای اجرایی و تأمین نیازهای عمومی مردم بدون وقفه ادامه یافت و این مسئله نشاندهنده انسجام ساختاری و اجتماعی کشور است. وی با اشاره به شرایط اقتصادی و اهمیت تنگه هرمز در معادلات جهانی خاطرنشان کرد: جهان دریافت که هرگونه ناامنی در ایران میتواند مستقیماً بر بازار انرژی، امنیت غذایی و اقتصاد جهانی اثر بگذارد و همین مسئله جایگاه راهبردی ایران را بیش از گذشته نمایان کرد.
بذرپاش همچنین از ناکامی گروههای اپوزیسیون و تجزیهطلب سخن گفت و افزود: با وجود حمایتهای خارجی، این جریانها نتوانستند اقدام مؤثری علیه امنیت ملی کشور انجام دهند. وی در پایان تأکید کرد: مجموعه این رخدادها نشان میدهد ملت ایران در حوزههایی همچون انسجام ملی، تابآوری اجتماعی، توان دفاعی و حفظ مشروعیت بینالمللی، عملکرد موفقی داشته است. به گفته او، امروز روایت صحیح این تحولات و تقویت امید اجتماعی، دو رکن اصلی حفظ انسجام ملی در دوران پساجنگ محسوب میشود.
بعثت مردمی محاسبات دشمن را بههم ریخت
دکتر اسحاقی، رئیس مؤسسه آموزش و پژوهش مؤسسه انقلاب اسلامی، نیز طی سخنانی در این نشست با تأکید بر نقش مردم در تحولات اخیر کشور، «بعثت مردمی» را یکی از مهمترین مؤلفههای حفظ ثبات و اقتدار نظام اسلامی دانست. وی با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب در سالهای گذشته اظهار کرد: رهبر انقلاب بارها در حوادث و اغتشاشات مختلف تأکید کرده بودند که مردم در بزنگاههای حساس به میدان خواهند آمد و کار را تمام خواهند کرد؛ موضوعی که به گفته وی، در تحولات اخیر بهروشنی محقق شد. اسحاقی با تبیین مفهوم «بعثت مردم» بهعنوان یک تعبیر قرآنی و راهبردی افزود: همانگونه که پیامبران برای هدایت جوامع مبعوث میشدند، امروز نیز مردم ایران با الهام از آموزههای اسلامی و انقلابی، برای دفاع از انقلاب و مقابله با تهدیدها وارد میدان شدهاند.
رئیس مؤسسه آموزش و پژوهش مؤسسه انقلاب اسلامی با اشاره به اهداف دشمن در تحولات اخیر تصریح کرد: دشمن تصور میکرد با حذف برخی فرماندهان و ایجاد خلأ مدیریتی، زمینه آشوب و براندازی فراهم خواهد شد، اما حضور خودجوش مردم از همان ساعات اولیه، این محاسبات را برهم زد. وی تأکید کرد: حضور مردم صرفاً یک واکنش احساسی و مقطعی نبود، بلکه مبتنی بر شعور، احساس مسئولیت و تکلیفمداری شکل گرفت و مردم با درک شرایط کشور، خود را صاحبان اصلی انقلاب دانسته و برای حفاظت از آن وارد صحنه شدند.
اسحاقی «بعثت مردمی» را یک راهبرد اساسی در نظام اسلامی توصیف کرد و گفت: این راهبرد در بزنگاههای مختلف، از جمله حوادث سالهای ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، ۱۴۰۱ و تحولات اخیر، نقش تعیینکنندهای در حفظ ثبات کشور داشته است. وی همچنین با اشاره به نقش مردم در ایجاد بازدارندگی در برابر تهدیدات داخلی و خارجی افزود: حضور گسترده مردم در صحنه موجب خنثی شدن برنامههای گروههای معارض و تجزیهطلب شد و بسیاری از محاسبات دشمن را تغییر داد.
ضرورت مستندسازی دقیق از بعثت مردمی
رئیس مؤسسه آموزش و پژوهش مؤسسه انقلاب اسلامی با تأکید بر اهمیت وحدت و انسجام ملی اظهار کرد: همراهی گروهها و سلایق مختلف سیاسی و اجتماعی در حمایت از کشور، یکی از مهمترین عوامل عبور از شرایط کنونی است. وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گستردگی حضور مردم در تحولات اخیر گفت: این حرکت مردمی از جهات مختلف حتی از برخی مقاطع دوران پیروزی انقلاب اسلامی نیز گستردهتر و عمیقتر بوده و نیازمند مطالعه، مستندسازی و روایت دقیق است.
اسحاقی ادامه داد: در صورت غفلت از ثبت و روایت صحیح این وقایع، روایتهای تحریفشده جایگزین واقعیت خواهند شد؛ از این رو لازم است ابعاد مختلف این پدیده در حوزههای علمی، اجتماعی و رسانهای مورد بررسی جدی قرار گیرد. وی با اشاره به مبانی قرآنی و اندیشه سیاسی اسلام درباره نقش مردم خاطرنشان کرد: مردم در نظام اسلامی صرفاً نقش مقطعی ندارند، بلکه هم در شکلگیری نظام و هم در استمرار و کارآمدی آن، نقش اساسی ایفا میکنند.
تحولات اخیر تصور شکست ناپذیری امریکا را شکست
رئیس مؤسسه آموزش و پژوهش مؤسسه انقلاب اسلامی همچنین تأکید کرد: حضور مردم نباید صرفاً به انتخابات و عرصه سیاسی محدود شود، بلکه باید در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز زمینه مشارکت واقعی آنان فراهم شود. وی «بعثت» را به معنای برانگیخته شدن برای انجام مأموریتی الهی دانست و گفت: حضور مردم ایران در صحنههای اخیر، جلوهای از همین روحیه مسئولیتپذیری و ایمان اجتماعی بوده است. اسحاقی تصریح کرد: حضور گسترده مردم موجب ناکامی پروژههای آشوب، براندازی و جنگ روانی دشمن شد و نقش مهمی در حفظ انسجام ملی و اقتدار کشور ایفا کرد. وی در پایان با اشاره به افول جایگاه امریکا در عرصه جهانی اظهار داشت: تحولات اخیر نشان داد هیمنه و تصویر شکستناپذیر امریکا آسیب جدی دیده و بسیاری از مؤلفههای قدرت نرم و سیاسی این کشور تضعیف شده است.
به گفته اسحاقی، امروز بسیاری از ملتها و حتی همپیمانان امریکا نسبت به سیاستهای این کشور دچار تردید شدهاند و این مسئله یکی از پیامدهای مهم تحولات اخیر به شمار میرود.
بعثت مردمی القائات دشمن را باطل کرد
دکتر محسن پاکآیین سفیر سایق ایران در جمهوری آذربایجان هم در این نشست با اشاره به حماسه حضور مردم در اجتماعات مردمی و نقش آنان در دفاع از کشور، بر اهمیت ایستادگی ملت ایران در برابر تهدیدات دشمن تأکید کرد.
وی گفت: نمیتوان از دفاع از ایران عزیز، مرزهای ارزشی و فرهنگی سخن گفت، اما اهداف دشمن را نادیده گرفت. دشمنان جمهوری اسلامی در سالهای اخیر با بهرهگیری از فشارهای چندجانبه اقتصادی و معیشتی، تلاش برای تحقیر ملت ایران، ایجاد فضای تهدید و ترس از طریق نمایش قدرت نظامی امریکا، سیاهنمایی از جامعه اسلامی و سازماندهی جریانهای اپوزیسیون، به دنبال ایجاد ناامیدی و فروپاشی اجتماعی در کشور بودند.
پاکآیین افزود: دشمن تلاش میکرد این تصویر را القا کند که جمهوری اسلامی در آستانه پایان قرار گرفته و زمینه برای یک تغییر بزرگ فراهم شده است. همچنین تلاش شد چنین وانمود شود که مردم ایران، بهویژه ایرانیان خارج از کشور، نسبت به آینده کشور بیتفاوت شده و حتی برخی خواهان تجزیه و نابودی ایران هستند. وی تأکید کرد: پروژه اصلی دشمن صرفاً فروپاشی ساختار نظامی جمهوری اسلامی نبود، بلکه هدف اصلی، فروپاشی اجتماعی، هویتی و معنایی جامعه ایران بود؛ بهگونهای که مفهوم حکومت اسلامی و ساختارهای ارزشی آن از درون تضعیف شود.
این دیپلمات پیشین کشورمان با اشاره به تحولات اخیر گفت: برخلاف تصور دشمن، شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی در نخستین روزهای جنگ نهتنها موجب فروپاشی اجتماعی نشد، بلکه آغاز یک «بعثت بزرگ» و تحول اساسی در جامعه ایران بود. وی ادامه داد: این رخداد موجب تغییر ذهنیت عمومی، بازآرایی نیروهای انقلاب، تجلی اراده ملت برای حفظ کشور و احیای امید به آینده شد. مردم با درک شرایط حساس کشور و ضرورت مقابله با تهدیدات، بار دیگر هویت ملی و انسجام اجتماعی خود را بازسازی کردند. پاکآیین خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای این تحولات، تقویت همبستگی میان ایرانیان داخل و خارج از کشور بود؛ همبستگیای که بسیاری از معادلات و محاسبات دشمنان را برهم زد و نشان داد ملت ایران در بزنگاههای تاریخی، حول محور دفاع از کشور و منافع ملی متحد میشود.
اجتماعات مردمی ریشه در شورملی و شعور دینی دارد
در ادامه این نشست، دکتر داود عامری، دبیرکل مجمع جهانی صلح اسلامی تأکید کرد که دشمنان تلاش داشتند در ایران یک انقلاب دروغین ایجاد کنند، اما انقلاب حقیقی و اساسی در کشور شکل گرفت. او معتقد است جمهوری اسلامی در حال تجربه «سومین مرحله» یا انقلاب سوم ایرانیان است. عامری با اشاره به حضور ایرانیان خارج از کشور در دفاع از وطن گفت: «در دی ماه تلاش شد نشان دهند که مردم در آشوبهای تهران حاضر هستند و امید داشتند تا دیگر اقشار به آنها اضافه شوند، اما در جنگ تحمیلی سوم صحنه کاملاً تغییر کرد.
عامری با طرح این پرسش که «چه چیزی باعث این تغییر ذهنیت شد» گفت: بدون تردید در کشور نارضایتیهایی وجود داشت و در برخی مقاطع نیز اعتراضات و آشوبهایی شکل گرفته بود، اما مسئله اصلی، تغییر در ذهنیت عمومی مردم بود؛ تغییری که موجب شد همه اقشار و طیفهای اجتماعی در اجتماعات مردمی حضور پیدا کنند. امروز در میادین و اجتماعات، شاهد حضور گروههای مختلف اجتماعی با سلایق و دیدگاههای متفاوت هستیم که همگی برای دفاع از ایران و تمامیت کشور در صحنه حاضر شدهاند. وی تأکید کرد: آنچه این حضور گسترده را شکل داد، ترکیب «شور ملی» با «شعور دینی، انقلابی و جهانی» بود. گفته میشود ملت ایران مبعوث شده است، اما باید به این پرسش پاسخ داد که رسالت این بعثت چیست؟ آیا این رسالت صرفاً دفاع از جمهوری اسلامی است؟ به باور من، ملت ایران برای مأموریتی بزرگتر و تاریخیتر مبعوث شده است.
دبیرکل مجمع جهانی صلح اسلامی ادامه داد: مردم ایران در این مقطع، با ادراک بالا و غلبه بر جنگ روانی دشمن، نشان دادند که توان عبور از فشارهای سنگین رسانهای و امنیتی را دارند. این موضوع بهسادگی قابل پیشبینی نبود و در حقیقت، یک تحول عمیق اجتماعی و فکری در جامعه ایران شکل گرفت که میتوان از آن بهعنوان «انقلاب سوم ایران» یاد کرد.
وی با اشاره به تحولات بینالمللی اظهار داشت: امروز جهان تنها با تهدید علیه ایران مواجه نیست، بلکه انسانیت، عدالت و بسیاری از ارزشهایی که بشر طی دههها برای آن تلاش کرده، در معرض تهدید قرار گرفته است. امریکاییها صراحتاً اعلام میکنند، چون قدرت برتر نظامی جهان هستند، حق دارند از این قدرت برای تحمیل اراده خود استفاده کنند؛ رویکردی که به معنای مشروعیتبخشی به زور در نظام بینالملل است.
مقاومت ملت ایران بر قدرت ناوهای امریکا چربید
عامری افزود: امریکا با تکیه بر یکجانبهگرایی و بازگرداندن قدرت سخت به عرصه روابط بینالملل، در پی تغییر نظم جهانی به نفع خود است. در این میان نباید تصور کرد که مواضع و رفتارهای ترامپ صرفاً شخصی یا هیجانی است؛ پشت این مواضع، اتاقهای فکر و عملیات روانی گستردهای قرار دارد که تلاش میکنند ملتها را از طریق جنگ رسانهای و ایجاد رعب، وادار به تسلیم کنند. وی تصریح کرد: آنچه امریکاییها را متعجب کرده، مقاومت ملت ایران است. آنان تصور میکردند صرف نمایش قدرت نظامی و ناوهای جنگی برای تسلیم ایران کافی خواهد بود، اما مردم ایران برخلاف این محاسبات عمل کردند.
دبیرکل مجمع جهانی صلح اسلامی با تأکید بر نقش نیروهای مسلح در شکلگیری انسجام اجتماعی گفت: نباید مردم را از دولت و نیروهای مسلح جدا دانست. اگر نیروهای مسلح جمهوری اسلامی از همان روزهای نخست با اقتدار در میدان حاضر نمیشدند و ابهت دشمن را در هم نمیشکستند، آیا امکان شکلگیری این انسجام اجتماعی و «بعثت مردمی» وجود داشت؟ قطعاً خیر. وی خاطرنشان کرد: بخشی از حضور مردم در خیابانها ناشی از احساس غرور و افتخار ملی است؛ احساسی که از ایستادگی در برابر قدرتهای بزرگ جهان شکل گرفت. این مسئله نهتنها برای مردم ایران، بلکه برای بسیاری از ملتهای منطقه نیز الهامبخش بود و آنان از اینکه یک کشور اسلامی توانسته در برابر قدرتهای جهانی ایستادگی کند، احساس غرور کردند.
ایران باید آماده ایفای نقش جهانی باشد
عامری با بیان اینکه جنگ اخیر صرفاً یک جنگ نظامی نبود، افزود: این جنگ، یک «جنگ هویتی» بود؛ جنگی که هویت ایرانی ـ اسلامی را بازآرایی کرد و ملت ایران را بهعنوان ملتی متکی بر ایمان، اراده و هدفی مقدس، دوباره به صحنه آورد. وی تأکید کرد: نباید رسالت این بعثت مردمی را کوچک شمرد. ملت ایران امروز صرفاً برای دفاع از خود به میدان نیامده، بلکه برای اصلاح روندهای ناعادلانه جهانی، شکستن هیمنه قدرتهای سلطهگر، دفاع از حق و ارزشهای انسانی و احیای آزادی در جهان وارد میدان شده است. دبیرکل مجمع جهانی صلح اسلامی در پایان گفت: اگر ملت ایران بهدرستی درک کند که این بعثت چه رسالتی بر عهده دارد، میتواند از بسیاری از اختلافات و مسائل جزئی عبور کرده و قلههای بزرگتری را فتح کند. نخستین وظیفه این بعثت، حفظ کیان جمهوری اسلامی و ایران است، اما رسالت بزرگتر آن، ارزشآفرینی جهانی و ایفای نقش در شکلدهی به آیندهای عادلانهتر برای جهان خواهد بود.
