جوان آنلاین: درحالی که با افزایش حضور نظامی امریکا اطراف تنگه هرمز تنشها وارد مرحله تازهای شده، نیروهای مسلح ایران نیز آرایش عملیاتی خود را در این آبراه راهبردی تقویت کردهاند. بر اساس تصاویر ماهوارهای منتشرشده، بیش از ۱۰۰ قایق تندرو نیروی دریایی سپاه در تنگه هرمز در حالت گشتزنی و آمادهباش قرار دارند تا در صورت تحرک دشمن پاسخ قاطعی به آن نشان دهند؛ این وضعیت بیانگر تلاش تهران برای ترسیم نظم جدید امنیتی در یکی از حساسترین گذرگاههای انرژی جهان است. مقامات ایرانی تأکید دارند که مسیر دیپلماسی همچنان باز است، هرچند به گفته عراقچی، اقدامات و رویکردهای تنشزای واشینگتن روند گفتوگوهای سیاسی را تضعیف میکند.
هرچند دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، مدعی است توان دریایی ایران تضعیف شده و واشینگتن میتواند با اجرای طرح موسوم به «پروژه آزادی» مسیر تنگه هرمز را بهصورت نظامی بازگشایی کند، اما تحولات میدانی نشان میدهد تهران همچنان بر سیاست بازدارندگی خود پافشاری دارد و اجازه تحقق چنین سناریوهایی را نخواهد داد. پس از شلیک موشک و پهپاد به سمت ناوهای امریکایی در روزهای اخیر با هدف دور کردن آنها از محدوده این آبراه راهبردی، نیروهای مسلح ایران از سایر ابزارهای دفاعی خود نیز برای مقابله با تهدیدات احتمالی استفاده کردهاند.
تصاویر ثبتشده ماهوارههای تجاری (از جمله سنتینل- ۲ اروپا) و منابع اطلاعاتی آشکار (OSINT)، تحرکات بیسابقهای را از ناوگان قایقهای تندرو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تنگه هرمز نشان میدهد. با زوم کردن در این تصویر، بیش از ۱۰۰ قایق تندرو در یک آرایش واحد در تنگه هرمز دیده میشود. در تحلیلهای مختلف، تعداد این شناورها بین ۳۳ تا بیش از ۱۰۰فروند گزارش شده است. این تجمعها در نقاط کلیدی تنگه مانند نزدیکی ساحل کارگان و جزیره قشم دیده شدهاند.
یک گزارش تحلیلی این آرایش را «یکی از بزرگترین استقرارهای قابل مشاهده دریایی ایران در سالهای اخیر» توصیف کرده است. هدف مقامات ایران از این مانورها، اعلام «هشدار و نمایش قدرت» و اثبات توانایی برای اعمال حاکمیت بر این آبراه حیاتی ارزیابی شده است.
یک مقام ارشد امنیتی ایران به رویترز گفته است که قایقهای تندرو به دلیل سرعت بسیار بالا میتوانند بدون شناسایی، حملات غافلگیرانهای انجام دهند. این قایقها به موشکهای ضدکشتی (از نوع نصر- ۱ یا کوثر)، راکتانداز و مسلسلهای سنگین تجهیز شدهاند. طبق دکترین نظامی ایران، هدف اصلی این شناورها مقابله با کشتیهای تجاری در یک جنگ نامتقارن است و نه درگیری مستقیم رودررو با ناوهای جنگی امریکا.
این قایقها با طراحی سبک، سرعت بسیار بالا و قدرت مانور قابل توجه قادرند در زمان کوتاه فاصله خود را با اهداف موردنظر کاهش دهند و با استفاده از تاکتیکهای غافلگیرکننده ابتکارعمل را در دست بگیرند. یکی از ویژگیهای مهم این قایقها، توانایی اجرای عملیات بهصورت گروهی و هماهنگ است، بهگونهای که چندین قایق از جهات مختلف به یک هدف نزدیک شده و آن را در شرایط پیچیده و تحت فشار قرار میدهند. این روش باعث میشود سامانههای دفاعی دشمن دچار سردرگمی شده و کارایی خود را از دست بدهند.
پراکندگی گسترده این قایقها در آبهای خلیج فارس نیز یک مزیت مهم به شمار میرود، زیرا شناسایی و رهگیری همزمان آنها برای هر نیروی مهاجم بسیار دشوار است. این قابلیتها به ایران امکان میدهد با هزینه کمتر، تهدیدی مؤثر و بازدارنده در برابر نیروهای متخاصم ایجاد کند. با این اوصاف، برخلاف ادعاهای مطرحشده از سوی مقامات کاخ سفید، ایران همچنان از ظرفیتها و توانمندیهای قابلتوجهی در حوزه دریایی برخوردار است که در صورت نیاز میتواند به هرگونه اقدام خصمانه پاسخ داده و معادلات میدانی را به نفع خود تغییر دهد.
این نمایش قدرت از سوی نیروهای مسلح، در چارچوب تلاش برای ترسیم موازنهای جدید در نظم منطقهای خلیج فارس ارزیابی میشود؛ نظمی که بر اساس آن، هرگونه تحرک و اقدام در این آبراه راهبردی باید با در نظر گرفتن نقش و مدیریت ایران صورت گیرد.
بزرگترین ضربه به امریکا
در دو ماه اخیر، ایران مجموعهای از اقدامات و واکنشهای نظامی را در منطقه به اجرا گذاشته که به گفته برخی منابع، پیامدهای قابلتوجهی برای مواضع و حضور امریکا در خاورمیانه به همراه داشته است. این تحولات حتی در برخی رسانههای غربی نیز بازتاب یافته و مورد اشاره و مستندسازی قرار گرفته است.
نیویورکتایمز روز شنبه در گزارشی نوشت: «ما دهها تصویر ماهوارهای منتشرشده توسط ایران را جمعآوری کردیم و برای صحتسنجی سراغ شرکتهای ماهوارهای اروپایی رفتیم و نتیجه این بود که حتی یک مورد تصویر جعلی هم پیدا نکردیم.» بر اساس این گزارش، مثلاً در پایگاه هوایی «شاهزاده سلطان» در عربستان که محل استقرار نیروهای امریکایی است، تصویر ماهوارهای ایران تخریب چهار یا پنج ساختمان از ۱۲ ساختمان موجود را نشان میداد و در تصاویر ماهوارههای اروپایی که بررسی کردیم، نتایج کاملاً یکسان بود و نتایج بررسی تمام تصاویر همینطور بود.
در مجموع دریافتیم که ایرانیها به ۱۸ پایگاه نظامی در هفت کشور مختلف که نیروهای امریکایی در آنها مستقر هستند، حمله کردهاند. علاوه بر پایگاههای بزرگ، حتی مکانهایی که حضور امریکا در آنها کوچک یا موقتی بود نیز هدف قرار گرفته بودند. این رسانه امریکایی اعتراف کرد که حمله ایران بزرگترین حمله تاریخ خاورمیانه به پایگاههای امریکا است.
این درحالی است که به گفته برخی منابع، مقامات واشینگتن از اعلام جزئیات و میزان واقعی تلفات ناشی از حملات منتسب به ایران خودداری میکنند؛ این موضوع با موجی از انتقادات درباره شفافیت اطلاعاتی و نحوه مدیریت این رویدادها روبهرو شده است.
در دیپلماسی باز است اگر امریکا نبندد
در کنار تقویت توان بازدارندگی نظامی در خلیج فارس، ایران همزمان در عرصه سیاسی نیز رویکردی فعال را برای کاهش تنشها و بررسی مسیرهای احتمالی توافق با امریکا دنبال میکند. سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران جمعه شب در گفتوگوی تلفنی با همتای ترکیهای، با اشاره به تحرکات ماجراجویانه اخیر امریکا در خلیج فارس و برخی لفاظیهای مقامات این کشور، رویکرد مخرب طرف امریکایی را موجب تضعیف روند دیپلماسی و تعمیق بدگمانی ملت ایران نسبت به نیات امریکا خواند. وزیر خارجه ایران در این تماس، همتای ترکیهای را در جریان آخرین تحولات مرتبط با تلاشها و ابتکارات دیپلماتیک ایران برای خاتمه قطعی جنگ تحمیلی قرار داد. عراقچی گفت: «تنشآفرینی اخیر نیروهای امریکایی در خلیج فارس و اقدامات متعدد آنها در نقض آتشبس، بر سوءظنها نسبت به انگیزه و جدیت طرف امریکایی در مسیر دیپلماسی افزوده است.» عراقچی «توقف تجاوزات غیرقانونی و رویکردهای زیادهخواهانه و نامعقول طرف مقابل را لازمه پیشبرد روند دیپلماتیک موجود برشمرد.»
در هفتههای اخیر، با وجود برقراری آتشبس موقت، امریکا با محاصره دریایی و طرحهایی برای بازگشایی تنگه هرمز، فضای دیپلماسی را با اختلال مواجه کرده است. در همین چارچوب، تهران نسبت به میزان جدیت واشینگتن در مسیر دستیابی به توافق احتمالی تردید دارد و به همین دلیل تاکنون پاسخی رسمی به مجموعه پیشنهادات چهاردهگانه امریکا ارائه نکرده و همچنان در حال بررسی دقیق مفاد آن است. ایران بارها گفته تا زمانی که محاصره دریایی ادامه دارد در هیچ مذاکرهای شرکت نخواهد کرد، اما مقامات کاخ سفید همچنان بر ادامه این سیاست اصرار دارند. این اختلافنظر باعث شده فضای تنش میان دو طرف ادامه پیدا کند و احتمال درگیری همچنان مطرح است.
