جوان آنلاین: هر ساله در ایران حدود ۲۰ هزار نفر در حوادث رانندگی جان خود را از دست میدهند و نزدیک به ۴۰۰ هزار نفر نیز مصدوم میشوند که از میان آنها تعداد قابل توجهی نقصعضو و معلول شده و برای همیشه از کار میافتند. ایران براساس آمارهای جهانی، یکی از بالاترین نرخهای مرگ و میر ناشی از تصادفات را به خود اختصاص داده است. چرخه مرگ سوانح رانندگی سالهاست که هزاران خانواده را سیاهپوش و بیسرپرست کرده است. در تازهترین آمارها، سردار تیمور حسینی، رئیس پلیس راهور فراجا، از جان باختن ۴۵۲ نفر در تصادفات نوروز ۱۴۰۵ خبر داد؛ رقمی که نشان میدهد روزانه حدود ۲۳ نفر در جادههای ایران جان خود را از دست دادهاند. البته آمار نهایی که خیلی بالاتر از این است، به زودی از سوی سازمان پزشکی قانونی اعلام میشود. عامل انسانی ۸۷ درصد تصادفات را شامل میشود و توجه نکردن به جلو، خستگی و خوابآلودگی، سبقتهای خطرناک و استفاده از تلفن همراه در حین رانندگی از مهمترین علل این فاجعه ملی هستند.
هر ساله در ایران حدود ۲۰ هزار نفر در حوادث رانندگی جان خود را از دست میدهند و نزدیک به ۴۰۰ هزار نفر نیز در اثر همین حوادث مصدوم میشوند. از میان مصدومان، تعداد قابل توجهی نقص عضو و معلول شده و برای همیشه از چرخه اقتصادی و اجتماعی جامعه خارج میشوند.
براساس آمارهای بینالمللی، ایران یکی از بالاترین نرخهای مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی را در جهان به خود اختصاص داده است. این چرخه مرگ، سالهاست که هزاران خانواده را سیاهپوش و بیسرپرست کرده است.
افزایش دوباره تلفات پس از شیوع کرونا
در نیمه اول دهه ۹۰ شمسی، با برنامهریزیهای انجامشده از سوی مسئولان، آمار تلفات رانندگی روند کاهشی پیدا کرد، اما این روند چندان پایدار نبود. در نیمه دوم دهه ۹۰، دوباره آمار کشتههای تصادفات افزایش یافت. با شیوع کرونا و کاهش سفرها، این آمار تا حدودی کنترل شد، اما آمار بیش از ۱۹ هزار و ۴۳۵ نفر کشته و بیش از ۳۸۰ هزار نفر مصدوم در سال ۱۴۰۳ که سازمان پزشکی قانونی اوایل سال قبل اعلام کرد، حکایت از آن دارد که فوتیهای حوادث رانندگی دوباره روند افزایشی به خود گرفته است.
آمارهای تکاندهنده از ۹ ماهه اول ۱۴۰۴
هر چند هنوز سازمان پزشکی قانونی آمار کشتههای حوادث رانندگی در سال ۱۴۰۴ و تعطیلات نوروز ۱۴۰۵ را به طور رسمی اعلام نکرده است، اما سردار حسن مومنی، جانشین رئیس پلیس راهور فراجا، بهمن ماه سال قبل از افزایش تلفات جادهای در ۹ ماهه ابتدایی ۱۴۰۴ خبر داد. وی گفت: «در این مدت ۱۵ هزار و ۵۱۳ نفر جان خود را از دست دادند که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸/۳ درصد بیشتر شده است.»
نوروز ۱۴۰۵؛ روزانه ۲۳ کشته در جادهها
سردار تیمور حسینی، رئیس پلیس راهور فراجا، در اواخر فروردین امسال اعلام کرد: «از ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۵ فروردین، به مدت ۲۰ روز در تعطیلات نوروزی، براساس دادههای پلیس، ۴۵۲ نفر در صحنه تصادف جان خود را از دست دادهاند.»
این آمار نشان میدهد روزانه نزدیک به ۲۳ نفر در جادههای ایران جان خود را از دست دادهاند. گفتنی است آمار نهایی و قطعی تلفات جادهای پس از تجمیع اطلاعات و بررسیهای تخصصی، از سوی سازمان پزشکی قانونی کشور اعلام میشود.
جزئیات تصادفات درونشهری و برونشهری
به گفته رئیس پلیس راهور فراجا، در حوزه درونشهری، ۹ هزار و ۸۰۱ فقره تصادف ثبت شد که ۳۳ فقره آن تصادف فوتی با ۳۵ جانباخته در صحنه ثبت شده و ۲هزار و ۴۴۶ فقره تصادف جرحی منجر به مصدومیت ۳هزار و ۵۹ نفر شده است.
سردار تیمور حسینی درباره تصادفات برونشهری در نوروز گفت: «در این بخش، ۳۳۵ فقره تصادف فوتی ثبت شده که به جان باختن ۴۱۷ نفر در صحنه منجر شد. همچنین ۳ هزار و ۸۰۸ فقره تصادف جرحی با ۵هزار و ۴۲۰ مصدوم ثبت شد.»
وی افزود: «در مجموع، ۳۶۸ فقره تصادف فوتی با ۴۵۲ جانباخته در سر صحنه و ۶ هزار و ۳۰۴ فقره تصادف جرحی با ۸ هزار و ۴۷۹ مصدوم ثبت شد. این آمار غیر از تصادفات خسارتی است.»
عامل انسانی؛ قاتل اصلی جادهها
رئیس پلیس راهور فراجا، سهم عامل انسانی را در تصادفات مرگبار تعطیلات نوروزی بسیار بالا ارزیابی کرد و گفت: «عامل انسانی ۸۷ درصد کل تصادفات نوروزی را شامل میشود.»
وی در ادامه به تفکیک این عوامل پرداخت و گفت: «توجه نکردن به جلو ۴۴ درصد، عدم توانایی در کنترل وسیله نقلیه ۲۱ درصد، انحراف به چپ ۵/۹ درصد، تغییر مسیر ناگهانی ۹ درصد و عدم رعایت حق تقدم ۵/ ۳ درصد از عوامل اصلی تصادفات را تشکیل میدهند.»
رفتارهای پرخطر؛ از سرعت غیرمجاز تا تلفن همراه
پلیس همواره به رانندگانی که به قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی بیاعتنا هستند، هشدار داده است که از رفتارهای پرخطر، سرعتهای غیرمجاز، سبقتهای خطرناک و استفاده از تلفن همراه در حین رانندگی پرهیز کنند.
خستگی و خوابآلودگی رانندگان، به ویژه در سفرهای طولانی، جان راننده و مسافران را به خطر میاندازد. کارشناسان راهنمایی و رانندگی سفارش میکنند رانندگان پس از هر دو ساعت رانندگی، حداقل ۱۵دقیقه استراحت کنند. علاوه بر این، مصرف مشروبات الکلی و مواد مخدر نیز در تصادفات مرگبار نقش زیادی دارد.
نیاز به آموزش و فرهنگسازی
بنابراین نقش عامل انسانی در تصادفات پررنگ است و اگر رانندگان با رعایت قوانین و سرعت مجاز، بدون شتابزدگی و اجتناب از حرکات پرخطر رانندگی کنند، آمار مرگ و میر در این حوزه به شدت کاهش مییابد، اما در میان رانندگان، متخلفانی هستند که نه تنها با زیر پا گذاشتن قوانین، جان خود را به خطر میاندازند، بلکه جان دیگران را نیز میگیرند.
برای مقابله با این رانندگان، نقش پلیس و قوانین سخت جایگاه ویژهای دارد. پلیس لازم است با برنامهریزی و کمک از دستگاههای آموزشی، موضوع آموزش فرهنگ درست رانندگی را در اولویت کار خود قرار دهد.
طرح همیاران پلیس؛ فرصت از دست رفته
پلیس در سالهای اخیر برای ترویج رانندگی صحیح با استفاده از انیمیشن، فضای مجازی و رسانهها تلاش زیادی کرده است، اما به نظر میرسد این تلاشها کافی نبوده است.
طرح «همیاران پلیس» در دهه ۷۰، یکی از راهکارهای عملی آموزش مقررات راهنمایی و رانندگی به کودکان بود. با ترویج این طرح و مشارکت دانشآموزان، در هر خودرو یک پلیس کوچک حضور داشت و همیاران خردسال، رفتارها و حرکات رانندگی را زیر نظر میگرفتند و خطاها را تذکر میدادند.
کودکان که خود را در جایگاه پلیس میدیدند، به خوبی برای آینده آماده میشدند. اگر این طرح از سوی مسئولان با همان شدت و دقت پیگیری میشد، امروز با رانندگان قانونمدار بیشتری روبهرو بودیم. متأسفانه در سالهای اخیر، این طرح که مورد اقبال دانشآموزان بود و یکی از آرزوهایشان پوشیدن لباس پلیس بود، با بیمهری مواجه شده است. احیای این طرح میتواند در کاهش تخلفات رانندگی در آینده مؤثر باشد.
برخورد قاطع؛ راهکاری بازدارنده
برخورد قاطع پلیس با متخلفان، یکی دیگر از راهکارهای جلوگیری از افزایش تصادفات است که لازمه آن وضع قوانین سختگیرانه و اجرای سریع آنهاست. یکی از قوانین بازدارنده، «ابطال گواهینامه» رانندگانی است که نمره منفی آنها به عدد ۲۰ برسد.
برخورد شدید با متخلفان، وضع قوانین سختگیرانهتر و افزایش جریمه، هزینه جرم را بالا میبرد و در نتیجه رانندگان متخلف را ملزم به رعایت قوانین کرده و بازدارندگی ایجاد میکند.
پویش «نه به تصادف»؛ امید تازه
یکی دیگر از طرحهای پلیس، همزمان با برخورد قاطع با رانندگان متخلف و حادثهساز و حضور پررنگ در جادههای برونشهری، راهاندازی پویش «نه به تصادف» است. امیدواریم این پویش پس از مدتی مثل طرح همیاران پلیس با بیمهری مواجه نشود.
این پویش مردمی با هدف آگاهیبخشی، مطالبهگری از مسئولان و تغییر رفتار رانندگان شکل گرفته است. شعار اصلی آن: «نه به تصادف؛ نه به مرگهای خاموش جادهای.» پویش «نه به تصادف» با هدف ارتقای فرهنگ رانندگی ایمن و فشار اجتماعی برای اصلاح زیرساختها و قوانین آغاز شده است. این پویش به ابتکار پلیس راهور فراجا، فرصتی را فراهم آورده است تا جامعه و مسئولان دست در دست هم، این چرخه مرگ را متوقف کنند.
این پویش در همان ابتدا توانست توجه مسئولان و مردم را درباره بحران کشتههای رانندگی به خود جلب کند، به طوری که اکثر سازمانها و نهادهای مرتبط برای مشارکت اعلام آمادگی کردند و حتی رئیسجمهور نیز دستوراتی در این باره صادر کرد.
خودروهای بیکیفیت؛ آهنپارههای مرگبار
کیفیت پایین خودروهای داخلی و حتی برخی خودروهای خارجی، یکی از عوامل مؤثر در افزایش کشتهشدگان تصادفات است. خودروهای بیکیفیت در تصادفات جادهای به آهنپاره تبدیل میشوند که حتی خارج کردن اجساد از میان آنها برای امدادگران نیز دشوار است.
رئیس پلیس راهور فراجا بارها از ایمنی پایین برخی خودروهای داخلی انتقاد کرده و هشدار داده است که بدنه، ستونها، شاسی و اتاق برخی خودروها از استحکام کافی برای مقابله با تصادفات برخوردار نیستند.
مطالبهگری پلیس در زمینه استانداردسازی و ارتقای تجهیزات ایمنی خودروها، باعث شد سه مدل خودروی پراید و یک مدل پژو ۴۰۵ از مدار تولید خارج شوند. با این وجود، هنوز شاهد تصادفات مرگباری هستیم که به واسطه کیفیت پایین خودروها و نقص ایمنی، جان راننده و مسافران را گرفته است.
مرکز آزمون تصادف؛ گامی به سوی ایمنی
پلیس برای دفاع از جان و مال مردم در برابر خودروسازان اعلام کرده است خودروهای تولیدی تنها در صورتی شمارهگذاری میشوند که استانداردهای ایمنی جهانی رعایت شود. به همین منظور، سردار تیمور حسینی سال قبل از راهاندازی «مرکز آزمون تصادف» خبر داد.
مراکز تست تصادف، یکی از اصلیترین حلقههای زنجیره ایمنی خودرو در جهان به شمار میروند. به گفته وی، خودروهایی که در این مرکز نمره قبولی بگیرند، از سوی خودروسازان تولید و شمارهگذاری میشوند.
ارتقای کیفیت خودروها، الزام خودروسازان به رعایت استانداردهای ایمنی و نوسازی ناوگان حمل و نقل، تأثیر زیادی در کاهش سوانح مرگبار رانندگی دارد.
جادههای ناایمن؛ قاتل خاموش
جادههای ناایمن، یکی دیگر از عوامل مرگ و میر در حوادث رانندگی است. وجود نقاط حادثهخیز در بسیاری از محورهای اصلی و حتی خیابانهای شهری، هر ساله تعداد زیادی از مسافران را به کام مرگ میکشاند.
پلیس با بررسیهای فنی، ۵ هزار و ۲۰۰ نقطه پرتصادف در معابر شهری و جادهای کشور را شناسایی کرده و برای رفع آنها، تغییر وضعیت هندسی را به وزارت راه اطلاعرسانی کرده است.
اصلاح نقاط حادثهخیز، تغییر وضعیت هندسی آنها، نصب علائم هشداردهنده، ایجاد روشنایی مناسب، نصب دوربینهای کنترل سرعت در جادهها و حضور همزمان پلیس در این نقاط، میتواند تأثیر زیادی در کاهش کشتههای حوادث رانندگی داشته باشد.
تصادفات؛ بحران اقتصادی و اجتماعی
به گفته سردار حسن مومنی، جانشین پلیس راهنمایی و رانندگی کل کشور، هزینه هر تصادف خسارتی حدود ۲۴۰ میلیون تومان، هزینه هر مصدوم حدود ۸۴۰ میلیون تومان و هزینه هر جانباخته حدود ۲۲ میلیارد تومان برآورد شده است. این هزینهها حدود ۷ تا ۸ درصد تولید ناخالص ملی کشور را میبلعد. بنابراین آمار تصادفات رانندگی نهتنها یک فاجعه انسانی، بلکه یک بحران اقتصادی و اجتماعی است که لازم است مسئولان بیش از پیش برای جلوگیری از روند رشد آن چارهاندیشی کنند.
