جوان آنلاین: در عصر اطلاعات با وجود دسترسی عمومی به ابزارهای اطلاعرسانی و شبکههای اجتماعی از سوی دیگر، مرز میان گزارشگری خبری، فعالیت مدنی و همکاری با دشمن ممکن است چنان به هم نزدیک شود که در برخی از موارد تهیه و انتشار عکس و فیلمی در شرایط خاص، فرد را در برابر شدیدترین مجازاتهای قانونی مربوط به جاسوسی یا همکاری با دشمن در زمان جنگ قرار دهد. بررسی قوانین کیفری، امنیتی و مطبوعاتی کشورها نشان میدهد که مجازات همکاری با رسانههای دشمن از جریمه نقدی تا حبسهای چندین ساله، حبس ابد و حتی اعدام در دنیا متغیر است.
قوانین ایران درباره همکاری رسانهای با دشمن
قوانین ایران مخصوصاً پس از جنگ ۱۲ روزه به شدت نسبت به همکاری با رسانههای دشمن شدیدتر شده است. مهمترین قانون در این خصوص، قانون «تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» مصوب ۱۴۰۴.۰۷.۰۶ است که بر اساس این قانون، هرگونه همکاری اطلاعاتی با رسانههای خارجی که به تشخیص دادگاه در راستای اقدام علیه امنیت ملی ارزیابی شود، میتواند حتی مجازات اعدام را در پی داشته باشد. علاوه بر این، قانون جرائم رایانهای و قانون مطبوعات نیز مواردی، چون تبلیغ علیه نظام و تشویش اذهان عمومی را جرم دانسته و برای آن حبس از شش ماه تا پنج سال و جریمه نقدی تعیین کردهاست. همچنین مقامات قضایی اعلام کردهاند که همکاری با رسانههای ضد انقلاب، مشمول مصادره اموال و در موارد جاسوسی اعدام است. در این خصوص اخیراً جهانگیر، سخنگوی قوه قضائیه با اشاره به اینکه به موجب قانون، کسانی که با انتشار اخبار کذب و فعالیتهای رسانهای رعب و وحشت ایجاد کنند و موجب تقویت دشمن شوند، به مجازاتهای درجه ۵ که شامل دو تا پنج سال حبس میشود، محکوم میشوند، خاطرنشان کرد: این مجازات مربوط به شرایط عادی است و این مجازاتها در زمان جنگ تا ۳ درجه تشدید میشود و در همین راستا، دادستانی کل کشور با همکاری نهادهای امنیتی و اطلاعاتی اقدامات گستردهای را در سراسر کشور برای شناسایی اموال افرادی که در خارج از کشور هستند و اطلاعات برای دشمن ارسال میکنند، اقدام کردهاست و تاکنون ۲۰۰ کیفرخواست در همین زمینه صادر شدهاست که برخی پروندهها به دادگاه ارسال شده و تعدادی هم به زودی به دادگاه ارسال میشود. جهانگیر همچنین در مورد افرادی که با دشمن همکاری رسانهای میکنند، گفت: برای افرادی که با عکسبرداری یا فیلمبرداری به دشمن گرا میدهند، به موجب قانون تشدید مجازات جاسوسی، مجازات جاسوسی که اعدام و مصادره کلیه اموال است، در نظر گرفته شدهاست، زیرا زمانی که از محلهای آسیبدیده عکس گرفته میشود، به دشمن گرا داده میشود که نقطه هدف قرار گرفته، درست بودهاست، اینگونه اطلاعات دادن به دشمن، همان همکاری اطلاعاتی با دشمن است که قانونگذار برای آن مجازات اعدام و توقیف کلیه اموال را در نظر گرفتهاست.
قوانین آسیاییها درباره همکاری رسانهای با دشمن
برخی دیگر از کشورهای آسیایی نیز چنین قوانینی را در خصوص همکاری رسانهای با دشمن وضع کردهاند، مثلاً در سوریه، به موجب فرمان قانونی شماره ۵۰ مصوب سال ۲۰۱۱ درباره جرائم اطلاعاتی و امنیتی، هرگونه ارتباط با رسانههای خارجی دشمن را جرم میداند. بر اساس ماده ۲۸ قانون جزای سوریه، اگر کسی با انتشار اخبار در رسانههای دشمن، وجهه کشور را تضعیف کند، حداقل مجازات شش ماه حبس و در صورت تکرار تا سه سال زندان است. با این حال، در دادگاههای نظامی سوریه، مجازاتهای فراتر از قانون عادی نیز صادر شدهاست.
در مصر و پس از سال ۲۰۱۳ قوانین رسانهای شدیدتری در مورد همکاری با دشمن تصویب شد. قانون ۱۸۰ تنظیم مطبوعات و رسانه مصوب ۲۰۱۸ هرگونه همکاری با رسانههای خارجی بدون مجوز شورای عالی رسانه را جرم میداند و مجازات آن حبس از دو تا پنج سال و جریمه نقدی بین ۵ هزار تا ۲۰ هزار پوند مصر یعنی حدود ۹۰۰ تا ۳هزارو۶۰۰ دلار تعیین کردهاست، البته در پروندههای جاسوسی، مانند محکومیت یک روزنامهنگار قطری در سال ۲۰۲۱، دادگاه مصر مجازات حبس ابد را صادر کردهاست.
چین قوانین امنیت ملی را به طور گسترده تفسیر میکند. قانون ضدجاسوسی مصوب سال ۲۰۱۴ و قانون امنیت ملی مصوب سال ۲۰۱۵ هرگونه فعالیت جمعآوری یا انتقال اطلاعات به نهادهای خارجی را که به تشخیص دولت تهدید امنیت ملی باشد، جرم میداند. مجازات آن حبس از سه سال تا حبس ابد است.
پاکستان با قانون جرائم سایبری اصلاحیه مصوب سال ۲۰۲۵ انتشار عمدی اطلاعات نادرست که به نهادهای نظامی یا امنیت ملی آسیب بزند را جرم میداند، همچنین مجازات حبس تا سه سال و جریمه تا ۲ میلیون روپیه (حدود ۷هزار دلار) را برای افرادی که اخباری از منابع خارجی بدون تأیید دولتی منتشر کنند، در نظر گرفته است.
قوانین اروپاییها درباره همکاری رسانهای با دشمن
روسیه از سال ۲۰۱۲ با قانون عامل خارجی، هر نهاد یا شخصی را که از خارج از کشور بودجه دریافت کند یا با رسانههای خارجی همکاری منظم داشته باشد، ملزم به ثبتنام و درج برچسب عامل خارجی میکند. این کشور در سال ۲۰۲۴، قانون جدید مجازات همکاری محرمانه با یک سازمان خارجی را تا پنج سال حبس افزایش داد و در عمل نیز یک روزنامهنگار در نوامبر ۲۰۲۴ به جرم انتقال اطلاعات به یک رسانه مستقر در لتونی به چهار سال زندان محکوم شد.
بلاروس نیز قوانین مشابه روسیه، اما شدیدتری دارد. ماده ۲۲.۹ قانون تخلفات اداری همکاری با رسانههای خارجی بدون ثبتنام را جریمه نقدی سنگین و در صورت تکرار، حبس تا سه سال تعیین کردهاست. علاوه بر این، قانون جرائم سایبری مصوب ۲۰۲۱ امکان مسدودسازی کامل سایتهای خبری خارجی و تعقیب کیفری خبرنگارانی را که برای آنها مطلب میفرستند، فراهم کردهاست که در نتیجه آن در سال ۲۰۲۳، یک خبرنگار بلاروسی به جرم همکاری با رادیو آزادی که عملاً ضدنظام این کشور است به شش سال زندان محکوم شد.
ترکیه نیز جزو کشورهایی است که قوانین شدیدی در این خصوص وضع کرده و در سال ۲۰۲۴ لایحه عامل نفوذ را به مجلس ارائه داده که بر اساس آن، هر کس به نفع منافع یک دولت خارجی اقدام به تأثیرگذاری بر تصمیمات ملی کند با سه تا هفت سال حبس روبهرو خواهد شد. اگرچه این لایحه هنوز نهایی نشدهاست. هماکنون نیز قانون مبارزه با تروریسم اجازه حبس طولانی برای افراد متهم به تبلیغات تروریستی را میدهد.
قوانین آمریکا درباره همکاری رسانهای با دشمن
برخلاف تصور رایج که آمریکا را به آزادی رسانهها میشناسد، قوانین فدرال در زمان جنگ مجازاتهای فوقالعاده سنگینی برای همکاری با دشمن پیشبینی کردهاست. ماده ۷۹۴ عنوان ۱۸ قانون ایالات متحده (جاسوسی در زمان جنگ) میگوید: هر کس در زمان جنگ، با قصد انتقال به دشمن، هرگونه اطلاعات دفاعی را جمعآوری یا منتشر کند، در صورت محکومیت ممکن است به اعدام یا حبس برای هر مدت زمان محکوم شود. همچنین قانون اسرار رسمی که در آمریکا به شکل پراکنده وجود دارد و قانون جاسوسی مصوب ۱۹۱۷ که در سالهای اخیر علیه افشاگرانی مانند چلسی منینگ و جولین آسانژ استفاده شده، مجازات حبس تا ۱۰ سال را برای انتقال اطلاعات به رسانههای خارجی در نظر دارد. همچنین در زمان صلح، اگر رسانههای خارجی به عنوان نماینده یک دولت خارجی ثبت شده باشد و فرد بدون افشا با آن همکاری کند، ممکن است مشمول قانون ثبت عوامل خارجی شده و با جریمه و حبس تا پنج سال مواجه شود.
در مجموع به گزارش دیدهبان حقوق بشر در سال ۲۰۲۵ دستکم ۳۴ کشور جهان قوانینی دارند که صراحتاً همکاری با رسانههای خارجی ضدنظام را با مجازات حبس همراه میکند و در هشت کشور این مجازات میتواند به اعدام منجر شود. گستره مجازاتها از جریمه نقدی تا اعدام، نشان میدهد که همکاری با رسانههای دشمن در نظامهای حقوقی مختلف یک اتهام امنیتی، بسیار مهم است و هر چند ممکن است برخی از کشورها چنین جرم مستقلی نداشتهباشند، اما بخصوص در موارد اثبات جاسوسی یا شرایط جنگی بدون هیچ تساهلی با هرگونه همکاری با رسانههای دشمن مقابله میکنند.
