جوان آنلاین: از ابتدای نیمه دوم سال یک تصمیم در زمینه اصلاح قیمت تعرفه گاز مشترکان خارج از الگوی بهینه مصرف بدون فشار به عموم مردم گرفته شد و قیمت گاز مشترکان پرمصرف به قیمت صادراتی گاز متصل شد و از مهرماه به بعد قیمت هر مترمکعب گاز مشترکان پرمصرف به ۸۰ درصد قیمت صادراتی گاز خواهد رسید. حال با توجه به پایان دوره سرد سال و ارسال قبوض گاز مشترکان پرمصرف، شاهد تغییر رفتار در مصرف غیربهینه بخش خانگی از سوی مشترکان پرمصرف هستیم و تجربه اصلاح قیمت گاز مشترکان پرمصرف و اتصال قیمت پلههای بالای مصرف به نرخ صادراتی نشان داده که واقعیسازی قیمت، مؤثرترین ابزار برای جلوگیری از هدررفت گاز در بخش خانگی و حرکت مشترکان پرمصرف و مرفه به سمت بهینهسازی مصرف است.
بهجای آنکه شبکه گاز کشور با مصرفهای غیرضروری تحت فشار قرار گیرد و ناترازی تشدید شود، اکنون انگیزهای قوی برای اصلاح رفتار در پرمصرفترین بخش جامعه ایجاد شده است. نتیجه این تغییر، نهتنها کاهش قبوض سنگین برای خانوارهای پرمصرف، بلکه حرکت تدریجی به سمت مصرف بهینه و پایداری بیشتر شبکه گاز در فصل سرد خواهد بود. در گذشته، حتی مصرفهای بسیار بالا نیز با یارانه سنگین تأمین میشد و همین موضوع باعث شده بود برخی مشترکان بدون دغدغه هزینه واقعی، به مصرفی فراتر از نیاز واقعی روی بیاورند؛ مصرفی که در مواردی به صدور قبوض چند صد میلیونی در ماههای سرد سال منجر میشد، اما با اصلاح نظام تعرفهای و واقعیتر شدن قیمت در پلههای بالای مصرف، معادله اقتصادی برای این گروه بهطور کامل تغییر کرده است. اخذ قیمت واقعی و نزدیک به صادراتی گاز از پرمصرفها، یک سیگنال قاطع و غیرقابلچشمپوشی به این دسته از مشترکان ارسال کرده است: مصرف غیربهینه دیگر ارزان نیست. همین پیام روشن باعث شد بسیاری از پرمصرفها به جای ادامه روند گذشته و پذیرش قبوض سنگین، به سمت مدیریت و بهینهسازی مصرف حرکت کنند. در واقع، سیاست جدید نه با ابزار محدودیت دستوری، بلکه با منطق اقتصادی، رفتار مصرفی را هدف قرار داده است.
نشانههای این تغییر رفتار اکنون در سطح خانوادههای پرمصرف قابل مشاهده است. عیبیابی شبکه لولهکشی داخلی ساختمانها، بررسی نشتیهای احتمالی و سرویس تجهیزات گرمایشی به یکی از اقدامات اولیه این مشترکان تبدیل شده است. موضوعی که پیشتر به دلیل ارزان بودن نسبی گاز چندان مورد توجه قرار نمیگرفت، امروز به یک اولویت اقتصادی تبدیل شده است؛ چراکه هر مترمکعب هدررفت، مستقیماً در رقم نهایی قبض منعکس میشود.
اهمیت و اثرگذاری تعرفه جدید پرمصرفها در کاهش مصرف بخش خانگی
مهدی هاشمزاده، کارشناس انرژی در گفتوگو با «جوان» در رابطه با اهمیت تمرکز بر کاهش مصرف در بخش خانگی به خصوص اقشار پرمصرف گفت: بخش خانگی در روزهای اوج سرما به اصلیترین مصرفکننده گاز کشور تبدیل میشود و سهم تعیینکنندهای در شکلگیری ناترازی دارد. در این میان، یک واقعیت آماری بسیار مهم وجود دارد؛ مشترکان پرمصرف بهطور متوسط شش برابر مشترکان درون الگوی بهینه گاز مصرف میکنند. همین فاصله چشمگیر نشان میدهد که تمرکز سیاستگذاری بر اصلاح رفتار این گروه، میتواند بیشترین اثر را با کمترین فشار بر اکثریت جامعه ایجاد کند. بنابراین تمرکز بر اصلاح مصرف مشترکان پرمصرف بخش خانگی که حدوداً ۱۰ درصد از مشترکان هستند، ولی بیش از ۳۰ درصد از مصرف گاز بخش خانگی را دارند. بنابراین تمرکز بر اصلاح مصرف پرمصرفها با سازوکارهای قیمتی بهترین راهکار برای تحقق این امر است. وی در ادامه با اشاره به امکان کاهش ۱۰۰ میلیون مترمکعبی مصرف گاز خانگی با تعرفههای جدید گاز خانگی و اتصال قیمت گاز پرمصرفها به ۸۰ درصد قیمت گاز صادراتی خاطرنشان کرد: قیمتگذاری جدید پلکان پرمصرفها مبتنی بر اتصال قیمت مصرف هر مترمکعب گاز برای مشترکان خارج از الگوی بهینه به قیمت صادراتی گاز منجر به کاهش مصرف گاز و در بلندمدت به کاهش بیش از ۱۰۰ میلیون مترمکعبی تقاضای گاز خواهد شد. این کارشناس انرژی در رابطه با اهمیت کاهش مصرف ۱۰۰ میلیون مترمکعبی تقاضای گاز گفت: اهمیت این عدد زمانی روشنتر میشود که بدانیم ۱۰۰میلیون مترمکعب در روز معادل خوراک چندین فاز صنعتی بزرگ یا تأمین پایدار گاز نیروگاههای کلیدی کشور است. به بیان دیگر، اصلاح مصرف گروهی که تنها سهم محدودی از کل مشترکان را تشکیل میدهند، اما مصرفی چندبرابری دارند، میتواند بدون تحمیل محدودیت به عموم مردم، تعادل را به شبکه گاز بازگرداند. این رویکرد، از نظر اقتصادی و اجتماعی نیز منطقیتر از سیاستهای فراگیر و غیرهدفمند است. در همین چارچوب، نظام جدید تعرفهگذاری پلکانی برای مشترکان پرمصرف طراحی شده است؛ نظامی که در آن قیمت هر مترمکعب گاز در پلههای بالای مصرف به قیمت صادراتی گاز متصل میشود. این اتصال قیمتی، یک سیگنال اقتصادی دقیق و بازدارنده ایجاد میکند. زمانی که مصرف از سطح الگوی بهینه عبور میکند، هزینه هر واحد مصرفی بهطور تصاعدی افزایش مییابد و عملاً ادامه مصرف بیرویه را از نظر اقتصادی غیرمنطقی میکند. به همین دلیل، این سیاست نهتنها درآمدزا نیست، بلکه اصلاحگر رفتار مصرفی است.
هاشمزاده افزود: اثرگذاری این قیمتگذاری جدید را میتوان در دو سطح تحلیل کرد. در سطح کوتاهمدت، قبوض سنگین برای پلههای بالای مصرف، مشترکان پرمصرف را به اقدام فوری برای کاهش مصرف سوق میدهد؛ از کاهش دمای محیط و محدود کردن فضاهای گرمشده گرفته تا حذف مصارف غیرضروری. در سطح میانمدت و بلندمدت نیز این سیاست انگیزه سرمایهگذاری در بهینهسازی مصرف را تقویت میکند؛ از عایقبندی ساختمان و نوسازی تجهیزات گرمایشی گرفته تا مدیریت هوشمند مصرف انرژی در واحدهای مسکونی بزرگ همگی جزو اقداماتی است که اخیراً از سوی پرمصرفها صورت گرفته تا از قبوض چندصدمیلیونی گاز اجتناب شود. نکته مهم آن است که این سیاست تنها متوجه مصرف خارج از الگوی بهینه است و اکثریت مشترکان که در چارچوب الگو مصرف میکنند، تحت فشار قرار نمیگیرند. بنابراین اصلاح مصرف پرمصرفها نهتنها به کاهش ناترازی کمک میکند، بلکه از منظر عدالت یارانهای نیز منطقی است. یارانه انرژی به مصرف ضروری اختصاص مییابد و مصرفهای چندبرابری دیگر با حمایت عمومی تأمین نمیشود. وی در پایان گفت: اگر سرانه مصرف شش برابری پرمصرفها به سطحی نزدیکتر به الگوی بهینه هدایت شود، ظرفیت آزادسازی روزانه تا ۱۰۰ میلیون مترمکعب گاز کاملاً دستیافتنی خواهد بود. اتصال قیمت پلههای بالای مصرف به نرخ صادراتی، دقیقترین ابزار برای تحقق این هدف است؛ ابزاری که بدون مداخله دستوری گسترده از طریق سازوکار اقتصادی، رفتار مصرفی را اصلاح میکند و مسیر کاهش پایدار ناترازی گاز در زمستان را هموار میسازد.
