هادی غلامحسینی
در حالي كه نرخ دلار به كانال 4 هزار و 500 تومان بازگشته است، اما بررسيهاي ميداني از بازار سبزهميدان و منوچهري و چهار راه استانبول نشان از آن دارد كه مجدداً دلالان و سفتهبازان در حال بازگشت به بازار هستند. اين در حالي است كه گفته ميشود60درصد صرافان حدفاصل خيابان سيتير تا ميدانفردوسي غيرمجاز ميباشند و بين صرافان غيرمجاز اين منطقه و بازگشت دلالان به بازار ارتباط معنيداري وجود دارد كه حضور مستمر پليس و نيروهاي انتظامي و دادستاني در اين منطقه ضامن كاهش بهاي ارز ميباشد.
مشاهدات ميداني خبرنگار روزنامه «جوان» از بازار ارز بيانگر آن است كه تب بازار ارز در حال فروكشكردن است، اما متأسفانه دلالان و سفتهبازان بازار ارز كمكم در حال بازگشت به بازار سبزه ميدان، منوچهري و فردوسي ميباشند.
وابستگي به صرافيهاي غيرمجاز
يكي از صرافان داراي مجوز در پاسخ به اين پرسش كه جو روانيای كه دلالان در بازار رقم ميزنند، چقدر در رشد ارز در هفتههاي اخير مؤثر بوده است، گفت: متأسفانه بازارهاي ايران خيلي از جو رواني اثر ميپذيرند از همين رو بايد روي سفتهبازان و دلالان در هر بازاري حساسيت زيادي وجود داشته باشد. وي كه نخواست نامش فاش شود، با بيان اينكه بيش از هزار صرافي غيرمجاز در حال فعاليت هستند، گفت: دلالان و سفتهبازان بازار ارز مولود صرافيهاي غيرمجاز ميباشند و بايد ديد صرافيهاي غيرمجاز كه در حدفاصل خيابان سيتير تا ميدانفردوسي حداقل 60درصدشان فاقد مجوز ميباشند، مولود كجا هستند.
وي افزود: سفتهباز و دلال كاري ندارد كه روي چه چيزي قرار است، بازي كند. گاهي ارز و گاهي كالاي ديگر، عدهاي براي تحقق اهداف سفتهبازان دليل و توجيه ميتراشند تا نقدينگي به سمت بازار هدف گسيل شود، اما بحث اينجاست كه كاهش ارزش پول ملي امري شوخيبردار نيست و بازي با قدرت خريد ميليونها خانوار است. از اين رو سفتهبازي روي ارز بايد از سمت مردم و حاكميت با حساسيت ويژهاي همراه باشد.
وي گفت: اثر منفي صرافيهاي غيرمجاز دستكمي از مؤسسات مالي غيرمجاز ندارد و چه بسا صرافيهاي غيرمجاز و دلالان وابسته به اين صرافيها به دليل برهمزدن تعادل بازار بسيار مهم ارز، اثر تخريبيشان براقتصاد بيش از مؤسسات غيرمجاز باشد، حال بماند كه شايد ارتباطاتي بين بخشهاي فاقد مجوز در حوزههاي مختلف با هم وجود داشته باشد. براساس اين گزارش، در شرايطي كه بهاي دلار به عنوان يكي از شاخصترين ارزها، چندي پيش تا مرز 5هزار تومان هم رفت، اما با همكاري بانك مركزي، سازمان امور مالياتي، پليس و به ويژه توجه ويژه نيروهاي دادستاني به اين بازار، رشد بهاي دلار متوقف و اصلاح قيمتي اين ارز تا مرز 4 هزار و 500 تومان انجام گرفت.
در شرايطي كه بهاي دلار مبادلهاي حدود 3 هزار و 700 تومان است و پيوسته طي چند سال اخير فاصله بين دلار مبادلهاي و آزاد در حد 200تا 300تومان بوده است، خود دولتمردان هم معتقدند دلار بايد تا كانال 4هزار تومان اصلاح شود. حال در شرايطي كه انتظارها براي اصلاح قيمتي 500توماني بهاي دلار تا كانال 4هزار تومان است، تحركاتي روزگذشته در بازار سبزه ميدان و منوچهري و چهار راه استانبول مشاهده شد كه نشان از بازگشت دلالان و سفتهبازان به بازار دارد.
از آنجايي كه نتيجه آزادسازي دلالي و سفتهبازي در بازار ارز سقوط قدرت خريد ريال و كاهش ارزش پول ملي است، انتظار ميرود دادستان كل كشور و پليس هرگاه سهلانگاري در كنترل بازار ارز مشاهده كردند، برنامه حفظ ارز پول ملي را در دستور كار قرار دهند و بساط صرافيهاي غيرمجاز و پشتيبانيكننده اين صرافيها و دلالان وابسته به اين صرافيها را برچينند، زيرا اثر تخريبي فعالان غيرمجاز در عرصه ارز كم از مؤسسات غيرمجاز براي اقتصاد ايران ندارند. در كشور ژاپن بهرغم آنكه اقتصاد بازار آزاد دارد، اما براي افرادي كه در اثر دلالي و سفتهبازي با ارزش پول ملي بازي كنند تقريباً 10 سال زندان در نظر گرفته شده و اين تصميم صحيح است، زيرا كاهش ارزش پول ملي در اثر سفتهبازي و دلالي حقوق ميليونها نفر را تضييع ميكند.
توجيه غيرمنطقي
در اين ميان تعدادي از رسانههاي طرفدار منافعدارندگان عمده ارز كه خواستار رشد هر چه بيشتر بهاي ارز هستند، طي روزهاي گذشته اقدام بانك مركزي و سازمان امور مالياتي را براي پليس و امنيتيكردن بازار ارز نكوهش كردهاند. اين در حالي است كه اينگونه رسانهها هيچگاه از عوارض كاهش ارزش پول ملي بر قدرت خريد ميليونها ايراني، آن هم در شب عيد سخن نميگويند و پيوسته منافع سرمايهداران را حتي به بهاي لهشدن طبقات ضعيف جامعه زيربار هزينههاي رشد بهاي ارز و گراني واردات دنبال ميكنند. البته توجيه رسانهها اين است كه با رشد بهاي ارز، صادرات غيرنفتي تقويت ميشود كه در پاسخ بايد گفت، اگر اينگونه بود چرا وزير اقتصاد مدعي شد كه با افزايش چندبرابري نرخ ارز از ابتداي دهه 90 تاكنون تغييري در صادرات غيرنفتي ايجاد نشده است و در عين حال اگر ميعانات را از صادرات غيرنفتي كسر كنيم، ميبينيم كه صادرات غيرنفتي ايران شايد به 5ميليارد دلار هم نرسد. از سوي ديگر بايد توجه داشت كه با گران شدن واردات از طريق رشد بهاي ارز توليد ملي نهتنها به دليل پيچيدهبودن فضاي كسبوكار تقويت نميشود، بلكه به دليل رشد بهاي مواداوليه و واسطهاي توليد داخلي كه با 30درصد ظرفيت موجود كار ميكند، امكان به كماي دائمي رفتنش بسيار است.
در اين ميان، بهتر است دولت هم ريختوپاشهاي متعدد و متنوعش را كاهش دهد، تا با كسري بودجه مواجه نشود تا عدهاي رشد بهاي ارز را به بيخ ريش دولت براي تأمين كسري بودجهاش نبندند و در عين حال بايد توجه داشت كه حفظ و تقويت پول ملي بايد هدف اصلي دولت و قوهمجريه باشد و دادستان كل كشور چون بسياري از خانوارهاي ايراني تنها منبع درآمدشان حقالسعي حاصل از كار است، بايد روي تحولات بازار ارز حساسيت داشته باشد و هرگاه مشاهده كرد، ارزش پول ملي بيدليل افت داشته به عنوان مدعيالعموم به اين مقوله ورود كرده و با اخلالگران بازار مهم و اثرگذار ارز بر اقتصاد ايران مقابله كند. در اين ميان در شرايطي كه برخي از اقتصاددانان طرفدار بازار آزاد خواستار رشد بهاي ارز به دليل فشردهشدن فنر تورم هستند، مدعي شده است كه فنر فشرده تورم دروغي بيش نيست، بدين ترتيب به نظر ميرسد عدهاي آسمان ريسمان به هم بافتهاند تا بيدليل ارز را بالا و ارزش پول ملي را پايين بياورند كه بايد با هوشياري مقابل از دست رفتن منافع و قدرت خريد ميليونها ايراني ايستاد.
پيمانهاي پولي منطقهاي در خطر
از سوي ديگر در شرايطي كه پيمانهاي پولي دوجانبه و چندجانبه يكي از راهكارهاي رهايي كشورها از دردسرهاي دلار است و مقامات كشور نيز روي برقراري پيمانهاي پولي با كشورهايي كه با آنها مبادله تجاري داريم، تأكيد دارند. نوسانهاي بيدليل ارزش پول ملي ميتواند تهديدي براي برقراري پيمانهاي پولي به شمار آيد از اين رو به نظر ميرسد بازار ارز محلي براي سفتهبازي و دلالي ندارد.
روسيه پول ملياش را تقويت كرد اما ما...
در همين رابطه، رئيس اتاق مشترك بازرگاني ايران و روسيه كه بارها به افزايش بيدليل بهاي ارز انتقاد وارد كرده است، يكي از موانع برقراري پيمان پولي ميان ايران و روسيه را افت ارزش ريال ايران طي پنج سال اخير عنوان داشت.
اسدالله عسگر اولادي، درباره وضعيت ارزش پول روسيه و ايران توضيح داد: ارزش پول روسيه در مقطعي حدود 5تا ۱۰درصد پايين آمد، ولي دوباره احيا شده است و وضعيت بهتري دارد، اما ريال ما وضعيت بدي دارد. در پايان به نظر ميرسد پليس و دادستاني بايد توجه ويژهاي به بازار ارز داشته باشند و علاوه بر مقابله با سفتهبازان بايد بساط صرافيهاي غيرمجاز چه در فضاي حقيقي و چه در فضاي مجازي را برچينند تا پول ملي بدون دليل و در اثر سفتهبازي ارزشش سقوط نكند.
