دهها کشور هستهای در حال توسعه امروز در تهران دور هم جمع شدند تا به فاصله چهار روز بعد از کنفرانس امنیت هستهای واشنگتن، خود را برای یک رویارویی بزرگ با دارندگان سلاحهای اتمی در پنجمین اجلاس بازنگری NPT آماده کنند.
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) براساس سه اصل استوار شده است: 1 ـ خلع سلاح 2 ـ عدم تکثیر 3ـ استفاده صلحآمیز
پنجمین اجلاس بازنگری NPT که هر 5 سال یک بار برگزار میشود، صحنه زورآزمایی دارندگان سلاحهای اتمی با ندارها (کشورهای در حال توسعه) است.
هر دو گروه میگویند که هدفشان استفاده صلحآمیز از اتم است ولی دارندگان سعی دارند با استفاده از ابزارهای مختلف، پایه دوم NPT یعنی «عدم تکثیر» را تقویت کنند و در مقابل ندارها میکوشند بر پایه اول NPT یعنی «خلع سلاح» تأکید و دارندگان را مجبور به اجرای تعهدات در این زمینه نمایند.
برگزاری دو اجلاس به فاصله 4 روز در واشنگتن و تهران، بازتاب این زورآزمایی بزرگ است که در آستانه پنجمین اجلاس بازنگری NPT به نقطهای حساس رسیده است.
آمریکاییها در نشست واشنگتن سعی کردند حساسیت داراها را نسبت به روند تکثیر افقی و رو به افزایش کشورهای هستهای و خطرات ناشی از آن جلب کنند. اوباما چند روز قبل از نشست واشنگتن دکترین هستهای آمریکا را اعلام و علاوه بر برجسته کردن تهدید هستهای ایران، هشدار داد که برای اولین بار جهان با تهدید هستهای گروههای تروریستی مواجه شده است. برآیند بحثهایی که در کنفرانس امنیت هستهای واشنگتن مطرح شد بازتاب تلاش کشورهای دارنده برای تقویت اصل «عدم تکثیر» در اجلاس بازنگری NPT است که قرار است چند هفته دیگر برگزار شود. کشورهای هستهای در این اجلاس خواهند کوشید با مطرح کردن بحثهایی مانند «الزامی شدن پروتکل دیتی»، «محدود کردن کشورهای تولید کننده سوخت» و اصلاح بندهایی در NPT، رژیم عدم اشاعه را تقویت کنند، حتی به قیمت کاهش حقوق هستهای کشورهای در حال توسعه. در مقابل کلوپ دارندگان، کشورهای هستهای در حال توسعهای قرار دارند که کوشش میکنند تقویت رژیم عدم اشاعه موجب نشود دو پایه دیگر NPT، یعنی «استفاده صلحآمیز» و «خلع سلاح» به دست فراموشی سپرده شود، نشست تهران صحنه هماهنگی دیدگاههای گروه دوم است.
حرفهایی که کلوپ ندارها در نشست بازنگری NPT برای زدن دارند، فقط به دو پایه NPT، همین «خلع سلاح» و «استفاده صلحآمیز» محدود نمیشود. ندارها درباره روند اشاعه عمومی سلاحهای هستهای از جمله پیدایش نسل جدید کلاهکهای هستهای حرفهایی جدی برای گفتن دارند. پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) در شکل و شمایل فعلیاش هیچ مکانیزمی برای کنترل اشاعه عمومی توانایی هستهای کلوپ دارندگان از طریق روشهایی مانند شبیهسازی تعریف نکرده است. علاوه بر این، تعریفی که NPT از سلاحهای هستهای ارائه میکند، به کلاهکهای کلاسیک محدود میشود و معلوم نیست که چگونه باید نسل جدید سلاحهای اتمی یا به اصطلاح مینی ـ اتمها تحت کنترل قرار بگیرند. اینها همه چالشهایی است که اجلاس آینده بازنگری NPT، را به صحنه زورآزمایی کلوپ داراها و ندارها تبدیل خواهد کرد.
