آیا در بحث حجاب، مفاهیم اصلی غلط انجام شده یا به صورت کامل منتقل نشده است؟! به نظر شما از کجا باید شروع کنیم؟! خانواده، مدرسه، اجتماع، کدامیک اولویت دارد؟
در مباحث دینی کار جدی نکردهایم و الان مفهوم واقعی حجاب برای بسیاری از افراد مشخص نیست. اشکال مشترک مشخصنبودن مفهوم حجاب برای همه افراد است. ما فکر میکنیم حجاب صرفاً یک پوشش است، در حالی که باید روی واقعیت حجاب کار کنیم، پلهپله باید جلو برویم تا پاسخ یک سؤال مهم را بدهیم که چه کسی و چرا درباره حجاب دستور داده است؟! چه کسی گفته حجاب؟! خدا. خدا چگونه توصیه کرده است؟! یعنی نحوه اجرای آن چگونه است. خدا خودش میگوید انسانی که من خلق کردم، زیر بار زور نمیرود و مقابلهبهمثل میکند. پیامبر اکرم (ص) ۱۳ سال اول بعثت را صرفاً به مباحث توحید و خداشناسی پرداختند و این در حالی است که ما هنوز مقدمات حجاب را اجرایی نکردهایم. با دقت بیشتر در شأن نزول آیات متوجه میشویم آیات حجاب در پنج سال آخر بعثت نازل شده است، یعنی ۱۸ سال مقدمه و حرفی بیان شد که اساس آن توحید و خداشناسی بود. ملامت، سرزنش، جر و بحث، تحقیر و سرزنشکردن، امرکردن و نصیحتکردن جزو ممنوعات کار تربیتی است. علامه طباطبایی میگفتند برای به ثمر نشستن یک بذر ابتدا آتش روی زمین را خاموش کنید. خدا خود چگونگی اجرا را گفته است. پیامبر اکرم (ص) در جامعهای زندگی میکردند که شاخص آن بیبندوباری بود، اما چگونه این بیبندوباری را درست کردند؟ آیا با سخنرانی با بیبندوباری مبارزه داشتند؟! در روایات، حجاب میوه درختی بوده که ریشه آن حیاست. سؤال این است که حالا ما باید درگیر میوه باشیم یا ریشه را بارور کنیم؟!
کار کارشناسی و معقول به تعبیر شما چیست؟
بارور کردن ریشه است. با رسیدگی به ریشه، میوه خودبهخود به ثمر خواهد نشست. ما در جامعه با برخی رفتارها ریشه را قطع کردیم و منتظر به ثمر نشستن میوه هستیم. متأسفانه با رفتارهای نسنجیده و کارهای غلط تربیتی قبح انجام برخی رفتارها را شکستهایم. یکی از پیشنیازها این است که ریشه حیا را بارور کنیم. برخی رفتارهای صورتگرفته در جامعه برخاسته از حیا نیست و اتفاقاً ترویج بیحیایی است. فرد باحیا فریاد نمیزند. فرد باحیا خویشتندار است و اینها حرفزدنی یا در قالب سخنرانی نیست بلکه با رفتار اصلاح خواهد شد.
در گام دوم فردی که قیمت خودش را بداند، خود را در هر جایی و هر مدلی خرج نمیکند، لذا اگر ما با افراد رفتار درستی نداشته باشیم آنها قیمت خود را نمیدانند. والدین در منزل، مربی و معلم در مدرسه و مسئولان و متولیان امر در اجتماع رفتار درستی ندارند و با توهین و تحقیر قیمت فرد را نزد خودش کم میکنند، در نتیجه اینگونه میشود که افراد خود را هر مدلی خرج میکنند.
یک بار در مدرسهای بودم و مربی بچه را بالای سکو آورد و گفت: «جلوی جمع دارم بهت میگم...»، همین برای شکستن یک فرد کافی است. حضرت علی (ع) و امام هادی (ع) میفرمایند: «اگر آبروی کسی را بردید، امید به اصلاح او نداشته باشید و خیری هم از او درنمیآید.» متأسفانه ما در جامعه، در خانه و نزد پدر و مادر به کرات عزتنفس فرزندان را زیر سؤال بردهایم و بعد از این نباید توقع و نتیجه ثمره و میوه خوب داشته باشیم. گام سوم را با مثالی بیان میکنم تا روشنتر باشد. پدری پیش من آمد و گفت: «بچه من نماز نمیخواند»، گفتم: «چون شما که پدر او هستی میخوانی»، گفت: «من یک رکعت نماز قضا ندارم، اما بچه من یک رکعت نماز نمیخواند!»، گفتم: «به هم میایید»، گفت: «حاجی ما را دست انداختی؟»، گفتم: «نه جدی جواب دادم، دلیل نماز نخواندن بچه شما، نماز خواندن شماست»، پرسید: چرا؟ گفتم: «یک عمر نماز خواندی و تغییر نکردی.» انسانها به اندازهای که از چشم خود اثر میگیرند، از گوش خود اثرپذیر نیستند و این یک اصل تربیتی است. بچه میگوید، «پدر من عمری نماز خواند، اما بعد از عمری نماز خواندن دو کلام نمیتوان با او صحبت کرد، پس نمیخوانم که بعدها شبیه پدرم نشوم.» چه کنیم که بچه ما نمازخوان شود؟! باید اثر کار درست را در رفتار خود نشان دهیم، مثل همین نماز که فرزند ما شاهد باشد بهترین، مؤثرترین، جذابترین و محکمترین افراد پدر و مادر او هستند. با چنین نتیجهای فرزند ما برای ادای نماز پیشقدم میشود. کسانی که در جامعه ما مدعی حجاب هستند، باید واقعیت حجاب را در رفتار خود ارائه کنند. مگر میتوان حرفی از خدا را اجرا کرد و جذاب نبود. دستورات خدا، از ما باید دلنشینترین، خوشاخلاقترین و جذابترینها را بسازد. رفتار و برخورد دلنشین جذب میکند، نه تندی و سرزنش و امرونهی. سؤال این است که چرا ادعای خود را در عمل نشان نمیدهیم؟! همان حرف امام صادق (ع) است که فرمودند: «کونوا دعاه صامتین!» یعنی با سکوت خود دیگران را دعوت کنید. با زبان، دیگران را به مسیر هدایت نکنیم بلکه با سکوت و عمل هدایت کنیم. حیا باید در رفتار، اخلاق، زبان و پوشش باشد. مفهوم حیا و عفت با خویشتنداری درونی قرین است و عفت یعنی کرامت و تقوا و عزتنفس، یعنی خود را به حدی ارزشمند بدانیم که هر جایی خرج نکنیم. این ریشه همه معضلات اجتماعی است که به آن دقت نمیشود.
در حال حاضر برای بیان مفهوم حجاب چه باید کرد و چگونه اقدامات اصولی صورت گیرد؟
اکنون برای اجرایی شدن حجاب در کشور، تمامی روندهای تربیتی غلط را متوقف کنیم و از هرگونه تحقیر و تندی نیز پرهیز داشته باشیم. آتش روی زمین را خاموش کنیم تا بذر ما به ثمر بنشیند. در مرحله بعد واقعیت دستور حجاب را درست تبیین کنیم و برای اجراییشدن آن حوصله به خرج دهیم. در روایات صبر مثل سر برای بدن است که بدن بیسر یعنی «هیچ»، در نتیجه ما نیازمند صبر هستیم. ما میخواهیم دو روزه افراد را تابع فاطمه زهرا (س) کنیم، در حالی که چنین خواستهای امکانپذیر نیست. گاهی فرزندان ما با یک تشر مثل یک ساختمان فرو میریزند و بعد از آن باید سالها برای ساخت آن دوباره زحمت بکشیم. حیا، کرامت و عزتنفس باید در رفتار افراد جامعه نمایان باشد و مدعیان باید بیش از اندازه رعایت کنند. ما باید با رفتار خود ارزشمندی را به دیگران تفهیم کنیم که اینها با زمان به نتیجه میرسد. علت بینتیجه بودن، غلط بودن مسیر است. با روش و مسیر غلط، نتیجه درستی
نخواهیم داشت؛
و سخن آخر.
یک نکته را دقت کنید که قرآن میگوید هیچ چیز بدتر از اختلاف و دعوا نیست. درست است نارساییهایی در جامعه وجود دارد، اما خداوند در قرآن میفرماید: تولید کدورت نکنید و این اصل مهم را نباید از یاد برد و به آن دقت کرد. اصل بینمازی و بیحجابی دلیل بر تولید کدورت نیست. این مبنایی است که آموزههای ما در اختیارمان قرار میدهد. افزون بر این تا به حال هر مسیری رفتهایم، فضای جامعه نشان میدهد نتیجهای نداشته است، لذا باید بپذیریم که رویکرد، نگرش و تفکر خود را در این زمینهها تغییر دهیم و اصلاح کنیم تا به نتیجه برسیم.
